ИСЛОМИЙ ҲАЁТДА ЭРКАКЛАР АЁЛЛАРДАН АЖРАТИЛИШИ

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Мақоланинг ўтган сонида “Хос ҳаёт” мавзусида сўз юритиб, хос ҳаётда бегона эркакларнинг аёллар билан жамланиши ҳаром экани ҳақида айтиб ўтдик. Мақоланинг бугунги сонида эркаклар ва аёллар ўртасини ажратиш мавзусида суҳбатлашамиз.

ИСЛОМИЙ ҲАЁТДА ЭРКАКЛАР АЁЛЛАРДАН АЖРАТИЛИШИНИНГ ВОЖИБЛИГИ

Исломий ҳаёт – мусулмонларнинг барча ҳолатларидаги яшашларининг кўриниши бўлиб, бу хусусда келган Қуръон ва суннатдаги шаръий нусуслар ифодасига кўра, хос ҳаётда, яъни уйларда ва шулар каби жойларда, умумий ҳаёт, яъни  кўча-бозорлар ва шулар сингари жойларда эркаклар аёллардан ажратилади. Бундан ташқари, бу ажратиш эркакка тааллуқли, аёлга тааллуқли ва иккаласига ҳам тааллуқли бўлган шаръий ҳукмлар мажмуида ҳам, Қуръон аёлларга аёллар сифатида, эркакларга эркаклар сифатида қилган хитобида ҳам собитдир. Масалан, Аллоҳ Таъоло дейди:

وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْراً عَظِيماً

“Хайр-садақа қилгувчи эркаклар ва хайр-садақа қилгувчи аёллар, рўза тутгувчи эркаклар ва рўза тутгувчи аёллар, авратларини (ҳаромдан) сақлагувчи эркаклар ва (авратларини ҳаромдан) сақлагувчи аёллар, Аллоҳни кўп зикр қилгувчи эркаклар ва Аллоҳни кўп зикр қилгувчи аёллар”. (Нур. 35)

Шунингдек, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларидан бошлаб барча Ислом асрларида эркаклар билан аёлларни бир-биридан ажратиш ҳам амалий, ҳам жамоий шаклда татбиқ этилганига кўп далиллар келган.

Далиллар мажмуини диққат билан ўргансак кўрамизки, Шореъ аёлга уйдан ташқарига чиқишни истаганда жилбоб кийишни буюрди. Аёлнинг юзи ва қўл кафтларидан ташқари бутун баданини аврат қилиб қўйди, зийнатларини номаҳрамларга кўрсатишни ҳаром қилди. Аёлнинг авратига, ҳаттоки сочига ҳам қарашни эркакка ҳаром қилди. Маҳрамсиз сафар қилишни, ҳаттоки ҳаж қилишга маҳрамсиз боришни аёлга тақиқлади. Шореъ уйларга рухсатсиз киришни ҳаром қилди. Жамоат бўлиб намоз ўқишни, жума намозини, жиҳодни эркакка фарз қилиб, буларни аёлга фарз қилмади. Тирикчилик қилиш учун ҳаракат қилишни эркакка вожиб қилиб, аёлга вожиб қилмади. Булар билан бир қаторда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам эркакларни аёллардан ажратганлар. Масжидда ва намозда аёллар сафини эркаклар сафидан кейинга қўйганлар. Аёллар эркаклардан ажраб туришлари учун масжиддан олдин аёллар, кейин эса эркаклар чиқишига буюрганлар. У зотнинг масжиддаги дарсларида аёллар айтишганки: “Эй Расулуллоҳ, биздан кўра эркакларга кўпроқ дарс беряпсиз. Бизга ҳам бир кунни ажратинг”. Бу ва бу каби ҳукмлар ва ҳолатлар мажмуаси Исломий ҳаёт йўналишини, бу ҳаётда эркаклар аёллардан ажратилишини, бу ажратиш умумий бўлиб, хос ҳаётни ҳам, умумий ҳаётни ҳам ўз ичига олишини кўрсатиб беради. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг даврларида Исломий ҳаётда, яъни хос ҳаётда ҳам, умумий ҳаётда ҳам эркаклар аёллардан буткул ажратилган эди. Хос ҳаётда ёки умумий ҳаётда Шореъ рухсат берган жамланиш бундан мустаснодир. Шореъ аёлга ҳаж қилишни вожиб этиб, савдо-сотиқ, олди-берди қилишга, жамоат намозига қатнашишга, кофирларга қарши жиҳод қилишга, мол-мулкка эга бўлиш ва уни кўпайтиришга ва бошқа ишларга рухсат берди. Шореъ аёлга вожиб қилган ёки рухсат берган ишларга қаралади. Агар бу иш эркак билан жамланишни тақозо этса, бундай ҳолатда шариат ҳукмлари доирасида ва аёлга рухсат берилган иш доирасида жамланиш мумкин. Савдо-сотиқ, ижара, таълим-тарбия, табиблик қилиш, касалга қараш, деҳқончилик, ҳунармандчилик ва шу каби ишлар бунга мисол бўлади. Чунки бу ишларни вожиб қилган ёки уларга рухсат берган далил шу ишлар туфайли жамланишга ҳам рухсат берилганини ўз ичига олади. Агар ишлар эркак билан жамланишни тақозо этмаса, бундай ҳолатда аёл эркак билан жамланиши мумкин эмас. Бунга мисол: масжидга ёки бозорга ёки қариндошнинг зиёратига боришда йўлда кетиш, айлангани чиқиш, ейиш, ичиш ва шунга ўхшаш ишлар. Чунки эркакларнинг аёллардан ажралиши далили умумий бўлиб, бундай ишларни бажариш учун эркак билан аёл жамланиши мумкинлиги ҳақида далил келмаган. Бундан ташқари, бундай ишлар шариат аёлга қилишга ижозат берган ишлар тақозо қиладиган ишлардан эмас. Шу туфайли бундай ишларни бажариш учун – гарчи умумий ҳаётда бўлса ҳам – жамланиш гуноҳ ҳисобланади. Шунга кўра, Исломий ҳаётда эркаклар аёллардан ажратилиши фарздир. Хос ҳаётда шариат истисно қилган ҳолатлардан ташқари ажратилиш тўлиқ ажратилиш бўлади. Умумий ҳаётда эса ажратилиш асл ҳолат бўлиб, бу ҳаётда эркаклар аёллар билан жамланиши мумкин эмас. Фақат шариат аёлга вожиб қилган ёки рухсат берган ёки мандуб қилган ишлар жамланишни тақозо этсагина жамланиш мумкин. Бу жамланиш масжиддаги ҳолат каби ажратилиш билан бирга ёки ҳаж амаллари ва савдо-сотиқда бўлгани каби аралашув билан бирга бўлиши мумкин.

Рукнимизнинг келгуси сонида “АЁЛГА ҚАРАШ” мавзусини ёритишга ҳаракат қиламиз.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

08.11.2017й.