بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Саволга жавоб

Ҳизбий фикратнинг шартлари:

«Табалвур (кристаллашув-биллурдек тиниқлик), поклик ва софлик»

Жумад Саъдга

Савол: Муҳтарам биродарим, ассаламу алайкум ва раҳматуллоҳи ва барокатуҳ

 «Ҳизбий уюшма» китобининг 4-саҳифа, юқоридан саккизинчи сатрда матн айнан шундай келган: (Биринчиси — улар аниқ белгиланмаган умумий фикрга асосланган эди, ҳатто у мавҳум ёки мавҳумга ўхшаш эди. Бундан ташқари, у тиниқлик, поклик ва софликни йўқотган эди). Иқтибос тугади.

Қуйидаги сўзларнинг маъноси ҳақида батафсилроқ тушунтириш беришингизни истардим: (Тиниқлик, поклик ва софлик)? Улардан кўзда тутилган мақсад нима? Иложи бўлса, ойдинлаштириш учун айрим мисоллар келтирсангиз. Аллоҳ сизни Ўзи яхши кўрадиган ва рози бўладиган ишларга муваффақ қилсин. Биродарингиз / Розий. Тамом.

Жавоб: Ва алайкум ассалом ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ.

«Уюшма» китобида зикр қилинган ушбу сўз: (Бундан ташқари, у тиниқлик, поклик ва софликни йўқотган эди), модданинг ҳолатларидан олингандир. Зеро, модда газсимон бўлади, сўнг суюқ/оқувчан ҳолга келади, кейин эса бўлаклари тиниқлаша (кристаллаша) бошлайдиган қаттиқ жисмга айланадики… Кристаллашув жараёнида модда бўлаклари шаклланиб, ўзига хос аниқ шаклларга эга бўлган биллурларга (кристалларга) айланади. Биллурларнинг энг равшан намунаси олмос биллурлари бўлиб, унда уларнинг ўзига хос аниқ шаклларни олиши яққол намоён бўлади.

Тиниқлашишда учта жиҳат кузатилади:

1. Биллур бошқалардан ажралиб туриши учун аниқ бир шаклни олади. Фикрга нисбатан эса, унда кристаллаштиришдан кўзда тутилган мақсад — унинг белги ва чегараларини ойдинлаштириш-аниқлаштиришдир. Токи кўзланган фикр ўзини бошқалардан ажратиб ва фарқлаб турадиган равшан бир ҳайъатга (шаклга) эга бўлсин ҳамда шунчаки ҳиссий, яъни эҳтиросдан келиб чиққан, ноаниқ даъват бўлиб қолмасин. Масалан, уйғониш — бу фикрий юксалиш эканини баён қилиш, кўпчилик одамларнинг зеҳнида белгилари аниқ бўлмаган, ноаниқ суратда бўлган «уйғониш» фикрини тиниқлаштиришдир. Яна бир мисол, ақлнинг таърифи — воқеликни ҳис қилишни бош мияга етказиш ва ушбу воқеликни тушунтириб берувчи собиқ маълумотлар эканини айтиш, кўпчиликнинг тасаввурида ноаниқ бўлган «ақл» маъносини тиниқлаштиришдир… Жамият, руҳ, яхшилик ва ёмонлик маъноларини ҳамда, масалан, Ҳизб ут-Таҳрирнинг «Ҳизб ут-Таҳрир тушунчалари» китобида зикр қилинган бошқа барча масалаларни тиниқлаштириш ҳам худди шу кабидир… Буларнинг барчаси фикрни тиниқлаштиришга ҳамда фикрга ундан бошқа нарсани ажратиб турадиган муайян ва равшан чегараларни қўйишга мисоллардир. Барча тузиладиган таърифлар ҳақида ҳам шундай дейиш мумкин. Зеро, улардан кўзланган ғоя — таърифланаётган фикрни бошқалардан ажратиб турадиган шаклда тиниқлаштиришдир. Шу сабабли тўғри таъриф ҳақида у «жоме ва моне», дейилган. Яъни, у таърифланаётган нарсанинг барча унсурларини жамлайди ва унга тегишли бўлмаган нарсаларнинг таъриф ичига киришини тўсади ва шу орқали унинг белгиларини баён қилади.
2. Биллурда ушбу жисмнинг ўз жинсидан бўлмаган ёт аралашмалар мавжуд бўлиши мумкин, худди гоҳида олмос биллурларида учрайдиган аралашмалар каби. Фикратда ҳам тиниқлик мавжуд бўлиши мумкин, бироқ унга ўзидан бўлмаган бўлаклар кириб қолади. Бу эса исломий фикратга ундан бўлмаган ёт унсурларнинг аралаштириб юборилиши кабидир. Масалан, Ислом тарихида шарқ фалсафалари ва юнон фалсафасидан таъсирланиш натижасида мусулмонлар орасига фалсафий фикрларнинг кириб келиши… Ёки ғарб тушунчасидаги эркинлик, демократия ва инсон ҳуқуқлари каби ғарб фикрларининг кириб келиши, ёхуд республика ва ҳокимиятнинг алмашиб туриши тушунчасини қабул қилиш ёки Ислом социализми, деб айтиш ва ҳоказо.. Исломдан бўлмаган, бироқ унга нисбат бериладиган бўлиб қолган бошқа фикрлар кабидир. Мана шулар фикратнинг поклигини йўқ қилиб қўядиган ёт унсурлардир.
3. Биллурга ғубор кириши ва унда равшанликнинг йўқолиши у орқали кўришни ноаниқ қилиб қўяди, натижада унда шаффофлик бўлмайди. Бу ҳолат фикратга нисбатан ҳам содир бўлади, агар фикратнинг соф манбаи билан унинг аҳкомлари ўртасида узилиш юз берса. Масалан, Исломий фикрат Исломий ақида устига қурилган бўлиб, унинг аҳкомлари ушбу ақидадан келиб чиққандир. Ислом фикрати ва унинг аҳкомларида ҳеч қандай чалкашлик ёки ғубор содир бўлмаслиги учун, фикрат ва ҳукмнинг манба билан бўлган алоқаси соф бўлиши лозим. Яъни, фикрлар ва аҳкомларни ақида билан боғлаш давомий бўлиши шарт, шундайки, фикр ақида устига қурилган ва аҳкомлар ундан келиб чиққан бўлсин… Агар бундай бўлмаса, фикратга ғубор (хиралик) сизиб киради… Бу нарса ушбу асрда яққол намоён бўлди, чунончи, мусулмонлар, масалан, тўғри истидлолдан (далил келтиришдан) узоқ бўлган фатволарга биноан рибо олишда ва у билан муомала қилишда ҳеч қандай зарари йўқ деб биладиган бўлиб қолдилар. Ва шариат талаб қилган нарсанинг зидди ўлароқ, ўзларининг турли давлатлар ва ватанларга парчаланиб кетганларидан жирканмайдиган бўлиб қолдилар. Ҳамда ажнабий билан муомала қилишни ва унинг фикрлари, қонунчилиги ва сулукини ўзларига намуна қилиб олишни маъқул кўрадиган бўлиб қолдилар. Натижада, мункар ишлар, уларга нисбатан ҳақиқий инкорнинг йўқлиги сабабли кенг тарқалди… Шу тариқа, Ислом фикрати доимий равишда Исломий ақидага боғланмагани ҳамда қабул қилинаётган аҳкомларнинг шариат далилларидан тўғри шаръий истинбот орқали олиниши кафолатланмаганлиги оқибатида кўпчиликнинг зеҳнида чалкашиб кетди.

Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рошта                               26 муҳаррам 1448ҳ

                                                                                                          11 июл 2026м