Оёқнинг тўпиқдан пастини ёпиш тўғрисидаги саволга жавоб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Оёқнинг тўпиқдан пастини ёпиш тўғрисидаги саволга жавоб
Савол:
Ассаламу алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ.
Аллоҳ тоат-ибодатларингизни қабул қилсин, Аллоҳ Таолодан сизу бизни нусрат, ғолиблик ва сабот билан сийлашини ҳамда сизни пайғамбарлик минҳожи асосидаги иккинчи Халифалик давлати билан икром этишини ва сизни хулафои рошиндинларнинг олтинчиси қилишини сўрайман, У Зот шу ишнинг эгаси ва ҳар бир ишга қодирдир!
Қадрли шайх ҳазратлари, «Исломда ижтимо низоми» китобининг ҳижрий 1424 йил, милодий 2003 йилги нашрида аёлга қараш мавзусида, аёл кийимлари устидан киядиган кийимнинг кўриниши масаласида бундай сўзлар келган: «Жилбоб оёқларни ҳам ёпиб турадиган даражада пастгача тушиб туриши шарт. Чунки Аллоҳ оятда айтганки:
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
«Устларига жилбобларини туширсинлар!» [Аҳзоб 59]
яъни жилбобларини узайтирсинлар. Чунки бу ердаги «мин» баъзисини деган маънода эмас, балки баён маъносида келган. Яъни ёпинчиқни ёки плашни пастгача тушириб узайтирсинлар. Чунки ибн Умар ривоят қилади, Росулуллоҳ САВ дедилар:
«مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: فَكَيْفَ يَصْنَعُ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ؟ قَالَ: يُرْخِينَ شِبْرًا، قَالَتْ: إِذًا تَنْكَشِفَ أَقْدَامُهُنَّ؟ قَالَ: يُرْخِينَ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ»
«Кимки такаббурлик қилиб этакларини судраб юрса, қиёмат куни Аллоҳ унга қарамайди. Шунда Умму Салама сўради: унда аёллар этакларини нима қиладилар? Росулуллоҳ САВ: Бир қарич туширсинлар (узун қилсинлар), дедилар. Умму Салама: Унда оёқлари очилиб қолар экан-да? — деди: Росулуллоҳ САВ дедилар: Бир зироъ(яъни бир билак) узунлигича узайтирсинлар, бундан зиёда қилмасинлар»(Термизий ривояти).
1 – Менга китобдаги «Бу эса аёл кийими устидан киядиган кийими, яъни ёпинчиғи оёқнинг тўпиқдан пастги қисмини ёпиб турадиган даражада узун бўлишини очиқ билдиряпти», деган ибора билан «Бу ҳолатда оёқлар берк бўлгани учун уларни ўрашга зарурат йўқ», деган ибора ўртасида ўзаро зиддият бордай туюляпти. Бу масалани қандай тушунишимиз лозим, аёл оёғининг тўпиқдан пастини жилбоби билан беркитсинми ё ўрашдан беҳожат қиладиган пайпоқ биланми?
Яна бир нарса, қадрли шайх ҳазратлари, чўзиб юборган бўлсам, маъзур тутасиз:
2 – Ибн Умар ривоят қилган юқоридаги ҳадис хусусида. Умму Саламанинг ўлчови қаердан бўлган, тўпиқданми ё тўпиқ остининг ярмиданми? Аёл жилбобини қанчалик даражада узун қилиши керак, ерга судраладиган даражадами ё оёқни тўла ёпиб турадиган даражадами ёки тўпиқ ости юзасини ёпиб турадиган даражадами ёхуд пайпоқ билан ёпиши кифоя қиладими?
Аллоҳ сиз ва ҳаракатингизга барака ато этсин, вассаламу алайкум ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ.
Умму Садин, Байтул Мақдис
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ.
а) Саҳрода аёллар ялангоёқ юришиб ёки ковуш ё шунга ўхшаш пойабзал кийишиб, тўпиқларининг остки қисми умуман ёпиқ бўлмасди. Агар аёл киши юрганида оёқлари кўриниб қолмаслиги учун кўйлагини ерга судраб юрмайдиган бўлса, тўпиқларидан пасти кўриниб турарди. Росулуллоҳ САВ кийимларни кибр билан судраб юришдан қайтардилар. Шунда Умму Салама агар аёл кишининг кийими ерда судралиб юрмайдиган бўлса, ялангоёқ ёки ковуш кийиб юргани учун тўпиқларидан пасти очилиб қолишини тушунди. Шунинг учун Росулуллоҳ САВдан: «Унда аёллар этакларини нима қиладилар», деб сўради. Чунки аёллар тўпиқларидан пасти кўриниб қолмаслиги учун жилбобларини судраб юришар эди. Шу боис Росулуллоҳ САВ уларга тўпиқлари остидан бир қарич, кейин эса бир зироъ узайтириб юришларига ижозат бердилар, шунда аёл оёқларининг тўпиқдан пасти – модомики кийими ерга судраладиган даражада узун туширилган бўлса – очилиб қолмайди. Демак, мавзу тўпиқлар остини беркитиш ҳақида. Яъни савол тўпиқдан пастини беркитиш учун берилди, бошқача айтганда, жилбобни тўпиқлар остигача ерга судраб юришдан мақсад тўпиқлар пастини беркитиш учун бўлиб, кийимни ерга судраб юришнинг иллати оёқнинг тўпиқдан пастини беркитишдир. Маълул (иллатланган нарса) борлик ва йўқликда иллат билан бирга айланади. Шунинг учун агар тўпиқлар ости беркитилган бўлса, кийимни ерга судраб юрилмайди, балки
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
«Устларига жилбобларини туширсинлар!» оятида келган тушириш, яъни узун қилиш маъноси рўёбга чиқишининг ўзи кифоя. Яъни кийимларни тўпиқларнинг пастини тўсиб турадиган даражада тушириш кифоя.
б) Энди, Умму Салама қарич ё зироъни қаердан ўлчаганига келсак, масала кийимни ерга судраб юриш масаласи эди, у айнан шуни сўраб, изоҳ талаб қилди. У аёллар кийимларини судраб юрмасалар, тўпиқлари ости кўриниб қолишини тушунди, бу ҳақиқатда ҳам шундай. Чунки кийим ерга судралган ҳолда узун бўлмаса, қадам ташланганда яланг бўлган ёки ковуш кийган оёқлар кўриниб қолиши аниқ. Шунинг учун Росулуллоҳ САВ кийимни бир қарич узайтириб ергача осилтиришга рухсат бердилар. Ҳадис кийимни судраш ҳақида бўлиб, араб тилида (جرّ) сўзи ерга судрашни англатади, шунинг учун у ерга судраладиган қарич тўпиқнинг остидан эканига далолат қилади.
Такрор айтаман, бу ердаги мақсад юрганда тўпиқлар ости очилиб қолмаслигидир, агар тўпиқлар ости ёпилган бўлса, жилбобни пайпоқлар билан беркитилган оёқлар устигача туширишнинг ўзи етарли бўлади, яъни модомики тўпиқлар ости берк экан, жилбобни тўпиқларгача узун кийишнинг ўзи кифоя.
Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рашта
26 робиул-аввал 1435ҳ
27 январ 2013м
