Сабрнинг асл моҳияти
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Сабрнинг асл моҳияти
Мўъминнинг иймони икки фасл ичида у билан ҳамроҳ бўлади: Биринчиси – сабр. Иккинчиси – шукр. Яъни мўъмин банданинг иймони шу икки ишнинг бирида доим синовда бўлади. Биз бугун сизлар билан ушбу икки сифатнинг биринчиси, сабр ҳақида гаплашамиз.
Мусулмон инсон ўз динига тўлиқ амал қилиши учун, фалоҳ топган, нажот топган мўъмин бўлишлиги учун Аллоҳнинг нозил қилган буйруқлари соясида, Пайғамбарининг ( соллаллоҳу алайҳи васаллам ) суннатлари асосида харакат қилиб борар экан, бу мўъминнинг бошига Аллоҳ Таъолонинг холис бандаларини устига жорий қилган суннатига мувофиқ, турли балолар, мусибатлар ва синовлар келиши табиийдир. Мўъмин бандадан бу каби синов ва мусибатларга дуч келганда ундан талаб қилинадиган энг асосий нарса, хар қандай холатда Роббисига тўғри боғланиб олиш, хар қандай холатда Аллоҳнинг буюрган буйруқларидан четга чиқмаслик бўлади.
Шу ўринда банданинг бошига келаётган синов ва мусибатларга сабот ва бардош билан, ўзи тутган йўлдан оғишмай Аллоҳнинг айтган чегараларида бир хилда туришини Ислом шариати ҳаммамизга маълум сўз билан “сабр” деган сўз билан ифодалаган.
Хозирги кундаги дунё бўйлаб, хусусан золим Каримов зулми хукм сураётган Ўзбекистондаги мусулмонларнинг кўпчилигини тушунчасида, сабр деганда, устиларида бўлаётган зулмларга ачиниб, “Бу ишлар шунчалик бўлиб қолди, мусулмонлар золимлар зулмида қолиб кетаяпти, нима қиламиз энди, Аллоҳ Ўзи мусулмонларга ёруғ кунларни насиб этиб қолар, биз дуо қилиб бу зулмларга сабр қилиб туришимиз керак” деган тушунчада бўлаяптилар.
Бу тўғрими? Сабр қилиш аслида шундайми? Мусулмонлар бошларига синов ва мусибатлар келганида шу кўринишда сабр қилганларми?
Ушбу саволларнинг жавоби сифатида, Пайғамбар алайҳиссалом ва саҳобаларнинг ҳаётида бўлиб ўтган синов ва қийинчиликлар, мусибатларга улар қандай сабр қилганликлари хақида бироз мулохаза қилиб кўрдик.
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمْ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلاَ إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِيب
“Ёки (эй мўминлар) сизлардан илгари ўтган зотлар мисоли — ибрати сизларга келмай туриб жаннатга киришни ўйладингизми? Уларга бало ва мусибатлар (устма-уст) келиб, шундай ларзага тушган эдиларки, ҳатто пайғамбар ва иймонли кишилар: «Ахир қачон Аллоҳнинг ёрдами келади?» дейишган эди. Шунда (уларга бундай жавоб бўлган эди): «Огоҳ бўлингизким, Аллоҳнинг ёрдами яқиндир””. (Бақара. 214)
وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنْ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنْ الآمْوَالِ وَالآنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرْ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُوْلَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُوْلَئِكَ هُمْ الْمُهْتَدُون
“Албатта Биз сизларни хавфу хатар, очлик, молу жон ва мева-чеваларни камайтириш каби нарсалар билан имтиҳон қиламиз. (Эй Муҳаммад алайҳис-салом), бирор мусибат келганда: «Албатта биз Аллоҳнинг (бандаларимиз) ва албатта биз У Зотга қайтгувчилармиз», дейдиган сабирли кишиларга хушхабар беринг! Ана ўшаларга Парвардигорлари томонидан саловот (мағфират) ва раҳмат бордир. Ана ўшалар Ҳақ Йўлни топгувчилардир”. (Бақара. 155 – 157)
لَتُبْلَوُنَّ فِي أَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَلَتَسْمَعُنَّ مِنْ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنْ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الآمُورِ
“(Эй мўминлар), албатта молу жонларингизда имтиҳон қилинурсизлар (яъни, Аллоҳ Таоло мол ва жонларингизга хилма-хил офату балолар юбориб, сизларнинг иймонингизни текшириб кўрар) ва албатта сизлардан илгари китоб берилган кимсалар томонидан ва мушриклар томонидан кўп азият ва маломатлар эшитажаксизлар. Агар (озорларига) сабр-тоқат қилсангизлар ва Аллоҳдан қўрқсангизлар (нажот топурсиз). Чунки бу иш (яъни, сабр-тоқатли бўлиб, Аллоҳдан қўрқиш) ишларнинг мақсадга мувофиғидир”. (Оли – Имрон. 186)
Имом Аҳмад ривоят қилган ҳадисда Мусъаб ибн Саъд отасидан ривоят қилади: «Мен: «Эй Расулуллоҳ, қайси одамларга бало қаттиқроқ бўлади», деб сўраган эдим, у киши:
الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الصَّالِحُونَ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ مِنْ النَّاسِ يُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ صَلاَبَةٌ زِيدَ فِي بَلاَئِهِ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ خُفِّفَ عَنْهُ وَمَا يَزَالُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَمْشِيَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ لَيْسَ عَلَيْهِ خَطِيئَة
“Пайғамбарларга, кейин солиҳларга, кейин уларга ўхшашларга ва ўхшашларнинг ўхшашларига ва ҳоказо. Киши динига қараб балога учрайди, агар динида салобат бўлса, балоланиши ҳам ортади, агар динида бўшлик бўлса, балоланиши ҳам енгил бўлади. Банда то ер юзида ҳеч бир хатосиз юрадиган бўлгунига қадар балоланиб бораверади, деб жавоб бердилар”.
أَنَّ رَسُولَ اللَّه (صلى الله عليه و سلم) فِي بَعْضِ أَيَّامِهِ الَّتِي لَقِيَ فِيهَا الْعَدُوَّ, انْتَظَرَ حَتَّى إِذَا مَالَتْ الشَّمْسُ قَامَ فِيهِمْ, فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ لاَ تَتَمَنَّوْا لِقَاءَ الْعَدُوِّ, وَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ, فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاصْبِرُوا, وَاعْلَمُوا أَنَّ الْجَنَّةَ تَحْتَ ظِلاَلِ السُّيُوفِ, ثُمَّ قَالَ: اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ, وَمُجْرِيَ السَّحَابِ, وَهَازِمَ الأَحْزَابِ, اهْزِمْهُمْ وَانْصُرْنَا عَلَيْهِمْ
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам душман билан рўбарў бўлган айрим кунларида кутиб турардилар. Қуёш ботгач, ўринларидан туриб: «Эй одамлар, душман билан йўлиқишни орзу қилманглар, Аллоҳдан офият сўранглар, йўлиқиб қолганингларда эса сабрли бўлинглар. Билингларки, жаннат қиличлар сояси остидадир», дердилар. Кейин: «Қуръонни нозил қилган, булутни юргизадиган, душманларни маҳв этадиган Аллоҳим, уларни мағлуб қилиб, бизларга улар устидан ғалаба бер», деб дуо қилардилар. (муттафақун алайҳ)
Маҳмуд ибн Лабид ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар:
إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاَهُمْ, فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَى, وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السُّخْطُ
“Аллоҳ бир қавмни яхши кўрса, уларга бало юбориб синайди. Ким рози бўлса, розилик савоби уникидир. Ким норози бўлса, норозилик гуноҳи уникидир”. (Аҳмад, Термизий ривояти) Муслим Суҳайбдан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар:
عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ لَهُ خَيْرٌ, إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ, وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ, وَلَيْسَ ذَلِكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ
“Мўминнинг иши ажойиб. Унинг ҳамма иши яхшиликдир. Агар унга бир хурсандлик етса, шукр қилади ва бу унга бир яхшилик бўлади. Агар унга бир хафалик етса, сабр қилади ва бу ҳам унга бир яхшилик бўлади. Бу нарса мўминдан бошқасига бўлмайди”.( Ҳоким ривоят қилиб, саҳиҳ деган)….
(…давоми бор)
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
31.01.2014й.
