АЁЛГА ҚАРАШ

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Мақоланинг ўтган сонида “Исломий ҳаётда эркаклар билан аёлларнинг ўртаси ажратилиши вожиблиги ва ажратмаслик мумкин бўлган ўринлар” мавзусида сўз юритган эдик. Мақоланинг бугунги сонида “аёлга қараш” мавзусини ёритишга ҳаракат қиламиз.

АЁЛГА ҚАРАШ

Бирор аёлга уйланишни хоҳлаган эркак – у билан холи қолмаган ҳолда – унга қараши мумкин. Жобир ривоят қилишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

إذا خطب أحدكم المرأة فإن استطاع أن ينظر إلى ما يدعوه إلى نكاحها فليفعل. قال: فخطبت امرأة فكنت أتخبأ لها حتى رأيت منها ما دعاني إلى نكاحها فتزوجتها

 “Бирортангиз бирор аёлга совчи қўйса, уни никоҳига олишга чорловчи жойларини кўришга қодир бўлса, кўрсин”. Жобир дейди: “Шундан кейин бир аёлга совчи қўйдим. Яшириниб туриб, унинг мени никоҳланишга чорловчи жойларини кўриб олдим. Сўнг унга уйландим”. Ҳоким ривояти. Аёлнинг изни билан ёки изнисиз унга қарашнинг зарари йўқ. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам мутлақ қарашга буюрганлар. Жобир ривоят қилган юқоридаги ҳадисда “яшириниб туриб” дейилган. Бироқ аёл билан холи қолиш мумкин эмас. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларки:

لا يخلون رجل بامرأة إلا ومعها ذو محرم منها فإن ثالثهما الشيطان

 “Эркак ёнида маҳрами йўқ аёл билан холи қолмасин. Чунки уларнинг учинчиси шайтон бўлади”.

Бу ҳукм умумий бўлиб, совчи қўйган эркакнинг қараши хусусида истисно келган бўлса ҳам, холи қолишда ҳеч қандай истисно йўқ. Уйланишни хоҳлаган эркак уйланадиган аёлининг юзига, қўл кафтларига ва булардан бошқа жойларига қараши мумкин. Чунки юз ва кафтларга қараш умумий бўлиб, совчи қўйган эркакни ҳам, ундан бошқаларни ҳам ўз ичига олади. Юз ва кафтларга қарашни фақат совчи қўйган эркакка хослаб қўйишда ҳеч қандай маъно йўқ. Демак, совчи қўйган эркакни бу ҳадисда истисно қилиб келтириш юз ва қўл кафтларидан бошқа жойларга қараш жоизлигини билдиради. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганларки: “Кўришга қодир бўлса”. Бу ҳукм умумий бўлиб, юзни, кафтларни ва улардан бошқа жойларни ўз ичига олади. Бир эркак бир аёлни ўз никоҳига олишни хоҳласа, совчи қўйишдан олдин билиб олиши учун зарур бўлган жойларига фақат билиб олиш мақсадида қараши мумкин.

 Шунингдек, Аллоҳ мўъминларга кўзларини тўсишни буюрган. Кўзни тўсиш эркак аёлга, аёл эркакка тикилиб қарамасликларини тақозо этади. Жобирнинг ҳадиси эса совчи қўйган эркакнинг аёлга тикилиб қарашига рухсат берган. Демак, совчи қўйган эркак кўзни тўсиш ҳукмидан мустаснодир. Яъни мўъминлар кўзларини тўсишлари вожиб бўлади. Фақат совчи қўювчи эркакларгина уйланмоқчи бўлаётган аёлларига қараш учун кўзларини тўсмасликлари мумкин.

 Эр ва хотин бир-бирларининг бутун баданларига қарашлари мубоҳдир. Баҳз ибн Ҳаким отасидан, отаси отасидан (Баҳзнинг бобоси) ривоят қилишича, бобоси сўради:

قلت يا رسول الله عورتنا ما نأتي منها وما نذر؟ فقال لي: احفظ عورتك إلا من زوجتك. أو ما ملكت يمينك

 “Эй Расулуллоҳ, бизга рухсат бўлган ва биз тарк қилишимиз керак бўлган авратлар қайсилар?” Жавоб бердиларки: “Хотининг ва чўрингдан ўзгалардан авратингни сақла!”

 Эркак муслима ёки муслима бўлмаган ўзининг маҳрамларининг юзи ва кафтлари билан бирга зийнат ўрни бўлган бошқа аъзоларига ҳам – муайян аъзоларга чекламай – қараши мумкин. Чунки бу хусусда нусус келган бўлиб, бу нусус мутлақ(яъни, қайдланмаган)дир. Аллоҳ Таъоло дейди:

وَلاَ يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوْ التَّابِعِينَأَوْ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُوْلِي الإِرْبَةِ مِنْ الرِّجَالِ أَوْ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ

 “Улар зеб-зийнатларини кўрсатмасинлар, аммо эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига ё ўғилларига ё эрларининг ўғилларига ё ўзларининг ака-укаларига ё ака-укаларининг ўғилларига ё опа-сингилларининг ўғилларига ё ўзлари (каби) аёлларга ё қўлостиларидаги чўриларга ё (аёллардан) беҳожат бўлган (яъни жуда кексайиб қолган ёки ақлсиз-девона) эркак хизматкор-қулларга ё аёлларнинг авратларидан хабардор бўлмаган гўдакларгагина кўрсатишлари жоиздир”. (Нур. 31)

 Бу зикр қилинганларнинг барчаси аёлнинг сочига, бўйнига, қўл ва оёқдаги билак узук ўрнига, маржон тақиладиган жойига ва бундан бошқа зийнат ўрни ҳисобланган аъзоларига қарашлари жоиз. Чунки Аллоҳ Таъоло айтганки: “Зийнатларини кўрсатмасинлар”, яъни аёллар Қуръон зикр қилган шахслардан бошқаларга зийнат ўринларини кўрсатмасинлар. Демак, улар аёлнинг кундалик (уй) кийимида кўриниб турадиган аъзоларига қарашлари жоиз. Имом Шофеъий “Муснад” номли китобида ривоят қилади: Абу Салама қизи Зайнаб айтади: “Зубайрнинг аёли Асмо мени эмизганди. Мен Зубайрни ота деб билардим. Сочимни тараб турган ҳолатимда олдимга кирарди. Ўрилган сочларимдан ушлаб: “Менга қара”, дер эди”.

Аёлни зийнатларини кўрсатишдан ман қилиш авратни кўрсатишдан ман қилишдир. Уларни кўрсатишдан қайтариш эса, аёл кўрсатишдан қайтарилган аъзоларга қарашдан ҳам қайтариш эканини билдиради. Аёл кўрсатиши қайтарилган аъзолардан кўриниб турган аъзонинг истисно қилиниши уларга қараш ҳаром эканлигидан истиснодир. Бу эса унга қараш жоизлигини билдиради. Демак, бегона эркак бегона аёлнинг юзи ва кафтларига қараши мумкин. Бу қарашнинг даражаси бу аёлнинг айнан ўзини таниб олишга имкон берсин. Токи гувоҳлик лозим бўлганда бу аёл хусусида гувоҳлик бера олсин, савдо ёки ижара хусусида у билан муомала қилган бўлса унга қайта мурожаат қила олсин, агар бу аёлга қарз берган ёки қарзини қайтарган бўлса ёки уни бошқа аёлга ўхшатиб қолса унинг шахсиятини аниқлай олсин ва ҳоказо. Шунга ўхшаб, аёл ҳам эркакнинг аврат бўлмаган жойларига қараши мумкин. Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қиладиларки:

كان رسول الله يسترني بردائه وأنا أنظر إلى الحبشة يلعبون في المسجد

 “Масжидда ўйнаётган ҳабашларга қараётганимда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ридолари билан мени тўсиб турардилар”. Муттафақун алайҳ.

 “Расулуллоҳ ҳайит хутбасидан фориғ бўлганларидан сўнг аёллар олдига бориб, уларга (Аллоҳнинг ҳукмларини) эслатдилар. У зот билан бирга Билол ҳам бор эди. Сўнг аёлларга садақа беришни буюрдилар”. Бухорий ривояти.

 Бу ҳадис Расулуллоҳ аёлларнинг эркакларга қарашларини маъқуллаганликларига ёрқин далилдир. Аврат бўлмаган жойларга қараш эса Оишанинг ўйнаётган ҳабашларга қараши, уларнинг аврат бўлмаган барча жойларига қараганини кўрсатади. Қараш мутлақ бўлиб, бирор аъзога қайдланмаган. Амр ибн Шуайб отасидан, отаси бобосидан ривоят қилишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай деганлар:

إذا زوج أحدكم خادمه عبده أو أجيره فلا ينظر إلى ما دون السرة وفوق الركبة فإنه عورة

 “Бирорталарингиз қул ёки ижарачи ходимини уйлантирса, киндиги ва тиззаси оралиғидаги жойга қарамасин, чунки у авратдир”. Абу Довуд ривояти.

 Бундан у жойдан бошқа жойларга қараш мубоҳлиги тушунилади. Аммо Жарир ибн Абдуллоҳдан ривоят қилинган

سألت رسول الله عن نظر الفجاءة فأمرني أن أصرف بصري

 “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан тўсатдан кўз тушиб қолиш ҳақида сўрадим. Мени кўзимни буришга буюрдилар”. (Муслим ривояти) Ҳамда Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган: Расулуллоҳ менга дедилар:

لا تتبع النظرة النظرة فإنما لك الأولى وليس لك الآخرة

 “Қарашга қарашни эргаштирма. Чунки биринчиси сенинг фойдангга бўлса, кейингиси фойдангга эмас”. (Аҳмад ривояти) ҳадисларига келсак, ҳадисларига келсак, бу ҳадислар аёлнинг эркакка қараши ҳақида эмас, балки эркакнинг аёлга қараши ҳақидадир. Биринчи ҳадисдан мурод – юз ва кафтларга қарашнинг мубоҳлиги далилига кўра – юз ва кафтдан бошқа жойларга қарашдир. Иккинчи ҳадисдан мурод – шунчаки қарашдан қайтариш эмас, балки шаҳватга сабабчи бўладиган такрор қарашдан қайтаришдир.

 Аллоҳ Таъоло дейди:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ

 “(Эй Муҳаммад), мўъминларга айтинг, кўзларини (номаҳрам аёлларга тикишдан) тўссинлар”. (Нур. 30)

 Бу оятдан мурод кўзни мутлақо тўсиш эмас, балки ҳаром қилинган жойлардан тўсиш ва ҳалол жойларга қараш билан чекланишдир. Бунга далил, Шореъ баён қилганига кўра, маҳрамлар аёлларнинг сочларига, бўйинларига, маржон тақадиган ўринлари, билак узук ўринларига ва оёқларига қарашлари жоиз. Бегона аёлнинг фақат юзи ва кафтларига қараш мумкин. Зеро, кўзни тўсиш – уни пастга қаратиш, демакдир.

 Мақоланинг келгуси сонида мазкур мавзуни ёритишда давом этамиз.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

20.11.2017й.