Асл адолат қарор топмаган даврда адолатсизлик адолатдек кўринади

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Бугун бутун инсоният адолатдан мосуво бўлган ҳолда яшамоқда. Ҳа, буни баралла бор овоз билан айтган одам ҳеч ҳам адашмайди. Балки бу айни ҳақиқатдир. Кимлардир дунёнинг ривожланган давлатларида адолатли жамият барпо қилинган, деб даъво қилиши ва бунга етарли “далиллар” ни таҳлаб ташлаши мумкиндир. Албатта бу далил, деб аталаётган нарсалар маълум. Аксар одамлар адолатнинг қарор топишида иқтисодий жиҳатдан юксаклик, яшаш шароитларининг юқорилиги, бир сўз билан айтганда, моддий жиҳатдан ривожланганликка асосий урғу беради. Одамларнинг АҚШ, Европа, Япония, Жанубий Корея сингари давлатлардаги ҳаётга ҳавас қилишларига ҳам айнан шу омил таъсир кўрсатади. Аммо булар адолатнинг қарор топганлигига далил-ҳужжат бўла олмайди. Ва бундан бошқа ҳар қандай даъволар ҳам ҳеч қандай асосга эга эмас. Ҳатто моддий жиҳатни ўзини олиб қаралганда ҳам ўша ривожланган давлатларда одамларга нисбатан адолатсизлик қилиняпти. Буни тушуниш учун асл, ҳақиқий маънодаги адолатни рўёбга чиқарадиган Ислом тузумини ўрганиш лозим. Шунда ҳаммаси ойдинлашади. Ёки агар Ислом ҳаётга татбиқ қилинганда эди, одамларнинг кўпчилиги капитализм ё бошқа ҳар қандай тузумдан юз ўгирган бўлар эдилар.

Шу мавзу бўйича бир ўринли савол пайдо бўлади: Унда нега одамлар ривожланган давлатларда адолат қарор топганлигига ишонишяпти? Ўша давлатларга кетиб яшашни орзу қилишяпти, баъзилари бу йўлда тинмай ҳаракатда ҳам бўлишяпти? Бунинг жавоби оддий. Фараз қилинг, кураш майдонида ўн нафар курашчилар беллашишяпти. Аслида уларнинг ҳаммаси ўртамиёна ёки ўртамиёнадан ҳам пастроқ даражадаги курашчилар. Уларнинг орасида ҳақиқий кучли курашчи йўқ. Уларнинг кураш тушишини томоша қилаётганлар фалончи кучли курашчи экан, деб шу ўнтадан бирортасини кўрсатишлари мумкин. Чунки таққослаш учун шу ўнта курашчидан бошқаси йўқ, уларнинг танлаш имкониятлари шуларга чекланган. Буларнинг савияси эса, айтилганидек, ўртамиёна ва ундан ҳам пастроқ даражада. Энди майдонга ҳақиқий кучли курашчи кириб келди. У билан кураш тушган ҳалиги курашчиларнинг ҳаммаси мағлуб бўлди. Шу билан томошабинларнинг фикри тамоман ўзгариб кетади. Чунки уларда кучли курашчи билан ўртамиёна ва паст даражадаги курашчиларни таққослаш имконияти пайдо бўлди ҳамда улар кучли курашчи аслида қандай бўлишини кўрдилар. Мана энди улар ҳақиқий кучли курашчини танидилар ва бундан кейин айнан у курашчининг кучини аниқлашдаги мезон-ўлчовга айланади.

Ривожланган давлатларда адолат қарор топган, дейилиши ҳам шу ҳолатга ўхшайди. Бугун асл, ҳақиқий маънодаги адолатни рўёбга чиқарадиган тузумнинг татбиқ этилмаётгани туфайли паст ва адолатсиз тузумлар ҳам адолатлидек кўриняпти. Чунки одамларда шу тузумлардан бирортасини танлашдан бошқа танлов йўқ. Одамлар уларнинг ичидан энг зарари камларига эътибор беришиб, ўша тузумни адолатли, деб тушунишяпти. Ва шу тузум татбиқ қилинаётган давлатларга ҳавас қилиб, ўша юртларда яшашга интилишяпти ёки ўзлари яшаётган юртларда ҳам шу тузумни татбиқ бўлишини исташяпти. Ривожланган давлатлардаги ҳаёт тарзини орзу қилишнинг бош сабабчиси ҳам айнан шу. Агар одамлар Исломни қандай тузум эканлигини тушунишган ёки ҳаётга татбиқ қилинаётганини кўришганда эди, уларнинг кўпчилиги капитализм ва бошқа ҳар қандай тузумга қайрилиб ҳам қарамас эдилар. Чунки Исломнинг адолатли тузуми билан бошқа ботил ва адолатсиз тузумлар орасидаги ер билан осмонча бўлган фарқ яққол намоён бўлади. Юқорида келтирган мисолимиздаги ҳақиқий кучли курашчи майдонга чиқиб ким аслида ким эканлигини кўрсатиб қўйганидек, одамлар қайси тузум адолатли-ю, қайси тузум адолатли тузумнинг йўқлиги сабабли адолатлидек кўринаётганини тушуниб оладилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

14.02.2020й