Ҳукумат UzAvto Motors монополиясини ҳимоя қилишда давом этмоқда
Ҳукумат UzAvto Motors монополиясини ҳимоя қилишда давом этмоқда
بسم الله الرحمن الرحيم
Қарийб 30 йилдан бери ишлаб келаётган автозаводдан юртимиздаги одамлар бир кун ҳам рози бўлмадилар. Зеро, бошида “Ўрта Осиёда ягона”, “Автогигант” каби баландпарвоз номлар билан кўкларга кўтарилган заводнинг очилишидан содда халқимиз жуда хурсанд бўлганди. Энди Собиқ Иттифоқнинг эскириб кетган, ноқулай автомобилларидан қутулиб, арзон, замонавий, тежамкор ва юмшоқ автоларга эга бўламиз, деб ўйлаганди. Озгина вақт ўтиб булар хомхаёл эканлиги ҳаммага аён бўла бошлади. Машина сотиб олиш учун узундан узоқ навбатлар, сунъий равишда нархларни ошириш, “шапкалар” пайдо бўлишни бошлади. Аҳвол шу даражага етдики, компания халқ устидан очиқчасига кулиб, сурбетларча ўзи хоҳлаган нархни, ўзи хоҳлаган етказиб бериш вақтини, ўзи хоҳлаган шартларни қўя бошлади. Содда ва “сабрли” халқимиз ҳам бошқа масалаларда бўлганидек ҳар сафар ён бераверди. Мана энди аҳвол ўнглаб бўлмас даражага етиб келди.
UzAvto Motors нинг нақадар сурбетлашиб кетганлигига ортиқча далил-ҳужжат талаб қилинмаса-да, биргина мисол келтириб ўтамиз. Сўнгги натижаларга кўра, тўртта маркадаги автомобилларга навбатлар сони 121 271 тани ташкил қилган. Пулини олдиндан тўлаб, автомобил қўлга теккунича яна ошган нархни тўлайдиган харидор энг камида 6 ой кутади, бўлмаса бир йилдан ҳам ортиқроқ кутишига тўғри келади. Халқни устидан кулувчи ва хорловчи бундай тартиб дунёнинг ҳеч бир давлатида йўқ. XХI асрда яшаётганимизга қарамай, автозавод қулдорлик давридаги тартибларни жорий қилиб қўйган. У ўз маҳсулотини – гарчи унинг сифати жуда ачинарли аҳволга келиб қолган бўлса-да – харидорларга худди марҳамат кўрсатаётгандек сотмоқда. Харидорлар эса, худдики қулнинг ўз ҳожасига муомала қилганидек унинг бу “марҳамати” учун етти букилиб салом бериб, ҳар қандай инжиқликлари-ю шартларига рози бўлиб сотиб олишлари керак. Компаниянинг охирги “сюрприз”ларидан бири Onix номли янги ишлаб чиқариладиган автомобилига қўйган нархи бўлди. Компания директори в.б. Рустам Ражабов дастлаб унинг нархи 9-12 минг доллар оралиғида бўлишини айтганди. Бироқ 1 ноябрдан бошлаб “Chevrolet Onix” автомобили учун шартнома бериш бошлангани эълон қилинганда нарх 13-17 минг доллар эканлиги аён бўлди. Бу одамлар орасида кенг муҳокамаларга сабаб бўлди ва ҳамма компаниянинг бу ишидан ғазабланди. Кўпчилик ОАВлар бу хабарни “UzAvto Motors яна алдади” сарлавҳаси остида тарқатди. Бироқ буларнинг барчасига нисбатан компания расмийлари ҳеч қандай реакция билдирмади.
Бу монопол компаниянинг шунча танқид ва норозиликларга қарамай ҳали ҳам таноби тортиб қўйилмаётганининг сабаби ҳукумат уни ўз ҳимоясига олганлигидир. Ушбу компания аввалдан ҳукумат тепасидаги сиёсий элитанинг даромад манбаи бўлиб келаётгани учун ҳам унинг ҳар қандай қилғиликларига кўз юмиляпти. Президент Мирзиёевнинг компанияни танқид қилиши ҳам гўё ўзини халқ тарафда қилиб кўрсатиш учун намойиш қилинган спектаклдан бошқа нарса эмас. Ваҳоланки, агар танқид жиддий бўлганида эди, шу вақтгача унга чора кўрилган бўларди. Чунки Мирзиёевнинг жиддий танқидига учраган соҳаларда кадрлар алмашинуви амалга оширилди. Бундан хулоса қилиш мумкинки, компания монополияси, халқни устидан кулиб ҳар кўйга солаётгани ҳолида унга жиддий чора кўрилмаётгани ортида ҳукумат турибди. Шунинг учун ҳам давлат тарафидан компанияга берилаётган солиқ имтиёзлари ва ҳар хил енгилликлар ҳали ҳам ўз кучида турибди. Бундан ташқари, компания халқнинг танқид ва норозиликларига кўмилиб қолгани ортидан қабул қилинган автомобиллар импортидаги бож тўловларининг пасайтирилиши қарори ҳеч ҳам одамлар манфаатига хизмат қилмайди. Чунки импорт божлари янги ва қиммат автоларга нисбатан жорий қилинган бўлиб, уларни сотиб олишга ўрта ва камбағал қатламнинг қурби етмайди. Ва бу қарор компания монополиясига барҳам бермайди, унинг яккаҳокимлигига зарар етказмайди. Бундан тушуниш мумкинки, ҳукумат ушбу қарорни одамларни чалғитиш билан норозиликларини пасайтириш ва бой қатламни ҳимоя қилиш учун қабул қилган. Бу ҳозирда татбиқ қилинаётган худосиз тузумнинг аччиқ меваларидир. Чунки у одамлар манфаатидан бир ҳовуч капиталист бойлар манфаатини устун қўядиган тузумдир.
Бошқа томондан, компания охирги йилларда фақат зарар кўриб ишлаяпти ва буни дунёдаги иқтисодий аҳволнинг оғирлашиши билан оқламоқчи бўляпти. Масалан, ягона корпоратив маълумот порталидаги UzAuto Motors тўғрисидаги маълумотларга кўра, компаниянинг 2019 йилдаги соф даромади 2,65 триллион сўмни ташкил этган. Компаниянинг 2016-2017 йиллар давомида кўрган 4,8 триллион сўмлик зарари ўтган йиллардаги (2009-2019) жамғарилган даромаднинг бир қисми билан қопланган. Буни қарангки, маҳсулоти ҳали конвейердан чиқмай туриб сотилиб кетаётган, бунинг устига турли имтиёзларга эга бўлиб келаётган компания улкан зарарлар кўрган. Бунга қандай қилиб “эришилгани” одамни лол қолдиради. Ва буни компания расмийлари ва бошқа лўттивозларининг ҳар хил баҳоналар билан оқлаши одамни ғазабини келтиради. Булардан ташқари, компания фаолияти тамоман Исломга зид бўлган ҳаром муомала ва шартларга тўла. Масалан, монополия қилиш ва товарнинг пули тўланиши билан уни ўз эгасига топшириш вожиб бўлишига қарамай вақтни чўзиш, ҳаддан ташқари баланд нарх қўйиш, автомобил харидорга етиб боргунича кутадиган вақтда унинг нархига яна нарх қўшиш ва ҳоказо.
Юқоридаги ҳаммага маълум бўлиб улгурган фактлардан шу нарса аён бўладики, ушбу монополист компания бошиданоқ халқ манфаати учун ташкил қилинмаган. Ундан кўзланган бош мақсад халқ ҳисобига бойиш бўлган, асло халқ манфаати эмас. Чунки дин ҳаётдан ажратиладиган тузумда бундан бошқача бўлиши мумкин эмас. Бўлмаса, қайси ўзини ҳурмат қиладиган давлат ўз халқини бунчалик хорлайди, чўнтагини шилиш учун кўзларни қамаштирадиган шундай улкан лойиҳаларни амалга оширади-да, сўнгра одамларнинг ҳафсаласини пир қилади?! Ҳукуматнинг шундай қинғир ишларидан зада бўлган халқимизни охир-оқибат улкан лойиҳалар ҳам қизиқтирмай қўйди, уларга шубҳа билан қарайдиган аҳволга келди. Улкан лойиҳалар эълон қилиб, тайёр бўлганлари лента қирқилиб очилаётгани билан бот-бот мақтанаётган ҳукумат шуни билиб қўйсинки, халқ у ўйлаётганидек содда ва гўл эмас. Унинг анчагина кўзи очилиб қолди ва ҳукумат буни амалда кўриб ҳам турибди. Ғарбпараст ёки руспараст сиёсий элита шуни унутмасинки, одамлар сабрининг чек-чегараси бор. Яна шуни билиб қўйсинки, ҳақиқий ўзгаришлар шамоли кучли довулга айланган вақтда уларни на Америка, на Россия ва на бошқаси қутқариб қола олади!
Халқимизга айтар сўзимиз шуки, сиз анави ўз манфаатидан бошқасини ўйламайдиган хоин бошлиқларингиз ва улар сизга тиқиштираётган тузумдан бирор яхшилик кутишни бас қилишингиз лозим. Уларнинг бор-йўқ ташвишлари ўз тахтларида узоқроқ ўтиришдир. Бу йўлда улар гоҳ Ғарб, гоҳ Россия ва яна бошқа душманларимиз қучоғига киришдан уялмай қўйишган. Улардан умидни узиб, ўзингиз эътиқод қилаётган Ислом тарафга юзланишингиз лозим. Чунки фақат Исломий тузум ва у билан бошқарадиган одил раҳбарларгина сизнинг манфаатингиз учун қайғуришади, сизнинг ҳақиқий ҳимоячингиз ва ғамхўрингиз ўшалардир.
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ
– “Эй иймон келтирганлар! Сизга ҳаёт берадиган нарсага чақирганларида Аллоҳ ва Расулига жавоб беринг”. (Анфол:24)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Форуқ
17.11.2022й
