Ақиданинг инсон фитратига мос келиши

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Инсон фитрати (табиати) тадайюн, бақо, нав ғаризаларидан ва аъзо эҳтиёжларидан иборат. Бу ғаризаларнинг ўзига хос талаблари бор. Тадайюн: сиғиниш, муқаддаслаш, яъни ибодат қилишни талаб қилади. Бақо: яшаш учун кураш, мулкка ёки бойликка эгалик қилиш, яхши нарсаларга интилиш кабиларни талаб қилади. Нав ғаризаси: бошқа жинсга бўлган талаб, фарзанд, зурриёт қолдиришга бўлган талаб шу ғаризадан келиб чиқади. Узвий эҳтиёж эса, инсон учун яшаш цикли давомийлигини таъминловчи аъзо эҳтиёжларидир, булар ейиш-ичиш каби эҳтиёжлар.

Энди ақиданинг фитратга мос келишини қандай биламиз, шу бўйича мулоҳаза юритсак. Бу ўринда тадайюнга эътибор қаратамиз. Нима учун фақат тадайюнга, деган савол туғилиши табиий. Чунки тадайюн ғаризасидан бошқа ғариза ва узвий эҳтиёж учун ақидадан фақатгина ечим керак, холос. Тадайюнда эса, ақидага иймон келтириш талаби ҳам мавжуд. Яъни инсон муқаддаслаши учун лойиқ Зотни қидириши тадайюн талаби билан бўлади. Чунки сиғиниш, ибодат қилиш тадайюн талабидир.

Яратувчини топган инсонда Яратувчи буюрганидек яшайман, деган ишонч пайдо бўлишидан аввал инсон ўзининг ҳар бир соҳада ожизлигини ҳис қилади. Бу соҳаларнинг мажмуаси ҳаётни тартибга солиш ҳисобланиб, демак, инсон ҳаётни тартибга солиш борасида ўзининг ожиз эканлигини идрок қилади. Чунки Яратувчини идрок қилиб бориши билан ўз-ўзидан инсоннинг ўзидаги ожизлик янада ёрқинроқ очилиб боради. Шундай қилиб, ҳаётни тартиблаштиришдаги ожизлик инсоннинг ўзи томонидан идрок қилингач, бу соҳада Яратувчига суяниши кераклигини ва У зот белгилаб берганидек яшашга муҳтож эканлигини англаб етади. Демак, Яратувчи берган дин билан яшайман, деган иқрор ҳам тадайюн билан боғлиқдир.

Тадайюннинг бу талабларини қондириб бера оладиган ақида инсон фитратига мос ақида ҳисобланади. Бу эса, фақатгина Исломдир. Исломдан бошқаси инсон фитратига мос эмас.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

27.07.2019й