بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Америка Украина можаросидаги ҳал қилувчи ролини сақлаб қолмоқда

Хабар: АҚШ президенти Доналд Трамп Украина президенти Зеленский билан учрашуви жуда самарали ўтганини маълум қилди. Томонлар масалаларнинг кенг доирасини муҳокама қилишган. Трамп «Truth Social» саҳифасида шундай деб ёзди: «Украина президенти жаноб Зеленский билан учрашиш мен учун катта шараф бўлди. Биз кўплаб масалаларни муҳокама қилдик. Учрашув ғоят самарали ўтди».

28 июль куни Зеленский Трамп билан учрашувида «Патриот» ҳаво ҳужумидан мудофаа тизими учун тутиб қолувчи ракеталарни ишлаб чиқариш лицензиясини олиш масаласини муҳокама қилганини маълум қилди. (Ўша манба)

Изоҳ: Трампнинг иккинчи президентлик муддатидан кейин, хусусан, унинг 2025 йил 28 февралда Зеленский билан учрашувидан сўнг, кўпчиликда Трамп даврида Америка Россия-Украина урушини тезроқ тугатишга ҳаракат қиладигандек таассурот уйғонган эди. Бироқ бир йилу беш ой ўтиб, асл мақсад – уруш юкини Европа давлатларига юклаб қўйиш ва шу билан бирга, Иккинчи жаҳон урушидан буён Европадаги энг йирик беқарорлик манбаида ўз етакчилик ролини сақлаб қолишдан иборат бўлгани ойдинлашди.

Қўшма Штатлар, хоҳ собиқ президент Байден даврида, хоҳ ҳозирги президент Трамп даврида бўлсин, Россиянинг Украинага бостириб киришидан ўзларининг узоқ муддатли мақсадларига эришиш учун фойдаланмоқда. Бу мақсадлар қуйидагилардан иборат:

• Ташқи таҳдид мавжудлиги сабабли НАТО иттифоқини мустаҳкамлаш. 2025 йил 24–25 июнь кунлари Гаагада бўлиб ўтган НАТО саммитида Қўшма Штатлар иттифоққа аъзо давлатларни ҳарбий ва хавфсизлик бўйича умумий харажатларини 2035 йилга бориб ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) йиллик 5 фоизига етказишга мажбур қилишдан иборат ўзининг узоқ муддатли мақсадига эришди.
• Европа давлатлари энергия манбаларини Россиядан бошқа манбаларга, жумладан, Америка энергия ресурсларига кўчирмоқдалар. Бу ўзгариш 2022 йил февраль ойида Россия Украинага бостириб кирганидан кейин деярли дарҳол бошланган эди.
• Хитойнинг Россия билан иттифоқ тузишига тўсқинлик қилиш, бу эса унга арзон рус энергия ресурслари ва бошқа захиралардан фойдаланиш имконини берган бўлар эди. Хитой ва Россия ўртасидаги тўлиқ иттифоқ масаласи вақтинча тўхтатиб қўйилди, чунки Хитой санкциялардан қочиб, Россия-Украина уруши тугашини кутган ҳолда кузатув ва кутиш сиёсатини тутди.
• Россиянинг халқаро нуфузини унинг минтақавий куч даражасига тушириб чеклаш. Бугунги кунда Қўшма Штатлар Россиянинг минтақавий таъсирини кенгайтирмасдан, аксинча, уни Марказий Осиё ва Кавказ ортидан сиқиб чиқармоқда.

Ушбу режани амалга оширишдаги энг муҳим босқичлардан бири жорий йилнинг 7–8 июль кунлари Туркияда бўлиб ўтган НАТО иттифоқининг сўнгги саммити бўлди. Унда Америка ўз мақсадларига эришиб, иттифоқдаги шериклари ўртасида вазифаларни тақсимлашни амалда бошлади.

Табиийки, ҳуқуқий жиҳатдан Шимолий Атлантика иттифоқи суверен давлатлар бирлашмаси бўлиб, унда қарорлар тўғридан-тўғри буйруқлар билан эмас, балки ўзаро келишув (консенсус) асосида қабул қилинади. Бироқ Америка амалда улкан иқтисодий ва сиёсий таъсир кучидан фойдаланиб, Европа ва Канадани янги молиявий мажбуриятларни ўз зиммаларига олишга амалда мажбур қилди.

Қуйида Европа давлатлари Вашингтон қўйган шартларга бўйсунганини тасдиқловчи Анқара саммитидан аниқ фактлар, рақамлар ва иқтибослар келтирилган:

Анқара саммитидаги музокаралар тугаши биланоқ, Трамп президентлик самолёти бортида журналистларга берган баёнотида, айнан европаликлар унинг талабларига жавоб бергани учун бу саммитни муваффақиятли деб ҳисоблашини очиқ-ойдин айтди.

Трамп: «Йўқ, бу менинг сўнгги саммитим эмас. Улар бугун катта йўлни босиб ўтдилар, деб ўйлайман. Улар баъзи ёндашувларда муросага келдилар ва НАТО бугун жуда катта қадам ташлади, деб ҳисоблайман».

Саммит олдидан НАТО бош котиби Марк Рютте Европанинг мудофаа харажатлари ва Украинани молиялаштириш кескин ошгани тўғридан-тўғри Трампнинг босими натижаси эканини очиқ тан олди.

Марк Рютте: «Келинг, очиқ айтайлик: президент Трампнинг европалик иттифоқчилар ва Канадани шунга чақиргани ҳақиқатан ҳам ёрдам берди ва ўз мевасини бермоқда. Менимча, бу ўта муҳим».

Рютте АҚШ талабларини қондириш учун Европа маблағ топишга мажбур бўлган мислсиз рақамларни келтириб ўтди: «Рақамларга назар ташласангиз, европалик иттифоқчилар ва Канада 2025 ва 2026 йилларда қўшимча 258 миллиард доллар сарфлашини кўрасиз. Бу ҳайратланарли сумма».

Анқаранинг расмий декларациясида Қўшма Штатлар 2026 йил учун Украина ҳарбий пакетини бевосита молиялаштириш масъулиятидан воз кечиши ва бу вазифани ўз иттифоқчилари зиммасига юклаши қайд этилган. Қолаверса, Рютте саммит вақтида давлатлардан шунчаки ваъдалар беришгина эмас, балки Трампнинг узоқ муддатли режасини (2035 йилга бориб ЯИМнинг 5 фоизини мудофаага сарфлаш) амалга ошириш бўйича тайёр ҳисоботларни тақдим этиш талаб қилинганини тасдиқлади: «Мен Анқарада давлатлардан ушбу 5 фоизли мақсадга эришиш учун аниқ, ишончли ва равшан режаларни тақдим этишларини кутяпман».

АҚШ ултиматум қўллади: ё Европа Украинани ҳимоя қилиш масъулиятини ўз зиммасига олади ва қурол-яроғ харидини, хусусан, Америка ҳарбий-саноат мажмуасидан харидларни кескин оширади, ёки Америка иттифоқдаги иштирокини сўроқ остига қўяди. Европа етакчилари бу вазифани қабул қилиб, 2026 йилги ёрдам пакети учун 70 миллиард евро тўлашга рози бўлишди ва Оқ уйнинг садоқатини амалда сотиб олишди. Буни Трампнинг ўзи «ён босиш ва муросага рози бўлиш» деб атади.

Шу тариқа, Қўшма Штатлар, хоҳ демократлар, хоҳ республикачилар, хоҳ Байден ёки Трамп даврида бўлсин, Украина можаросини ўз назоратида сақлаб келмоқда ва ушбу ҳаракатларини Украина халқи манфаатларини ўйлаш пардаси остига яширган ҳолда, Евроосиё қитъасидаги геосиёсий манфаатларини амалга оширишга интилмоқда.

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Медиа бўлими радиоси учун

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Украинадаги Матбуот бўлими раҳбари

Фазил Амзаев томонидан ёзилди