Қуръон боғларига саёҳат
Қуръон боғларига саёҳат
بسم الله الرحمن الرحيم
ان النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Сизларнинг ичингизда яхшироғингиз, Қуръонни ўрганган ва уни ўргатганингиздир”. Бухорий ривояти.
Муқаддас китоби бўлган Қуръони Каримни бандалари учун дастур қилиб берган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин. Ушбу Китоб мўъжизалиги билан Пайғамбарлиги исботланган Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловоту саломлар бўлсин.
Рукнимизнинг бу сонида Бақара сурасининг 142-143-144-145 оятлар тафсирини кўриб чиқишда давом этамиз.
Оятлар Пайғамбар с.а.в.га нозил бўларди ва у киши ёзиб борувчиларга уларни суранинг қайси жойига ёзишларини тайинлардилар.
«ضَعُوا هَذِهِ الآيَةَ فِى مَكَانٍ كَذَا مِنْ سُورَةٍ كَذَا»
«Бу оятни фалон суранинг фалон жойига қўйинглар», дердилар. Оятнинг сурадаги тартиби нозил бўлишдаги тартиби билан бир хил бўлиш ҳоллари ҳам, бир хил бўлмаслик ҳоллари ҳам юз берарди. Шундай бўлишининг ҳикматини Аллоҳнинг Ўзи билади.
Бу ҳолат Қуръони Каримнинг айрим оятларида очиқ кўриниб туради.
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجاً وَصِيَّةً لِّأَزْوَاجِهِم
– “Сизлардан вафот қилган кишилар хотинларини қолдирган бўлсалар (ўлимларидан олдин), хотинларига васият қилсинлар”. (Бақара:240)
ояти нозил бўлиш жиҳатидан
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْراً
– “Сизлардан (мусулмонлардан) вафот қилган кишилар хотинларини қолдирган бўлсалар, улар тўрт ою ўн кун ўзларига қараб (идда сақлаб) турадилар”. (Бақара:234)
оятидан олдиндадир. Биринчи оят иккинчи оят билан насх қилинган. Ҳолбуки, иккинчи оятнинг Қуръондаги тартиби биринчи оятдан олдинда. Яъни унинг Қуръондаги тартиби нозил бўлишдаги тартибидан бошқача.
سَيَقُولُ السُّفَهَاء مِنَ النَّاسِ مَا وَلاَّهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُواْ عَلَيْهَا
(Одамлардан ақлсизлари: «Улар (мусулмонлар)ни илгари қараган қиблаларидан қандай нарса юз ўгиртирди?» — дейдилар) оятида ҳам шундай ҳолат бор. Оятнинг мазмуни бу гап Аллоҳ уларни қиблаларидан бурганидан кейин, яъни
قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاء فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا
(гоҳо юзингиз самода кезганини кўрамиз. Бас, албатта Биз сизни ўзингиз рози бўлган қиблага бурамиз) оятидан кейин айтилганини тақозо қилади.
Тақдим ва таъхир қоидаси араб тили қоидаларига кўра, ўзига яраша бир ҳикматли мақсадда қўлланади. Мана шу ердаги тақдим ва таъхир қоидасини синчиклаб ўрганадиган бўлсак, унинг Аллоҳнинг ҳукмига эътироз билдираётган анави аҳмоқларнинг воқеини фош этиш учун ишлатилгани аён бўлади. Зеро, холис ниятли чин мўминлар Аллоҳнинг буйруқларини мутлақо эътироз билдирмасдан қабул қиладилар.
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ
– “Аллоҳ ва Унинг пайғамбари бир ишни ҳукм қилган — буюрган вақтида бирон мўмин ва мўмина учун (Аллоҳнинг ҳукмини қўйиб) ўз ишларидан ихтиёр қилиш жоиз эмасдир”. (Ахзоб:36)
Шунинг учун Аллоҳ Таоло бу оятларда Аллоҳнинг қиблани бир томондан бошқа томонга ўзгартириш ҳақидаги ҳукмига, буйруғига эътироз билдирувчиларнинг нақадар аҳмоқлигини баён қиляпти. Бу ерда гап Аллоҳ Таолонинг бир буйруқни бекор қилиб, унинг ўрнига бошқа бир буйруқни бериши устида эмас, балки Аллоҳнинг буйруғига эътироз билдириш масаласи устида боряпти.
Қиблани бир томондан бошқа томонга ўзгартириш ёки ўзгартирмаслик Аллоҳнинг иши.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
20.06.2019й
