Асосий муаммонинг ечими
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Асосий муаммонинг ечими
37— қисм
Инсон қаердан келди?
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ
(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)
Уни нима кутяпти?
ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ
"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар". (Мўъминун:15,16)
Нима учун яратилди?
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)
Бунинг натижаси нима?
فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً
"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз". (Тоҳа:123-124)
Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?
Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.
Инсоннинг иккинчи даражали муаммолари
Кибр ва шуҳратпарастлик (давоми)
Тўғри тушунчаларнинг йўқлиги сабабли, инсон ўзининг ким эканлигини билмай, ўзини бошқача тасаввур қилади. Шундан сўнг ўзи ҳақида кўпроқ ўйлай бошлайди. Аслида у Аллоҳ Таоло тарафидан яратилган махлуқ бўлиб, фақатгина Унга ибодат қилиши, Унинг буйруқ ва қайтариқларига бўйинсуниши, унга берилган ҳар бир неъматлар Аллоҳ тарафидан берилганлигини тушуниши керак эди. Инсон ҳатто ўзига ҳам ёки бошқаларга ҳам фойда ёки зарар келтира оладиган ҳолатда эмаслигини тушуниши керак. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Ўз Пайғамбарига шундай дейишини буюрди:
قُل لاَّ أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلاَ ضَرًّا إِلاَّ مَا شَاء اللّهُ وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ إِنْ أَنَاْ إِلاَّ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
“Ўзим учун на фойда ва на зарарга молик эмасман. Магар Аллоҳнинг ҳоҳлагани бўлади. Агар ғайбни билганимда яхшиликни кўпайтириб олган бўлар эдим ва менга ёмонлик етмасди. Мен фақат иймон келтирадиган қавмлар учун огоҳлантирувчи ва башорат берувчиман, холос”, деб айт”. (Аъроф:188)
Агар Аллоҳ ҳоҳламаса, Пайғамбари с.а.в. ўзига бирор фойда келтиролмаса ёки ўзига етган зарарни даф қилолмас экан, бошқалар ҳақида нима дейиш мумкин?!
Ислом ақидаси инсондан бу ҳаётда ўз ўрнини ва ўзига ажратилган вазифасини яхши билиб чегарадан чиқиб кетмаслигини талаб қилади. Инсон ўзини Аллоҳ тарафидан яратилган ожиз ва фақир бандаларидан бири эканлигини яхши билиши керак. Инсон қанчалик бойликка, кучга, илмга эга бўлмасин, у барибир Аллоҳга муҳтож бўлиб қолаверади. Шунинг учун у ўзини бошқалардан устун ҳисобламаслиги керак.
Такаббур инсон ўзини туғилишдан олдин ва туғилишдан кейинги ҳолатини тасаввур қилсин, ўзининг ўлимдан кейинги ҳолатини, қуртлар унинг танасини қандай ейишини тасаввур қилсин!
Ислом кибр ва манмансирашликни таъқиқлади, бунинг эвази Қиёмат кунида аламли азоб бўлади. Такаббур инсон Қиёмат кунида одам қиёфасидаги майда чумоли каби тирилади, бошқа инсонлар уларни тепалаб ўтадилар, сўнгра жаҳаннам уларнинг масканига айланади. Аллоҳ Таоло шундай дейди:
أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْمُتَكَبِّرِينَ
“Ёки мутакаббирларнинг жойи жаҳаннамда эмасми?” (Зумар: 60)
قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
“Жаҳаннам эшикларидан унда абадий қолувчи бўлган ҳолингизда киринг”, дейилди. Бас, мутакаббирларнинг хойи қандай ҳам ёмон бўлди”. (Зумар: 72)
Улуғлик фақат Аллоҳга хосдир, У- Ал-Азиздир. У ҳамма нарсанинг Роббиси — Моликул-Мулкдир. У ҳар нарсага Қодир Зот. У- Вожиддур, У- Алимдур, Унинг илми ҳар нарсани қамраб олади.
Бу ожиз маҳлуқ қандай қилиб Аллоҳнинг улуғворлигига қарши чиқа олади? Аллоҳ Таоло шундай марҳамат қилади:
وَلَهُ الْكِبْرِيَاء فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
“Осмонлару ердаги улуғлик Уникидир. У Зот Азизу Ҳакимдир”. (Жосия: 37)
Мутакаббир инсоннинг қалби муҳрланади, кибр қилар экан, унга кўриш, эшитиш, англаш қобилияти қайтиб келмайди, ақлидан айрилади, ҳидоят йўлининг эшиклари беркилади.
Ҳақ Табарока Таоло шундай дейди:
كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ
“Аллоҳ шундай қилиб, ҳар бир мутакаббир ва зўравон қалбни муҳрлар”. (Ғофир: 35)
Жаннат эшиклари мутакаббир инсонлар учун ёпиқдир.
Ибн Можа Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деди:
لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ
«Кимнинг қалбида зарра мисқолича кибр бўлса, у жаннатга кирмайди».
Ким бу дунёда ҳам, охиратда ҳам улуғликни истаса, Аллоҳнинг холис қули бўлмоғи лозим.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилади:
مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ
“Садақа молдан (бирон нарсани) камайтирмайди. Аллоҳ авф сабабидан бандада фақат улуғликни зиёда қилади. Агар бир банда Аллоҳ учун камтар бўлса, Аллоҳ унинг (даражасини) кўтаради” (Муслим, Термизий, Доримий ва Аҳмад ривоят қилган).
Иблис биринчи бўлиб Аллоҳга осий бўлди. У Одам алайҳиссаломдан афзал эканлигини айтиб, унга сажда қилишдан бош тортди. У ўзининг оловдан, Одам а.с.нинг лойдан яратилганини айтиб кеккайди. Шу сабабли у Аллоҳнинг ғазаби ва лаънатига дучор бўлди. Иблис жаннатдан қувилган, Аллоҳ Таоло унга Қиёмат кунига қадар муҳлат берди, шундай сўнг у жазосини жаҳаннамда олади. Дарҳақиқат, Аллоҳнинг амри эътирозсиз бажарилиши керак. Бу ерда мунозарага, эътирозга, бажармасликка ўрин йўқ. Аммо такаббурлик уни ақлини кўр қилди, охир- оқибат бу уни жаҳаннамга олиб борди ва бу қандай ёмон жой!
Инсоннинг асосий муаммосининг тўғри ечими бўлган ислом ақидаси инсон учун шундай чегаралар ўрнатди-ки, у бу чегараларни кесиб ўтишга ҳаққи йўқ. Агар у бу чегараларни бузса, у биринчи навбатда ўзига нисбатан адолатсизлик қилган бўлади ва ўзини ҳалокатга ташлайди. Ким итоаткор бўлса ва ўз ҳаётини белгиланган чегаралар ичида қурса, Аллоҳ Таоло уни бу дунёда ҳам охиратда ҳам қувватлаб юксалтиради.
Махсус Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун
Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)
