“Зиндон хотиралари” туркумидан

Атрофга қарама, ўласан!

بسم الله الرحمن الرحيم

Зар қадрини заргар билади деганларидек, Ўзбекистон зиндонларини “кезиб” чиқиб “тузалиш” йўлига ўтмаган “қайсар”ларнинг суҳбатига чанқоқман. 21 йиллик “командировка”да турли зоналарда бўлдим. Ва зоналардаги золимларнинг “тегирмони”дан тирик чиққанларга ҳавасим кучли. Уларни қайда учратсам суҳбатга чорлардим. Зора, менгаям уларнинг “қайсарлигидан” юқса дейман. Аммо бир қишлоқдан бўлсак-да, болам тенги бўлган Муродни бирор зонада учратолмадим. Таърифини эса, ҳар бир зонада эшитардим. 2011 йили Зарафшон зонасида бирга бўлиш насиб қилди. Лекин у билан гаплашиш у ёқда турсин, кўзимиз кўзимизга тушгудек бўлса, зонадаги лахмачлар (ўғрилардан тузилган сунъий “ҳокимият”) билиб қолса, ярим ўлик ҳолига келгунингча тепкилашарди. Шу боис гаплашолмадик. Қачонки озодликка чиққач, унинг ҳам тирик чиққанини эшитиб қувондим. Оилавий шароити оғир. Эплаб қора қозон қайнатиш учун унинг, бунинг уйида ишлаб юрганини билдим. Бир куни жума намозидан чиқишда кўришиб қолдим. Кийимларига қараган бугунгилар бу собитимизни назарга илмайдиган аҳволда эди. Олифталар даврида қишлоқнинг энг азизларидан эканини билганим учун кўрибоқ қучоқлаб олдим. Ишлари кўплигини баҳона қилсаям “Сенга бир хизмат бор, йўқ десанг хафа бўламан” деб уйга олиб кетдим. Унга шунчаки пул берсам олмаслигини, бунақа муомалада ҳам қайсарлигини билганим учун уйдаги арзимас ишни баҳона қилдим. Келди. Ишни кўриб, арзимас санади. Бир соатда тугатаман, деб енг шимарганди, уни гапга солдим. Зарафшон зонасидаги мени ҳайратга солган бир воқеани айтиб беришини илтимос қилдим.

Бу болажоним 18 ёшидаёқ бизлардан кейинроқ қамалганди. Юртимиз олабўжилари бу йигитчамизнинг уйидан Ҳизбнинг кўпгина китобларини “топгач”, Ўзбекистоннинг китоб масъули, деган айблов билан қамашган. Акаси қамалгач, рўзғор иши бунинг бўйнида қолганди. У ҳам қамалгач оила қаровчисиз қолганди…

Айблов жиддий тус олгани боис, суддан кейиноқ Жаслиққа жўнатилган экан. Ўша зонадаги зулмни бирортасини қолдирмай тотиб бўлгач, зулм алангаси жирканч тус олган Зарафшон зонасига олиб келинганди. Ёш бўлгани етмагандай, гавдаси ҳам супургидай эди. Истаралик, ҳусни эса “қанийди куёв қилсам” деярлик хушрўйгина эди. Зарафшон зонаси аристон тилида айтилса “қора”, яъни ўғрилар бошқарувида эди. Ёмғирдан кейин дўлга тутилган укам МХХга итдек садоқатли ўғри положенец Эдик арманини, Бекзод (бек)ни, Жаҳон (писка) ва Акбар (комолон)ларнинг турли қийноқларидан бенасиб қолмаганди. Бу болажоннинг саботи кўпчиликни ҳайратга солганди. Аммо сўзлашиш у ёқда турсин, бир-биримизга нигоҳ ташласак, ярим ўлим “шарбати”ни тотмасдан қолмайдиган бу зонада укамнинг саботига қувват берувчи нарсани билиш имконсиз эди. Мана азизлар, бугун шу ажойиб укам иш баҳонасида “қўлимга тушди”. Ва ундан эшитганларимни сиз азизларга оқизмай-томизмай етказмоқ ниятидаман:

– Сени ҳар ҳафта “уйга” (ўғрилар қароргоҳи) олиб кетишганини кўргандим, дея гапга солдим. У:

– Демак, сиз ҳам “уй”ни зиёратида бўлгансиз, йўқса бу ҳақида билолмасдиз, деб камтарланганди, мен бор гапни айтиб қўяқолдим.

– Сени “жинни” деб эълон қилишганда, улар сени “синдиролмаганига” ишониб ҳайратлангандим. Чунки ўша исқиртлар бўйсундиролмаган биродарни ё ўлдирарди ёки оммага жинни бўлиб қолди, деб жар соларди.

– Қайсарлик табиатим ҳеч ўзгармади, улар ҳам ўзгартиролмади, менимча Жаслиқ этни ҳам, бетни ҳам тараша қилган бўлса керак.  “Резинкадек” алмаштирилиб турган положенец, лохмачлар қайтмаганларни “сен эплолмасанг, мен эплайман” деб ким ўзарга мусобақа қилишганини биласиз. Ҳар гал янгиси келганда, аввалгиси ҳақида чайналиб: “Сен энди тамомсан, мани анави братухага ўхшатма, энди атрофга қарама, ўласан” дерди. Мен қарайверардим. Бир кунда уч марта “уй”га олиб бориб калтаклашган вақтлари ҳам бўлди. Келибоқ барча биродарларга салом бериб, қараб чиқиб, лохмачларни жонига тегардим. Улар обдон чарчагач, бу жинни, деб эълон қилишди. Шундан кейин “қарайверадиган”, намоз ўқийверадиган “жинни”га айландим. Чунки ака ўзиз кўргансиз, у ерда “жинниларгина” ибодатларини бемалол адо қилишга қодир бўлганди, деб, яна бир қатор ўта жирканч қийноқлардан тортинибгина ҳикоя қилди. Ва “ака, бу гапларни сизни ҳурмат қилганим учун айтиб бердим, бошқаларга овоза бўлиб кетмасин” деб яна камтарланди. Ортидан менга ҳазиломуз ширин бир табассум билан қараб: “ака, менимча сиз ҳам “соғ”лар ичида эмасдиз шекилли” деб ийманибгина ўрнидан туриб, ишга киришиб кетди…

Мен саботли, сабрли укамга ажру мукофот ҳисобсиз берилишидан умидворман. Зеро, бу Аллоҳ Субҳанаҳу буюк сабр эгаларига берган ваъдадир:

إِنَّمَا يُوَفَّى ٱلصَّـٰبِرُونَ أَجۡرَهُم بِغَيۡرِ حِسَابٖ

– “Ҳеч шак-шубҳа йўқки, сабр-тоқат қилгувчиларга ажр-мукофотлари ҳисоб-китобсиз тўла-тўкис қилиб берилур”. (Зумар:10)

(Ўша “жиннилик”даги иймоний муҳитни эслаганим – ўша хотиралардан)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Зайниддин

02.11.2022й