Аёлларнинг намойишга чиқиши тўғрисидаги саволга жавоб

Таҳририятимизга Умар ибн Абдулазиз исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассалому алайкум ва роҳматуллоҳ ва барокатуҳ. Биродарлар Аллоҳ сизларга куч қувват берсин ва Ўз ҳимоясида сақласин. Менинг саволим қуйидагича: Ҳозирги кунда айрим минтақаларда муслима аёллар турли намойишларга (митинглар) чиқишяпти. Шу ҳолатга баъзи мусулмон биродарларимиз “Бу нарса динда йўқ”, “Бу хато” каби гапларни айтишяпти. Муслима аёлларнинг намойишларга чиқиши мавзусини очиб берсангиз.

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз — агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ. Аёлларнинг кўчаларда намойишларда қатнашиши масаласи муслима аёлнинг умумий ҳаётда номаҳрам эркаклар билан аралашиши масаласидир. Яъни муслима аёл кўчаларда, бозорлар ва бошқа оммавий жойларда номаҳрам эркаклар билан аралашишига нисбатан шаръий ечим топсак, ушбу саволга ҳам жавоб топилган бўлади. Бунинг учун Шайх Тақийюддин Набаҳонийнинг “Исломда ижтимо низоми” китобининг “Эркак ва аёл ўртасидаги алоқаларни тартибга солиш” мавзусидан фойдаланган ҳолда жавоб беришга ҳаракат қиламан.

Ислом жинслар алоқасини, яъни эркак ва аёл ўртасидаги эркаклик ва аёллик алоқаларини никоҳ ва қўл остидаги чўрига чеклаб қўйган. Ушбу чегарадан чиқувчи ҳар қандай алоқани энг қаттиқ жазо тури билан жазоланадиган жиноят қилиб қўйган. Нав ғаризасининг жинсий жамланишдан бошқа кўринишлари бўлган оталик, оналик, фарзандлик, ака-укалик, амакилик, тоғалик каби алоқаларга рухсат берган ва уларни маҳрам-қариндошлар деб белгилаган. Эркакка рухсат бергани каби аёлга ҳам тижорат, деҳқончилик, саноат ва бошқа шу каби ишлар билан шуғулланишга, илм дарсларига ва намозларга қатнашишга, даъватни ёйиш ва булардан ўзга ишларни қилишга рухсат берган.

Ислом ҳаёт ишларида ва одамларнинг бир-бирлари билан ўрнатадиган алоқаларида эркак ва аёл ўртасидаги ҳамкорликни барча муомалаларда барқарор қилиб белгилаган. Ҳамма инсонлар Аллоҳнинг бандалари бўлиб, эзгулик ишларида, Аллоҳдан тақво қилишда, Унга ибодат қилишда бир-бирлари учун кафилдирлар. Оятлар Исломга даъват қилиш хусусида инсонга – унинг эркаклиги ёки аёллигидан қатъий назар – мурожаат қилади. Аллоҳ Таъоло айтади:

قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً

“(Эй Муҳаммад) “Эй одамлар, албатта мен сизларнинг барчангизга Аллоҳ (юборган) элчиман” деб айт”. (Аъроф. 158)

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ

“Эй мўъминлар, Аллоҳ ва Унинг пайғамбари сизларни абадий ҳаёт берадиган нарсага (яъни динга) даъват қилар экан, уни қабул қилинглар”. (Анфол. 24)

Бу ва бундан бошқа оятлар аёл ва эркакка умумий бўлиб, бу амалларни бажаришда, ҳаттоки якка ҳолда бажариладиган намоз каби амалларни бажаришда ҳам, эркак ва аёл ўртасида жамланиш ҳосил бўлиши мумкин. Бу эса Ислом эркак ва аёлга юклаган ҳукмларни ва бажаришлари лозим бўлган амалларни бажариш учун улар ўзаро жамланишларига (яъни бир жойда бўлишларига) рухсат берганини кўрсатади.

Юқоридагилардан билиндики, Ислом эркак ва аёлга юклаган ҳукмларни ва бажаришлари лозим бўлган амалларни бажариш учун улар ўзаро жамланишларига (яъни бир жойда бўлишларига) рухсат берган. Бироқ Ислом бу ишда эҳтиёт чораларини кўриб, ношаръий жинсий алоқага олиб борадиган, жинсий алоқанинг ўзига хос тартибидан эркакни ёки аёлни четга бурадиган ҳар қандай ишни тақиқлади. Бу тақиқни кучайтириб, иффат (ўзини тийиш) ни вожиб қилди. Фазилатлар ва аҳлоқни сақлашга олиб борадиган барча тариқат, услуб ва воситаларни ишга солишни вожиб қилди. Зеро, вожиб қайси иш билан амалга ошса, у иш ҳам вожибдир. Бунинг учун муайян шаръий ҳукмларни белгилади. Яъни ушбу шаръий ҳукмларга риоя қилинган ҳолда муслима аёллар билан мусулмон эркаклар умумий ҳаётда жамланишлари, ўзаро олди-сотди муомалалари кабиларни қилишлари мумкин. Муслима аёлларни номаҳрам эркаклар билан жамланган ҳолатларида риоя қилишлари керак бўлган шаръий ҳукмлардан баъзиларини, оммавий ҳаётда кўп дуч келинадиган ҳолатларга нисбатан шаръий ҳукмларни келтириб ўтаман.

1 – Ислом эркакни ҳам, аёлни ҳам кўзни пасайтиришга, яъни бир-бирига тикилиб қарамасликка буюрган. Аллоҳ Таъоло дейди:

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ * وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُوْلِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

“Сен мўъминларга айт, кўзларини тийсинлар ва фаржларини сақласинлар. Ана шу улар учун покдир. Албатта, Аллоҳ нима ҳунар қилаётганларидан хабардордир. Сен мўъминаларга айт: Кўзларини тийсинлар, фаржларини сақласинлар ва зийнатларини кўрсатмасинлар, магар зоҳир бўлган зийнатлар бўлса (майли). Рўмолларини кўксиларига тўсиб юрсинлар. Зийнатларини кўрсатмасинлар, магар эрларига ё оталарига ё эрларининг оталарига ё ўғилларига ё эрларининг ўғилларига ё ака-укаларига ё ака-укаларининг ўғилларига ё опа-сингилларининг ўғилларига ё аёлларига ё ўз қўлларида мулк бўлганларга ё (аёлларга) беҳожат эркак хизматчиларга ё аёллар авратининг фарқига бормаган ёш болаларга (бўлса майли). Махфий зийнатларини билдириш учун оёқларини (ерга) урмасинлар. Аллоҳга барчангиз тавба қилинг, эй мўминлар! Шоядки, нажот топсангизлар”. (Нур. 30-31)

2 – Ошкор намоён бўлиб турадиган ўриндан бошқа барча зийнат ўринларини яшириб турадиган одми, оддий либос кийишни аёлларга буюрган. Аллоҳ Таъоло марҳамат қилади:

“Ҳамда кўриниб тургандан бошқа зеб-зийнатларини (яъни уларнинг ўринларини номаҳрамларга) кўрсатмасинлар ва кўкракларини рўмоллари билан тўссинлар!” (Нур. 31)

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ

“Эй Пайғамбар, жуфтларингизга, қизларингизга ва мўъминларнинг аёлларига айтинг, устларига ёпинчиқларини ўрасинлар!” (Аҳзоб. 59)

Яъни ошкор намоён бўлиб турадиган юз ва кафтларидан бошқа зийнат ўринларини кўрсатмасинлар. Химор – бош ёпинчиғи, жайб эса кўйлак ёқаси, яъни кўйлакнинг бўйиндан кўкраккача очиқ жойи. Оят маъноси – бош ёпинчиқларини бўйинлари ва кўкракларига туширсинлар. Жилбобни узун қилиш – кўйлакни пастгача тушиб турадиган қилиш.

3 – Бир кеча-кундузлик масофадаги жойга маҳрамсиз сафарга чиқишни аёлга ман этган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

لا يحل لامرأة تؤمن باالله واليوم الآخر أن تسافر مسيرة يوم وليلة إلا ومعها ذو محرم لها

“Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлнинг бир кеча-кундузлик масофадаги жойга маҳрамсиз сафар қилиши ҳалол эмас”. Муслим ривояти.

4 – Аёл киши маҳрами билан бирга бўлмаган ҳолда бегона эркак билан бир жойда ҳоли қолишини ман этган. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар:

لا يخلونَّ رجل بامرأة إلا مع ذي محرم

“Аёлнинг маҳрами бирга бўлмаса, бегона эркак у билан асло ёлғиз қолмасин”. Бухорий ривояти.

Булардан ташқари аёлга эрининг изнисиз уйидан чиқиши ман қилиниши, масжид, мадараса (илм олиш масканлари) каби оммавий жойларда аёллар эркаклардан ажраган ҳолда, жамланмаган ҳолда бўлишлари жорий қилинди.

Демак, хулоса қиладиган бўлсак, муслима аёл кўчалар, бозорлар ва шунга ўхшаш оммавий жойларда номаҳрам эркалар билан жамланишига тўғри келса, юқорида айтилган шартларга риоя қилган ҳолда, авратларини беркитиб, эркакларга кўшилиб кетмасдан, номаҳрам эркаклар билан ҳоли қолмасдан, кийимларини шариат талаб қилган ҳолатда қилиб, эркакларга шаҳват назари билан қарамасдан, агар уйларидан сафар миқдори масофасида узоқда бўлсалар, албатта, маҳрам эркак билан бирга бўлган ҳолда олди-сотди қиладими ёки даъват ишлари бўладими қилишлари жоиз бўлади. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

31.03.2018й.