Саҳоба Тамим Дорий РА ери тўғрисидаги саволга жавоб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Саҳоба Тамим Дорий РА ери тўғрисидаги саволга жавоб
Савол:
Бизга саййидимиз Муҳаммад САВ улуғ саҳоба Тамим Дорийга Халилдан бир ер ажратиб берганлари маълум, у ҳозирда Маскубия ери, деб аталади. Бизга бу ажратилган ер қай турга мансублиги – ушрийми ё хирожийми – қоронғу бўлиб қолди. Маълумки, «Халифалик давлатида моллар» китобидан биз ернинг ушрий деб ҳисоблаш ҳолатларида бирор шахсга ажратиб берилган ер ушрий бўлиб қолишини топмадик, балки унда ушрий ер ҳам, хирожий ер ҳам ажратиб берилиши мумкинлиги айтилган. Бироқ айрим йигитлардаги маълумотга кўра, Тамим Дорий ери ушрий ер бўлган экан, мазкур китобда айтилмаган ушбу гапнинг бирор асоси борми? Аллоҳ биздан ва жамики мусулмонлардан сизга яхшилик берсин, сизнинг ва барча мусулмонларнинг кўзларини нусрат билан, яқинда Аллоҳнинг изни ила келаётган пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик соясидаги ғолиблик билан қувонтирсин!
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ!
Ҳа тўғри, Росулуллоҳ САВ фатҳдан олдин Тамим Дорийга ажратиб берган ер мавзуси «Халифалик давлатида моллар» китобимизда муфассал айтилган эмас. Аммо у «Исломий шахсия» китобининг иккинчи қисмининг «Ушр, хирож ва сулҳ ерлари» бобида тўла тафсилоти билан очиқ баён қилинган.
Унда бундай дейилади:
«Ушр ери ундан чиқадиган ҳосилдан закот сифатида ушр ёки ушрнинг ярми олинадиган ердир. Уни ушрий ер дейилади. Бу ер ҳосилидан закот сифатида олинадиган ушрга нисбат берилиб у шундай деб аталди.
Унга аҳолиси бошиданоқ Исломга кирган барча ерлар киради. Масалан Мадинаи Мунаввара ва Индонезия каби. Чунки Мадина аҳли Росулуллоҳ САВ вақтида ва у кишидан кейин халифалар даврида ўзларининг ерлари ҳосилидан закот сифатида фақат ушр тўлаганлар.
Бутун Араб Жазираси ҳам ушр ерига киради. Бунда Мадина каби аҳолиси Исломга кирган бўладими ёки Макка каби куч билан фатҳ қилинган бўладими, бунинг фарқи йўқ.
Мусулмонлар қурол кучи билан фатҳ қилган ва имом жангчилар ўртасида тақсимлаб берган барча ерлар – масалан Хайбар ери каби – ушр ерига қўшилади ва ушрий ер бўлади. Ёки имом жангчиларни ернинг бир қисмига жойлаштирган ерлар.
Имом куч билан фатҳ қилинган ерлардан одамларга бўлиб берган ер майдонлари ҳам ушр ерига қўшилиб ушрий ер бўлади.
Имом ҳали фатҳ этилмаган ердан Аллоҳ уни мўминларга фатҳ қилиб берганидан кейин бўлиб берадиган ер ҳам ушрий ерга қўшилади ва у бўлиб берилган киши учун инъом бўлади. Бунга мисол қилиб Росулуллоҳ САВнинг Тамим Дорийга Халилдаги Ҳабро, Ҳабрун, Марҳун ва Айнун ерини бўлиб берганини мисол қилиш мумкин. Чунки Тамим Дорий Росулуллоҳ САВ ҳузурига ўз жамоати билан бирга келган пайтида Пайғамбаримиз САВдан бу жойларни агар Аллоҳ мусулмонларга фатҳ қилиб берса ўзига бўлиб беришини сўраганида Пайғамбаримиз САВ унга бўлиб берган ва бу тўғрида унга бир мактуб ёздириб берган эдилар. Умар ана шу мактубга гувоҳ бўлганлардан бири эди. Аллоҳ бу ерларни Умар даврида мусулмонларга фатҳ қилиб бергач Тамим Дорий Умардан бу ерларни ўзига беришини сўради. Умар Росулуллоҳ САВнинг берганига вафо қилиб унга бу ерларни топширди…». Тамом.
Демак, Росулуллоҳ САВ Тамим Дорий РАга бўлиб берган ер ушрий ер. Бу бир неча ривоятларда белгиланган:
Абу Аҳмад Ҳамид ибн Мухоллад ибн Қутайба ибн Абдуллоҳ Хурасоний (Ибн Занжавиҳ дея танилган, вафоти ҳижрий 251 йил) ўзининг «Амвол» номли китобида Зуҳрий билан Савра ибн Язиддан, у Рошид ибн Саъддан ривоят қилган: Тамим ибн Авс Дорий (у лаҳмлик киши) бундай деди: Ё Росулуллоҳ, Фаластинда менинг румлик қўшниларим бор, уларнинг Ҳабро ва Байт Айнун, деган икки қишлоқлари бор, Аллоҳ сизга ушбу Шомни фатҳ қилиб берса, бу иккала қишлоқни менга армуғон этсангиз. Ул зот «У иккаласи сизга», дедилар. Тамим – бу ҳақда менга ёзиб беринг, деганди, бундай деб ёзиб бердилар:
«بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا كِتَابٌ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللهِ، لِتَمِيمِ بْنِ أَوْسٍ الدَّارِيِّ، أَنَّ لَهُ قَرْيَةَ حَبْرَى وَبَيْتَ عَيْنُونَ…»
«Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим. Буни Муҳаммад Росулуллоҳ ёзди, шу ҳақдаки, Тамим ибн Авс Дорийга Ҳабро ва Байт Айнун қишлоқлари берилади».
Шунга ўхшаш ривоят Абу Убайдадан «Амвол» китобида ҳамда Абу Юсуфдан «Хирож» китобида ҳам ривоят қилинган.
Умид қиламанки, ушбу жавоб очиқ ва етарли бўлади, инша Аллоҳ.
Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рашта
22 шаввол 1435ҳ
18 август 2014м
