СУДХЎРЛИК ВА ПУЛ АЛМАШТИРИШ
СУДХЎРЛИК ВА ПУЛ АЛМАШТИРИШ
Пул алмаштириш
(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ
إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)
Аввалги мақоламизда китобимизнинг Судхўрлик ва пул алмаштириш бўлимининг Пул алмаштириш мавзуси билан таништиришни бошлаган эдик. Жумладан, мавзуни бошланишида дунё бозорларидаги молиявий муомалалар бўлмиш савдо битимларини кузатиш натижасида, савдо-сотиқ операциялари олти хил эканлиги аниқланиб, уларнинг ҳар бирига таалуқли бўлган хукмлар билан таништиришни бошлаган эдик. Бугунги мақоламизда ҳам хукмлар билан таништиришда давом этамиз.
Бир хил пул бир-бирига алмаштирилаётганда эса тенгма-тенг бўлиши лозим. Масалан, олтин олтинга сотилганда динор, тақинчоқ, ёмби ёки руда бўлишидан қатъий назар вазнма-вазн, нақдма-нақд, қўлма-қўл бўлиши керак. Ортиқ-кам бўлиши мутлақо, ҳалол бўлмайди. Шунингдек, кумушга кумуш ҳам дирҳам тақинчоқ ёки нақш бўлишидан қатъий назар ўлчамма-ўлчам, нақдма-нақд, қўлма-қўл қилиб сотилади. Ортиқ-кам бўлиши бунда ҳам, мутлақо, дуруст эмас. Демак, бир хил пулларни бир-бирига алмаштириш жоиз. Фақат миқдорма-миқдор, қўлма-қўл, нақдма-нақд бўлиши шарт қилинади.
Икки хил пулларни бир-бирига алмаштириш ҳам жоиз. Бунда бир хил (миқдорма-миқдор) ортиқ-кам бўлиши шарт қилинмайди. Қўлма-қўл ва нақдма-нақд бўлиши шарт қилинади, холос.
Пул алмаштиришнинг жоизлигига далил Пайғамбар с.а.в.нинг:
بِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ، كَيْفَ شِئْتُمْ، يَدًا بِيَدٍ
“Олтинни кумушга қўлма-қўл қилиб, хоҳлаганингларча сотаверинглар”, деган ҳадисларидир. Бу ҳадисни Убода ибн Сомитдан Термизий ривоят қилган. Муслим Убода ибн Сомитдан ривоят қилади:
سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ، إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ، عَيْنًا بِعَيْنٍ، فَمَنْ زَادَ أَوْ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى
“Пайғамбар с.а.в.нинг олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога, тузни тузга сотишга тенгма-тенг, нақдма-нақд бўлсагина рухсат берганларини, ким ортиғи билан олса ёки берса, рибо қилибди, деганларини эшитдим”.
Муслим Абу Бакрадан ривоят қилади:
أَمَرَنَا، أَى رَسُولُ اللهِ с.а.в. ، أَنْ نَشْتَرِىَ الْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ، كَيْفَ شِئْنَا، وَنَشْتَرِىَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ، كَيْفَ شِئْنَا، قَالَ: فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: يَدًا بِيَدٍ، فَقَالَ: هَكَذَا سَمِعْتُ
“Бизни Пайғамбар с.а.в. кумушни олтинга ҳам олтинни кумушга ҳам хоҳлаган тарзимизда сотиб олишимизга буюрганлар. Шунда бир киши ровийдан, қўлма-қўлми деб сўраган эди, у, мен шундай эшитганман, деб жавоб берди”.
(Давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин
29.06.2019й
