بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Ислом мафкураси

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

 Ислом мафкурасини ёритишни бошлар эканмиз, бу мавзуимизда Исломнинг асоси тўғрисида, бундан ташқари руҳий жиҳат ва руҳ тўғрисида ҳам қисқача фикрларимизни билдириб ўтамиз. Айтиб ўтишимиз керакки, биз гапираётган руҳ жон маъносидаги руҳ эмас, бу борада тушуниб олишингиз учун қўйидаги фикрларга диққатли бўлишингизни сўраймиз.

 Ислом коинот, ҳаёт ва инсондан ташқарида уларнинг барчасининг Яратувчиси бўлмиш Аллоҳ Таъоло мавжудлигини баён қилади. Шунинг учун ҳам Исломнинг асоси Аллоҳ Таъолонинг борлигига эътиқод қилишдан иборат. Бу ақида руҳий жиҳатни белгилайди, руҳий жиҳат эса инсон, ҳаёт ва коинот Яратувчининг яратган махлуқларидан иборат эканлигидадир. Бундан хулоса қилинадиган бўлса, коинот махлуқ сифатида яратувчи Аллоҳ Таъолога боғланиши коинотнинг руҳий жиҳатидир. Яратувчи Аллоҳ Таъоло билан Унинг тарафидан яратилган ҳаётнинг боғланиши ҳаётдаги руҳий жиҳат бўлади. Аллоҳ Таъоло тарафидан яратилган инсоннинг ўз Яратувчисига боғлиқлиги инсоннинг руҳий жиҳатидир. Руҳнинг маъноси – инсон ўзининг Аллоҳ Таъолога боғлиқлигини идрок қилишдир.

Аллоҳ Таъолога ишониш ортидан сўзсиз Муҳаммаднинг пайғамбарлиги ва росуллигига ишониш ҳамда Қуръон Аллоҳ Таъолонинг каломи эканлигига ишониш, бу ишончлар натижаси ўлароқ Қуръондаги барча маълумотларга ишониш вужудга келиши зарур. Шунинг учун Ислом ақидаси ҳаёт бошланишидан илгари ишониш зарур бўлган Вужуднинг, яъни Аллоҳ Таъолонинг мавжудлигига ишонишни талаб қилади; ҳаёт тугагандан сўнг қиёмат куни борлигига ишонишни талаб қилади; инсон дунё ҳаётида Аллоҳнинг буйруқлари ва тақиқлари билан чекланиши ва бу чекланиш ҳаётнинг ўзидан аввалги Вужудга бевосита боғланиши эканлигига ишонишни талаб қилади; инсон мазкур буйруқларга итоат қилгани ва тақиқлар сабабли ўзини жиловлаб олгани ҳақида ҳисоб беришга мажбур эканлиги, яъни ҳаётнинг ўзидан кейинги ҳаёт билан алоқадорлигига ишонишни талаб қилади. Шунинг учун ҳар бир мусулмон ҳар қандай ишни қилаётган чоғида ўзининг Аллоҳ Таъолога боғланганлигини идрок қилиб, барча амалларини Унинг буйруқлари ва тақиқлари асосида юргизиши шарт. Бу эса модданинг руҳ билан омихта бўлишини англатади. Амалларни Аллоҳ Таъолонинг буйруқлари ва тақиқлари асосида юргизилишидан кўзланган ғоя Аллоҳ Таъолонинг розилигига эришмоқдир. Амалларни бажаришдан мақсад эса амалга оширилган иш натижасида кўлга киритиладиган қийматдир.

Яъни барча инсон бирор амални бажарар экан бу амални бажаришдан кўзлаган мақсади бўлади. Юқорида таъкидлангани каби мусулмон инсон ҳар бир амалидан аввало Аллоҳнинг розилигини ният қилади, бундан ташқари шу амалларининг ҳар биридан алоҳида кўзланган ёки бошқача ибора билан айтганда мақсад қилинган натижа мавжуд. Мисол учун ибодатлари ўз вақтида ва тўғри бўлишини,  бирор инсонга атаб қилган эҳсони ёки ёрдами ана шу одамга манфаатли бўлишини, амри маъруф наҳий мункар қилиши ортидан шу одамни ёмон ишдан қайтиши ва яхши ишлар қилишини, ҳалол савдо қилиш орқали фойдага эришишни кўзлаши мумкин. Бу каби ҳар бир амалдан кўзланган натижалар албатта бирор қийматни ифодалайди. Шу қийматлар ўрганилса, барча қилинадиган амаллардан кўзланган натижалар тўрт қийматдан бирига тааллуқли бўлиши маълум бўлади.

Улар:

Руҳий қиймат; Аҳлоқий қиймат; Инсоний қиймат; Моддий қийматлардир.

Руҳий қиймат – ибодат амалларини ўз ичига олади. Аҳлоқий қиймат – ростгўйлик, омонатга ҳиёнат қилмаслик, ваъдага вафо каби амалларни ўз ичига олади. Инсоний қиймат – бошқа инсонларга ҳар хил кўринишда ёрдам беришни ифодалайдиган амалларни ўз ичига олади. Моддий қиймат – саводагарлик натижасида маблағ топиш каби, бойлик орттириш, бирор мулкка эришиш билан боғлиқ амалларни ўз ичига олади.

Демак, жамиятдаги инсонларнинг амалларидан кўзлаган натижалари айнан шу қийматлардан бирига тааллуқли бўлиб ҳисобланади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

05.03.2017й.