بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Асосий муаммонинг ечими

17 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари

Инсоннинг иккинчи даражали муаммоларидан олтинчиси – ўлим

     Ўлим – инсон учун муаммо ҳисобланади. Эътиқодларнинг ва ҳаёт ҳақидаги тушунчаларнинг хилма-ҳиллигига қарамай, ҳар бир инсон ўлимнинг муқаррарлигини билади.

     Жуда кўп инсонлар ўлимни ҳаётнинг ниҳояси, умидларнинг узилиши, мавжудликнинг ва лаззатларнинг чегараси деб нотўғри тушунишади. Аслида эса ўлим – асосий муаммонинг тўғри ечилишига кўра ҳақиқий ҳаётнинг бошланишидир.

     Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло марҳамат қилади:

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ

"Наҳотки Бизнинг сизни яратишимиз беҳуда бўлган ва сиз Бизга қайтарилмассиз, деб ҳисобласангиз?!"                               (Мўъминун: 115).

     Инсон беҳудага яратилмади, балки аниқ бир мақсад учун яратилди: у ўлимдан сўнгра Роббисига қайтади ва қилган амаллари, нима учун яратилгани ҳақида сўралади.

     Унинг яратилишидан мақсади – Роббисига ибодат қилиш.

     Аллоҳ Таоло шундай дейди:

يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

"Эй, одамлар, сизларни ва сиздан олдингиларни яратган Роббингизга ибодат қилинг. Шоядки тақводор бўлсангиз".                                       (Бақара: 21)

     Ушбу оятда инсон ҳаётидаги асосий саволларга берилган жавоблар ётади. Бизнинг бошланишимиз кимга тегишли?  Жавоб: "Сизларни яратган Роббингизга". Нима учун яратилдик?" Бу саволга жавоб: "Роббингизга ибодат қилинг". Аллоҳ Таоло инсонларга қандай ибодат қилиш кераклигини ваҳий орқали Пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. олиб келган рисолатнинг мўъжизаси ва далили бўлган Қуръонда баён қилиб берди.

وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءكُم مِّن دُونِ اللّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ، فَإِن لَّمْ تَفْعَلُواْ وَلَن تَفْعَلُواْ فَاتَّقُواْ النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ

"Ва агар бандамизга туширилган нарсамизга шакингиз бўлса, унга ўхшаш бир сура келтиринг ва рост сўзловчилардан бўлсангиз, Аллоҳдан ўзга гувоҳларингизни чақиринг. Бас, агар қила олмасанглар, ҳеч қачон қила олмайсизлар ҳам, ёқилғиси одамлар ва тош бўлган, кофирлар учун тайёрланган ўтдан қўрқинглар".                                                                                                                               (Бақара: 23-24)

     Агар одамлар бунга ўхшаган сурани келтиришга қодир бўлмасалар, унда улар Қуръоннинг Аллоҳ Таоло тарафидан туширилганини ва бу – уни келтирган кишининг мўъжизаси, яъни Пайғамбар Муҳаммад с.а.в.нинг мўъжизаси эканлигини қабул қилишлари ва иймон келтиришлари лозим. Қуйидаги оятлар орқали Аллоҳ Таоло шундай дейди:

كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَاتاً فَأَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

"Аллоҳга қандай куфр келтирасизлар? Ва ҳолбуки жонсиз эдингиз. У сизга жон берди, сўнгра жонингизни олади ва яна тирилтиради ва сизлар Унга қайтажаксизлар".                                                                (Бақара: 28)

     Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло бизларни яратди ва сўнгра бизларни ўлдиради, сўнгра бизни яна қайта тирилтиради ва бизнинг қайтишимиз Унгадир. Шунда У биздан нима учун яратилганимизни ва У Ўзининг Пайғамбари с.а.в. орқали бизга юборган нарсалар ҳақида сўрайди.

Ушбу оятларда Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай дейди:

وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلاَئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً

"Эсла, вақтики Роббинг фаришталарга: "Мен ер юзида халифа қилмоқчиман", деди.                                                                                   (Бақара: 30)

     Бу оят инсоннинг ер юзида нима учун мавжудлигини моҳиятини очиб беради. Инсон – Аллоҳнинг ер юзидаги ўринбосари, ва бу дунёдаги ҳамма нарса унинг учун яратилди, у бу нарсалардан фойдаланиши ва Аллоҳ Таоло ўрнатган тартиб бўйича яшаши учундир.

Одам Ато ва унинг завжаси учун яратилган жаннатда буйруқ ва таъқиқ шаклида Роббисининг биринчи топшириқлари инсонга қўйилди:

وَقُلْنَا يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلاَ مِنْهَا رَغَداً حَيْثُ شِئْتُمَا وَلاَ تَقْرَبَا هَـذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الْظَّالِمِينَ

Ва "Эй, Одам, сен ўз жуфтинг ила жаннатда маскан топ. Унда нимани ҳоҳласаларингиз, енглар, ош бўлсин ва мана бу дарахтга яқин келманглар, бас, у ҳолда золимлардан бўласизлар", дедик.                               (Бақара: 35)

     Уларнинг жаннатда жойлашиб, ҳоҳлаганларича еб- ичишларига буйруқ бўлди. Таъқиқ эса биргина дарахтнинг мевасини емаслик эди. Бу Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг инсонга берган биринчи топшириғи эди. Ким Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқларига осийлик қилса, у золимлардан бири бўлади. Қуръоннинг энг катта – иккинчи сурасидаги оятлар шу маънони англатади. Бу оятларда инсоннинг асосий муаммосига тегишли жавобларни ўз ичига олади.

     Демак, ўлим ҳаётнинг якуни эмас, балки вақтинчалик ҳаётдан абадий ҳаётга кўчиш ҳисобланади. Лекин инсон табиатига кўра, ҳаётни яхши кўриб, ўлимдан нафратланишга мойил. Бунинг сабаби инсонда бақо – яшаш учун кураш ғаризасининг мавжудлиги. Унинг турли кўринишлари инсонни ўз ҳаётини ҳимоя қилишга, юқори лавозимларга интилишига ва бу дунёда мумкин қадар кўпроқ лаззат олишга ундайди. Бу ғариза ва унинг турли кўринишлари инсоннинг ҳаётида ўз ролини ўйнайди, унинг ер юзида халифа эканлиги уни ишғол қилади. Аммо ер юзини инсон зоти тўлдиради ва бу аввалги авлодларга муқаррар ўлим келиши ва уларга бўлаётган синовларнинг тугаганини англатади. Уларнинг барчаси бу фоний дунёдан боқий дунёга кўчиб ўтадилар.

الكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللهِ