Яна ўша форум, яна инвестиция!
Яна ўша форум, яна инвестиция!
بسم الله الرحمن الرحيم
Капитализм мабдасининг асоси манфаат, тариқати эса заиф халқларни мустамлака қилишдир. Бу мабданинг тариқати ўзгармасдир, чунки тарихга назар ташлайдиган бўлсак ушбу мустамлакачилик тариқатини бирор марта ҳам ўзгармай келаётганига гувоҳ бўлишимиз мумкин. Шуни ҳам эътиборга олиш керакки, мустамлака деганда фақат бевосита ҳарбий йўл билан босиб олишни тушунмаслик керак, чунки мустамлакачилик бундан ташқари сиёсий, иқтисодий, сақофий бўлиши мумкин. Нима учун капитализм тариқатини тилга олдик? Бунга жавоб шуки, манфаатпараст кофир капиталист давлатлар қайси бир давлат билан алоқа қилмасин, мақсадлари ана шу давлатни ўз мустамлакасига айлантириб, унинг бойликларини кана қон сўргани сингари сўриб тугатишдир. Бунинг учун иқтисодий жиҳатдан ўзига қарам қилишдан ҳам фойдаланишади. Энди буни улар инвестиция киритиш, имтиёзли кредитлар ажратиш, ҳар хил иқтисодий ёки бизнес форумлар ташкил этиш каби йўллар билан амалга оширади.
Дунё йирик капиталист давлатлар қўлида шундай ҳолатга келдики, учинчи олам давлатлари гарчи табиий бойликларга бой бўлса-да, ушбу бойликларини капиталист давлатларга кепак баҳосига сотишга мажбурлар. Чунки табиий бойликларни қазиб олиш, қайта ишлаш, улардан маҳсулот ишлаб чиқариш учун мутахассислар, асбоб-ускуналар, завод-фабрикалар ва табиийки, катта маблағ ҳам зарур бўлади. Мана шуларнинг барчасига йирик капиталист давлатлар эгалик қилишади. Заиф давлатларга буларга эгалик қилишга йўл қўйишмайди. Аксинча, уларга иқтисодий ривожланиш хорижий сармояларсиз ва қарзларсиз амалга ошмаслиги қон-қонига сингдирилди. Президент Шавкат Мирзиёевнинг Тошкентда ўтган учинчи халқаро инвестиция форумидаги нутқида: “Инвестициялар – бу мамлакатимиз трансформациясининг локомотиви ва иқтисодий тараққиётимизнинг мустаҳкам драйверидир”, – деган сўзлари фикримизнинг тасдиғидир. Шундай қилиб, Ўбекистон каби учинчи олам давлатлари Америка ва Россияга ўхшаган йирик саноатлашган давлатлар учун хомашё ва арзон ишчи кучи билан таъминлаб турувчи база ролини бажариб келишмоқда.
Биз юқорида йирик капиталист давлатлар малакали мутахассисларга, оғир саноат ва илғор технологияларга эгалик қилишини айтиб ўтган эдик. Мана шу имкониятлар учинчи олам давлатларида мавжуд эмас дедик. Чунки мустамлакачи давлатлар учинчи олам давлатларини доимий қарамликда ушлаб туриш учун ҳам юқоридаги нарсаларга эгалик қилишга йўл бермайдилар. Энди учинчи олам давлати табиий бойлигини ишлатмоқчи бўлса нима қилади? Албатта, йирик капиталист давлатлар билан инвестиция киритиш учун шартнома тузишга мажбур бўлади. Ғарб статистик маълумотларига кўра, саноати ривожланган мамлакатлар бутун дунё имтиёзларининг 97 фоизига, трансмиллий давлатлар компаниялари технология, ишлаб чиқариш ва маркетинг афзалликларининг 90 фоизига эга. Ривожланаётган мамлакатлардаги бевосита хорижий инвестициялар фойдасининг 80 фоиздан ортиғи 20 та бой давлатларга кетмоқда. Яъни ушбу саноати ривожланган давлатлар ўзларининг иқтисодий ричаглари, жумладан, инвестиция орқали қолоқ давлатларнинг бор бойликларини сўриш эвазига яшашяпти. Шунинг учун ҳам Ўзбекистон каби кучли мафкурага эга бўлмаган заиф мамлакатлар – гарчи бойликлари керагидан ортиқча бўлса-да – қашшоқлашиб, халқи оч-наҳорликда ҳаёт кечиряпти. Хуллас, инвестиция қанчалик жозибали қилиб кўрсатилмасин, қарамлик тузоғидан бошқа нарса эмас. Шунинг учун ҳам Ўзбекистон “мустақил” бўлганига 30 йил бўлганидан бери кўп соҳаларга миллиардлаган хорижий инвестициялар киритилган бўлса-да, бироқ иқтисодий ривожланишдан ҳамон дарак йўқ. Аксинча, ташқи қарз ўсиб боряпти, миллий валюта дунёдаги энг қадрсиз валюталардан бирига айланиб улгурди, ишсизлик даражаси ўсяпти ва ҳоказо.
2024 йил 2-3 май кунлари пойтахтда учинчи Тошкент халқаро инвестиция форуми бўлиб ўтди. Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигига кўра, бу йилги форумда жами қиймати 26,6 млрд. долларга тенг келишувлар имзоланди. 2023 йилда ўтган форумда эса 11 млрд. долларлик келишувлар имзоланганди. Форумдан кўзланган мақсад, унинг номидан ҳам билиниб турганидек, хорижий инвестицияларни имкон қадар кўпроқ жалб қилишдир. Зеро, келишув суммалари миқдори йилдан йилга ўсиб бораётгани ҳам шунга далолат қилиб турибди. Шунингдек, президент Мирзиёев форумдаги нутқида, жумладан, шундай деди: “Ўзбекистон – минерал ресурслар ва муҳим металларнинг катта базасига эга мамлакатдир. Юртимизда олтин, мис, вольфрам, кумуш, ураннинг улкан захиралари мавжуд. Нодир ва ноёб минераллар қаторида литий, магний, молибден, германий, ванадий ва индий каби 30 дан ортиқ металларнинг захираларига алоҳида эътибор қаратишни истардим. Ўтган ойда Европа Иттифоқи билан ўта муҳим хомашё соҳасида стратегик ҳамкорлик ўрнатилди. Америка Қўшма Штатлари ва Буюк Британия билан ҳам шундай битим устида иш олиб бораяпмиз. Бу борада замонавий халқаро тажриба асосида янги таҳрирдаги “Ер ости бойликлари тўғрисида”ги қонун қабул қилинади… Стратегик хомашёларни чуқур қайта ишлаш ва қўшилган қиймат занжирини яратиш учун етакчи компанияларни Ўзбекистонга таклиф этамиз”. У яна инвестициялар орқали юз минглаган ишчи ўринлари ташкил қилинганини айтишни ҳам унутмади. Бундан ташқари, хорижий сармоядорларга бир қанча имтиёзлар берилишини эълон қилди. Масалан, хорижий сармоядорлар учун ерларни ижарага бериш муддати 25 йилдан 49 йилгача, яъни икки баробар узайтирилади, хорижий сармоядорлар акциялардан олинаётган дивидендлар бўйича солиқлардан уч йил муддатга озод этилади. Форумнинг яна эътиборли жиҳатларидан Жаҳон савдо ташкилоти тартиб-қоидалари ва стандартларига мувофиқ ишлаб чиқилган янги таҳрирдаги “Инвестициялар тўғрисида”ги қонун қабул қилиниши ҳақидаги хабар бўлди, десак адашмаймиз. Айниқса, Жаҳон савдо ташкилоти қоидаларига мувофиқ деганидан тушуниш мумкинки, бу қонуннинг ишлаб чиқилишида кўпроқ мустамлакачи давлатларнинг манфаати кўзланган. Яъни бу қонун уларни табиий бойликларни истаганча ташиб кетишларига янада кенгроқ йўл очиб беради.
Бу форумга диққат билан назар солсак, Росулуллоҳ ﷺнинг “Яқин кунларда бошқа умматлар сизларнинг устингизга, худди еб тўймас, оч кўз кимса ўз таомига ташлангандек ташланадилар”, – деган ҳадисларини эсга олмай иложимиз йўқ. Ҳа, юқорида таъкидлаганимиздек, мустамлакачи давлатлар томонидан ва уларнинг жирканч капиталистик демократия тузуми татбиқи натижасида учинчи олам давлатлари ҳокимиятларида хорижий сармоясиз, халқаро молиявий ташкилотлари томонидан бериладиган қарзларсиз иқтисодий ривожланиш имконсиз, деган тушунча шаклланди. Шунинг учун қайси соҳани ривожлантириш бўлмасин дарҳол инвестиция тилга олинадиган бўлиб қолди. Шу ерда савол туғиладики, инвестицияларсиз Ўзбекистон каби давлатлар ривожлана олмайдими?! Биз айтамизки, албатта, бўлади, бироқ бунинг учун инвестиция деган балони келтириб чиқарган капиталистик демократия тузумидан ва кофир мустамлакачи давлатлар, халқаро молия ташкилотларидан қарз олишдан воз кечиш керак бўлади. Чунки бу тузум инсон томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, шаръан ҳаромдир. Унинг иқтисодий низоми ҳам нотўғри асосга қурилган ҳамда қарамлик, қашшоқлик ва қолоқликдан бошқа нарса олиб келмайди.
Гап иқтисодий тараққиёт ҳақида кетаётган экан, бу борада Исломда қандай ечим берилганига ҳам тўхталиб ўтсак. Токи, Исломий иқтисод ҳақида энг тўғри тасаввур пайдо бўлсин. Биринчидан: Ислом давлати ўзининг оғир саноатини ташкил қилади. Бунга қуйидаги оят далил:
﴿وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللهُ يَعْلَمُهُمْ﴾
– “(Эй мўминлар), улар учун имконингиз борича куч ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингизки, бу билан Аллоҳнинг ва ўзингизнинг душманларингизни ҳамда улардан ташқари сизлар билмайдиган, Аллоҳ биладиган бошқа бировларни ҳам қўрқувга солурсизлар”. (Анфол:60)
Оятда айтилаётган куч-қудратга эга бўлиш учун унга олиб борадиган барча ишларни бажариш кераклиги тушунилади. Маълумки, ҳарбий жиҳатдан кучли ва саноатлашган давлат бўлиш учун, албатта, оғир саноатга эга бўлиш керак. Акс ҳолда, техник-технологик жиҳатдан бошқаларга, аниқроғи кофир мустамлакачи давлатларга қарам аҳволда қолинаверади. Оғир саноатга эга бўлиш орқали иқтисодиёт юксалади ва душманларимиз қалбига қўрқув солинади.
Иккинчидан: Исломда мулкчиликни тартибга солиш шаръий аҳкомлар асосида бўлади. Жумладан, битмас-туганмас конлар умумий мулк ҳисобланади. Росулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: “Одамлар уч нарсада шерикдирлар: сув, ўт-ўлан ва оловда”. Бу бойликларни қазиб олиш, қайта ишлаш каби ишларни давлат амалга оширса-да, унинг фойдасини уммат манфаатлари учун сарф қилади.
Учинчидан: Ислом давлати фуқароларига пулни хазина қилишга рухсат бермайди. Бу билан иш тополмаётган шахсларни иш билан таъминловчи лойиҳалар бўйича маблағ ётқизиш фарз бўлади. Бўлмаса хазина қилиш пулни бозордан суғуриб олинишига олиб келади, натижада ишлаб чиқариш пасаяди ва ишсизлик кўпаяди. Бу эса алал-оқибат иқтисодий кризисга олиб боради. Аллоҳ Таоло дейди:
وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
– “Олтин ва кумушни хазинага босадиган, Аллоҳнинг йўлида сарфламайдиганларга аламли азобнинг башоратини беравер”. (Тавба:34)
Шунингдек, музорабага ихтисослашган ширкатлар аҳкомлари татбиқ қилинади. Бу ширкатлар орқали маблағи бўлмаган шахс маълум ишлаб чиқариш ширкатининг эгасига айланади, унинг ширкатини маблағи бор шахс молиялаштиради. Буларга яна рибо, солиқларни бекор қилиш, монополия, коррупцияга барҳам бериш каби ишларни қўшимча қилиш мумкин. Ҳолбуки, булар Исломда ҳаром қилинган бўлиб, иқтисодни емирувчи омиллардандир.
Ушбу ва бошқа аҳкомларни татбиқ қилиш орқали етарли даражада иш ўринлари яратилади, соҳаларни ривожлантириш учун керакли маблағлар ҳам топилади. Албатта, бу ишларни Исломни мафкура ва қонунлар манбаи сифатида қабул қилиш билангина амалга ошириш мумкин холос. Ана шунда ўзбек ҳукумати ёпишиб олган хорижий инвестиция ва қарзларга ҳеч қандай эҳтиёж қолмайди. Шунга кўра, капитализм ва унинг иқтисодий низомини улоқтириб, Аллоҳ Таоло рози бўлган Ислом тузумини татбиқ ўрнига қўйиш учун ҳаракат қилмоғимиз зарур.
إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ
– “Албатта, Аллоҳнинг ҳузуридаги дин Исломдир”. (Оли Имрон:19)
Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин
19.05.2024й
