Муқаддас динимиз бўлган Ислом кексаларни қандай қадрлайди?
بسم الله الرحمن الرحيم
Муқаддас динимиз бўлган Ислом кексаларни қандай қадрлайди?
Ислом динида кексаларга нисбатан эътибор, муносабат қандай бўлади?
Динимиз ҳаётнинг ҳар бир жабҳасига аниқ ва тиниқ, муҳими энг адолатли ечимларни берган, шу жумладан кексаларга нисбатан муомила қилиш тариқатини ҳам Аллоҳ Таъоло Ўзининг оятлари ва Пайғамбари САВ нинг ҳадислари ёки ҳаракатлари орқали ўргантган. Қуйида ушбу мазуга динимиз қандай ечим берганини кўриб чиқамиз.
Аллоҳ Таъоло «Исро» сурасида шундай дейди:
وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا(23)وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنْ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا(24)رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا فِي نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صَالِحِينَ فَإِنَّهُ كَانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُورًا(25)
– “Парвардигорларингиз ёлғиз Унинг Ўзига ибодат қилишларингизни ҳамда ота-онага яхшилик қилишларингизни амр этди. Агар улар (ота-онангиз)нинг бирови ёки ҳар иккиси қўл остингда кексалик ёшига етсалар, уларга қараб «Уфф!» тортма ва уларнинг (сўзларини) қайтарма! Уларга (доимо) яхши сўз айт! Улар учун меҳрибонлик билан хорлик қанотини паст тут — хокисор бўл! Ва: «Парвардигорим, мени (улар) гўдаклик чоғимдан тарбиялаб-ўстирганларидек, Сен ҳам уларга раҳм-шафқат қилгин», деб (ҳақларига дуо қил)!” (17:23-25)
Ушбу оятлардан яққол кўзга кўриниб турибдики, Роббимиз сизу-бизларни ўзига ибодат қилишга буюриш баробарида ота-оналаримизга яхшилик қилишга, уларни қаровсиз, ёрдамсиз ташлаб қўймаслигимизни талаб қилмоқда. Уларнинг раъйларига қарши сўз айтиш тугул, ҳатто кўнгилларига озор берувчи сўзни, яъни «Уфф» дейишдан қайтармоқда, уларнинг ҳаққиларига доимо дуода, хизматларида бўлишимизга тарғиб этмоқда.
Шунингдек, йўлбошчимиз Муҳаммад САВ ёши улуғ кексаларимиз ҳақида сўзлар эканлар, улар ҳайр ва баракот эгалари эканликларини баён қилганлар. Ибн Аббос РА ривоят қилган ҳадисда, Пайғамбаримиз САВ шундай дейдилар:
«الْبَرَكَةُ فِي أَكَابِرِكُمْ»
«Барака катталарингиздадир».
Муқаддас Ислом динимиз ўз давлатига эга бўлган ўн тўрт аср давомида, қаровчисини йўқотган қариялар уйи, етимхоналар, туғма ногиронлар уйи деган муассасалар бўлмаган. Аждодларимиз бундай жойларга ота-онасини олиб бориш эмас, балки бундай фикрни пайдо бўлишини ўзларига ор деб билганлар. Ота-оналарини кексайган пайтларида уйларини тўрисини улар учун ажратиб, гўдаклик чоғларида қандай меҳрибонлик кўрсатган бўлсалар, унданда зиёд қилиб қайтаришни ўзларига шараф деб билганлар. Уларни бундай қилишларига ундаган нарса ҳукумат қарори эмас, Аллоҳ элчисининг қуйидаги ушбу сўзлари кифоя қилган. Абдуллоҳ ибн Умар РА ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар САВ яна айтадилар:
«لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا, وَيَعْرِفْ حَقَّ كَبِيرِنَا »
«Кичигимизга шафқат қилмаган ва каттамизнинг ҳаққини билмаган одам биздан эмас».
Убода Ибн Сомит РА ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар САВ айтадилар:
«لَيْسَ مِنْ أُمَّتِي مَنْ لَمْ يُجِلَّ كَبِيرَنَا, وَيَرْحَمْ صَغِيرَنَا, وَيَعْرِفْ لِعَالِمِنَا حَقَّهُ»
«Каттамизни улуғламаган, кичигимизга шафқат қилмаган ва олимимизнинг ҳаққини билмаган одам менинг умматимдан эмас».
Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар САВ айтадилар:
«لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا, وَيَعْرِفْ شَرَفَ كَبِيرِنَا»
«Кичигимизга шафқат қилмаган ва каттамизнинг шарафини билмаган одам биздан эмас».
Қолаверса, Ислом таълимоти кексаларга нисбатан шундай марҳамат кўрсатдики, уларни ҳокимиятдаги маслаҳат кенгашларига чақирилиб, уларнинг бой тажрибаларидан келажак авлоднинг равнақи йўлида фойдаланди. Кексаларимизга бундай аҳамият беришни биз ёшларга Росулимиз таълим берганлар. Абдуллоҳ ибн Масъуд РА ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар САВ шундай дейдилар:
«لِيَلِنِي مِنْكُمْ أُولُو الأَحْلاَمِ وَالنُّهَى, ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثَلاَثًا, وَإِيَّاكُمْ وَهَيْشَاتِ الأَسْوَاقِ»
«Менинг ёнимда сизлардан вояга етганлар, мулоҳазалилар турсинлар, кейин уларнинг яқинидагилар», деб уч бора айтиб, (охирида) «Бозорларнинг шовқин-суронларидан узоқ юринглар», деб (қўшиб) қўйдилар.
Ёши улуғ қариялар, кексалар ҳузурида бўлган чоғларимизда уларнинг сўзларига қулоқ солишга, сўзларини бўлмасдан тинглашга ҳам алоҳида таълимотлар бор. Абу Саъид Самура ибн Жундуб РА ривоят қилади: «Мен Пайғамбар САВ нинг даврларида ёш бола эдим. У кишидан ҳадисларни ёдлаб олардим. Мендан ёшлари катта кишилар даврасида бўлган пайтларимда, мени гапиришдан қайтарардилар» (муттафақун алайҳ).
Динимиз таълимотига кўра, Исломда, мусулмонликда, ибодатда, итоатда, дин ғамида соч-соқоли оқарган мўйсафид отахонларимизга алоҳида эътибор қаратиш кераклиги уқтирилади. Абу Мусо РА ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар САВ шундай дедилар:
«إِنَّ مِنْ إِجْلاَلِ اللَّهِ إِكْرَامَ ذِي الشَّيْبَةِ الْمُسْلِمِ, وَحَامِلِ الْقُرْآنِ غَيْرِ الْغَالِي فِيهِ وَلاَ الْجَافِي عَنْهُ, وَإِكْرَامَ ذِي السُّلْطَانِ الْمُقْسِطِ»
«Кекса мусулмонни сийлаш, Қуръонни ҳаддан ошмасдан, тарк этмасдан ёдлаган ҳофизи Қуръонни сийлаш, адолатли султонни сийлаш Аллоҳни улуғлаш жумласидандир».
Хулоса ўрнида шуни айтмоқчимизки, сизу-бизлар мусулмонлармиз. Муқаддас динимиз бўлган Исломимиз ҳаётимизнинг барча соҳаларидаги муаммоларимизни шундай ечиб бердики, унда ечимга муҳтож бирон жиҳат қолмади. Шулардан бири бўлган кексалар масаласи бўлиб, юқорида айтганимиздек, улар ҳамиша уйларимизни тўрисидан жой оладиган, дуоларимизни аввалида зикр қилинадиган инсонлардур. Қарияларимизни ҳукумат даражасидаги муаммога чиқиши, алоҳида қарорлар қабул қилинишини бизлар ўзимизга ор деб билмоғимиз керак аслида. Сабаби, бундай қарорлар шу даврга қадар “Дин ҳаётга аралашмасин”, деган ғарб дунёқарашидаги ҳукуматларда чиқар эди. Тўқсон фоизга яқин халқи мусулмонлик даъвосидаги халқ қандай кунларга келиб қолганини энди бир фикр қилиб кўраверинг.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Зайниддин
02.11.2015й.
