Қўрқувингиз ўзингизга қарши ишлашига йўл қўйманг
Қўрқувингиз ўзингизга қарши ишлашига йўл қўйманг
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Қўрқув инсон табиатидаги энг кўзга кўринарли ва муҳим хусусиятлардан биридир. Чунки қўрқув инсонга муайян амалларни қилиш ёки қилмасликка туртки беради. Унинг турткиси натижасида инсон яхши ёки ёмон амал қилиши мумкин. Бунинг ортидан ушбу яхши ёки ёмон амали унинг ҳаётига мос равишда ижобий ёки салбий таъсир кўрсатиши мумкин ва табиийки, ушбу таъсир ўз ҳаётини шакллантиришида акс этади. Энг асосийси, унинг бу дунё ҳаётида қилиб ўтган амаллари Охират ҳаётига таъсир кўрсатар экан, демак, инсон нимадан қўрқиш ва нимадан қўрқмаслик борасида тўғри ечимга келиб олиши талаб қилинади. Акс ҳолда, унинг қўрқуви ўзига қарши ишлаши ва фақат зарар келтириши ҳеч гап эмас.
Демак, қўрқувни жиловлаш ва тўғри йўналтириш лозим. Бунинг учун инсон ўзининг тушунчасини тўғрилаши лозим. Чунки инсон тушунчасига кўра ҳаёт кечиради, нарсаларга бўлган муносабати ҳам шу тушунчасига кўра шаклланади. Агар тушунча тўғри бўлса, яъни инсон бу дунё ҳаётининг асл мазмун-моҳиятини англаб, ҳаёт тарзини ҳам шу асосда шакллантирса, демак, у қўрқувини ҳам тўғри йўналтира олади. Яъни нимадан қўрқиш ва нимадан қўрқмаслик тўғри бўлишини тушунади. Агар тушунча нотўғри бўлса, яъни инсоннинг бу дунё ҳаёти ҳақидаги хулосаси нотўғри ёки хато асосга қурилган бўлса, демак, у қўрқувини жиловлай олмайди ва ҳар қандай арзимас нарсадан қўрқаверадиган бўлиб қолади. Бундай ҳолатда эса, унинг қўрқуви ўзига қарши ишлаши, унга кўп муаммолар туғдириши ва ҳатто ҳаётини издан чиқариб, ҳалокатга олиб бориши ҳам мумкин. Қисқача айтганда, у ўз қўрқувининг асирига айланиб қолади.
Юқоридаги мулоҳазаларнинг ҳаётдаги ифодаси сифатида бир неча мисоллар келтириб ўтиш жоиз. Масалан, бир инсоннинг бошқа инсондан қўрқиши, аниқроғи оддий одамларнинг қўлида ҳокимияти бор одамлардан қўрқиши. Бундай қўрқув уларни ҳокимият эгаларининг зулмига ва улар устида юритаётган адолатсиз сиёсатига сукут қилишларига сабабчи бўлади. Ёки ёлғон гапиришни олайлик, кимдир жазоланишдан, бирор манфаатга эриша олмасликдан ёки яна нимадандир қўрқиб ёлғон сўзлаши мумкин. Шу ва шу каби ҳолатлар одамлардаги қўрқувнинг жиловланмаганлиги ва тўғри йўналтирилмаганлиги оқибатидир.
Энди қўрқув жиловланиб, тўғри йўналтирилса қандай бўлади? Масалан, бир инсоннинг ҳеч кимдан қўрқмай, Аллоҳнинг ҳукми олий бўлиши кераклигини, одамларнинг Ислом билан яшаши тўғри бўлишини баралла эълон қилиши ёки ростгўй одамнинг оқибати нима бўлишидан қўрқмай – ҳатто ўзига зарар етса ҳам – фақат рост сўзлаши. Ёки мўминнинг Аллоҳдан қўрққан ҳолда Унинг буйруқ ва тақиқлари асосида ҳаёт кечириши ва ҳоказо.
Шуларга қўшимча равишда айтиш мумкинки, одамлардаги қўрқувдан нопок инсонлар ўз манфаатлари йўлида фойдаланишни одат қилиб олганлар. Улар одамларнинг қўрқувини ўз мақсадларини амалга ошириб берадиган тарзда йўналтиришга ҳаракат қиладилар. Бошқача айтганда, улар қўрқув объектини белгилаб берадилар, уни бўрттириб кўрсатадилар, гарчи у улар айтгандек қўрқинчли ва ваҳимали ёки умуман қўрқишга асос бўлмаса ҳам. Бунга фақат тушунчаси тўғри шаклланмаган одамларгина алданиши мумкин холос. Шу жиҳатдан ҳам қўрқувни жиловлаш ва тўғри йўналтириш муҳим ҳисобланади. Бу борада фақат Исломда тўғри ва асосли ечим берилган. Ислом инсондаги қўрқувни барча нарсаларнинг Яратувчиси Аллоҳ Таолога қаратди. Бу билан инсондаги қўрқувни жиловлаб, унинг тўғри йўналишини белгилаб берди. Ушбу ечимни тушунган инсон нимадан қўрқиш ва нимадан қўрқмасликни яхши билади ҳамда қўрқувини ўзига қарши ишлашига йўл қўймайди. Балки ўз Яратувчисидан ҳайбатланган ҳолатда ҳаёт кечириб, икки дунё саодатини қўлга киритади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
30.03.2020й
