“Зиндон хотиралари” туркумидан

Менбоп қилиб айтчи, мапкуренг нима ўзи?

بسم الله الرحمن الرحيم

Суҳбатимизга орқаворотдан қулоқ солиб ўтирган қирқ йиллик “чириган” аристон “паркопан” лақабли Соли бобо мени четроққа имлади. Ва йиллар давомида “чўмилмаган” чифирбакидан (аччиқ чой тайёрлайдиган кружка) чой қуйиб узатди. Бу унинг энг ҳурматли кишисига қиладиган ҳиммати эди. Шундан билдимки, бобони менга айтадиган жиддий гапи бор. Сектор четидаги арча соясида бу чол билан бирга ўтиришим “қулоқ”лару бошқа ўғри-тўғриларнинг эътиборига тушди. Буни ўсган қошлари остидан кузатиб сезган бобо менга қараб: “Казалардан” чўчимейсанми? – деди. Ва мен лабимни қимирлатмасимдан ичимдагини ўзи очиқлаб: “Бўлди-бўлди, мен шунчаки қизиқдим холос” – деб елкамга енгил уриб қўйди. Чифирдан ҳузур қилиб хўпларкан, жаргон (аристонлар шеваси)да гап бошлади.

– Биламан, санларни “батья” проста так қамамаган, у “тварь”ни палагини босиб олгансанлар. Оммааа “барин” айтгандақа “враг народа”гаям ўхшамейсанлар. Когда “базар” бошлаганингда ора-чурада мапкура деган сўзни кўп эшиттим, шуни менбоп қилиб айтчи, нима у мапкуренг? – деди. Мен бу чолнинг саволига ўз “тили”да соддароқ қилиб жавоб беришга киришиб:

– Оддийгина сўз бу! Агар бу мафкурани ҳаммага етказиб “понятка” берилса, ҳамма бир-бирига братва бўлиб кетади. Кейин одамларнинг ортидан кузатиб юрмасаям, ҳамма бирдек ўша мафкура асосида яшайди, янаям ўзимизбоп айтсам, ҳаммани бир ишга буюриб, концовкасига қатъий ишонтириш керак бўлади, – дедим.

– Пример билан ясност берчи, – деб самосад (тамаки) ўрай бошлади.

– Масалан сиз братишкезга бирор иш буюриб, зўр қилиб бажарсанг награда бор, деб ишонтиролсез ва у сизга шубҳасиз ишонса, сиз ортидан кузатмасезам мукофот илинжида ўша ишни бажариб келади. Братишкези ҳаракатга келтирган нарса сиз берган фикр бўлади. Унга ваъда қилган мукофотни алдамай берсангиз, у кейинги ишингизни ҳам қойилмақом қилиб бажариб келади. Уни ҳаракатлантирган ана шу нарса – мафкура бўлади. Ёки сиз айтган “батька” одамларни Ўзбекистон келажаги буюкдир, деб еталаса-ю, буюклигидан дарак бўлмаса, ортидан эргашган одамларга қўшилиб сиз ҳам…

– Пашёл ***** дейди, деб ўзиёқ хулоса қилди ва “сенларнинг мапкуренг нима ваъда қилиб ишонтирган, бу ҳақида проверкада ёнимда ўтириб “оборасан” (тушунтирасан) хўппи”, – деб чифирбакини ўша ердаги арча шохига илиб, йўл-йўлакай ўзига ўзи гапира бошлади. “Мапкура, мапкура, серёзный базар канает” дея такрорлаб, читоз (оёқ кийим)ини кийгани баракка кириб кетди.

Давомли суҳбат Соли бобони яхшигина ўзгартирди. Деярли ҳар куни “эй мапкура” деб чақириб, чойлашадиган бўлиб қолди. Аммо кунларнинг бирида мени этапга чақиришди. Кетадиган бўлдим, бошқа зонага. У билан алоҳида хайрлашдик.

Орадан уч йил ўтди. Бошқа зонадаман. Бир куни таниш ҳамшаҳар аристон ўша бобо турган зонадан этапда келди. Ва мени суриштириб топганини айтиб, сўмкасидан тутқичи таниш бўлган, лекин ялтиратиб тозаланган, ўша менга таниш чифирбакни берди ва:

– Буни мапкура, деган чол сизга бериб қўйишимни қаттиқ тайинлади, – деб табассум қилди. Уни қўлимга олиб томоша қиларканман, сопига ўйиб ёзилган “мапкура” деган сўзга кўзим тушди…  

(Бугун аччиқ чой ичиб эслаганим – ўша хотиралардан)

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Зайниддин

19.07.2023й