Британиянинг давлат бошқаруви тизимига суқулиб киришдаги асл мақсади

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ

2026 йилнинг 18 июл куни тарқатилган расмий хабарга кўра, Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Бошқарув самарадорлиги агентлиги делегацияси давлат хизмати ва давлат бошқаруви сифатини ошириш соҳасида ҳамкорликни ривожлантириш доирасида Британияга ташриф буюрди. «Дунё» ахборот агентлиги хабарида айтилишича, ташриф давомида Британия давлат тузилмалари, шунингдек, Оксфорд университети, Лондон иқтисодиёт ва сиёсий фанлар мактаби (LSE) ҳамда Лондон Империал коллежи каби етакчи таълим ва тадқиқот марказлари вакиллари билан учрашувлар ўтказилган. Музокараларда давлат бошқаруви самарадорлигини ошириш, давлат хизмати тизимини такомиллаштириш, раҳбар кадрларни тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш, инсон ресурсларини бошқариш механизмларини ривожлантириш ҳамда давлат сиёсатини амалга оширишнинг замонавий воситаларини жорий этиш ва ижро интизомини таъминлат масалалари атрофлича муҳокама қилинган. (dunyo.info)

Бир қарашда «малака ошириш» ва «ташаббусларни қўллаб-қувватлаш» каби баландпарвоз ва чиройли шиорлар остида тақдим этилаётган ушбу ҳамкорлик ортида аслида Британиянинг асрлар давомида синалган айёр геосиёсий қуроллари ва мустамлакачилик манфаатлари яширинган.

Британия инсоният тарихидаги энг йирик ва энг шафқатсиз мустамлакачи империя бўлиб, ўз даврида «қуёши ботмайдиган салтанат» мақомини айнан бошқа халқлар бойликларини тизимли талаш эвазига қўлга киритган. Тарихга назар ташласак, инглизлар ҳеч қачон бирор ўлкага ривожланиш ёки маданият олиб кирмаганини, балки мақсад ўзга юрт бойликларини талаш ва маҳаллий халқни қул қилиш бўлгани ҳеч кимга сир эмас. Таниқли иқтисодчи Утса Патнаик ўзининг кўп йиллик тадқиқотларида Британия биргина Ҳиндистоннинг ўзидан 45 триллион доллар қийматидаги бойликни олиб чиқиб кетганини архив ҳужжатлари билан исботлаб берди. Инглиз дипломатиясининг энг асосий қуроли бўлган «бўлиб ташла ва ҳукмронлик қил» сиёсати эса, босиб олинган ҳудудлардаги дин, миллат ва уруғларни бир-бирига қайраш орқали уларнинг бирлашишига йўл қўймаган, ҳатто мустамлакалардан жисмонан чиқиб кетаётганда ҳам чегараларни атайлаб геосиёсий мина сифатида нотўғри чизиб, Кашмир ва Яқин Шарқ каби тугамас қонли можаролар ўчоғини ташлаб кетган.

Энг хавфлиси, улар маҳаллий аҳолининг ўзлиги ва динини унуттириш учун таълим тизимини мустамлака қилиб, қони ва ранги маҳаллий, аммо диди, фикри ва ақли инглизча бўлган содиқ маҳаллий элита ва малайлар қатламини етиштиришни асосий мақсад қилган. Томас Маколейнинг ушбу таълим стратегияси бугунги кунда ҳам Ғарб сиёсатшунослари томонидан мустамлака халқлар онгини ичкаридан бошқаришнинг энг самарали қуроли сифатида эътироф этилади. Британиянинг Ислом Умматига қарши қаратилган энг улкан ва мудҳиш жинояти эса, асрлар давомида мусулмонларнинг сиёсий ва ҳарбий қалқони бўлиб келган Усмоний Халифалик давлатини қулатиш бўлди. Шарқшунос ва тарихчи олимлар, хусусан, Дэвид Фромкин ўзининг «Барча тинчликка хотима берган тинчлик» (A Peace to End All Peace) асарида Британиянинг Яқин Шарқни бўлаклаб ташлаш ва Халифаликни парчалаш учун ички хоинлар, сохта миллатчилик ва сунъий мафкуравий фитна омилларидан қандай айёрлик билан фойдаланганини батафсил очиб берган. Инглиз разведкаси ва дипломатиясининг ушбу тизимли режаси натижасида 1924 йилда Халифалик расман тугатилиб, мусулмонлар бошидан сиёсий паноҳ олиб қўйилди ва бутун уммат майда давлатчаларга бўлакланиб, Ғарбнинг капиталистик молиявий тизимларига осонгина ем қилинди.

Ҳозирда ҳам Британия ушбу мафкуравий услубларидан асло воз кечгани йўқ, балки ўша эски мустамлакачилик тактикаларини бугун давлат хизматчиларини ўқитиш ва бошқарув тизимини ислоҳ қилиш каби «замонавий ҳамкорлик» ниқоби остида қайта ишга солмоқда. Оксфорд ёки Лондон иқтисодиёт мактаби каби Ғарб марказларида Ўзбекистоннинг бўлажак раҳбар кадрларини ўқитиш орқали уларнинг онгига капиталистик дунёқарашни, ХВЖ ва Жаҳон банки каби мустамлакачи ташкилотларнинг заҳарли қоидаларини сингдириш кўзланган. Бу таълим масканларидан қайтган кадрлар эса келгусида амалдорларга айланиб, Ўзбекистон манфаатларига эмас, балки Ғарб андозаларига мос келувчи қарорларни қабул қила бошлайдилар ва давлат аппаратини ичкаридан туриб инглиз сиёсатининг йўриғига соладилар. Шу билан бирга, «давлат сиёсатини амалга оширишнинг замонавий воситаларини жорий этиш» баҳонасида давлат бошқарув аппаратининг ички тузилмаси, инсон ресурслари ва ижро механизмлари хорижлик экспертлар назоратига очиб берилмоқда. Бу эса, давлат хавфсизлигини заифлаштириб, муҳим стратегик соҳаларни (масалан, энергетика ва давлат мулкини) Ғарб трансмиллий корпорациялари фойдасига осонгина хусусийлаштириб юбориш учун замин тайёрлайди.

Ўзбекистон каби мусулмон ўлкаларининг энг катта инқирози – ўз сиёсий дунёқараши ва бошқарув андозаларини мустамлакачи Ғарбдан олишга интилишидир. Чунки Ислом ақидасига зид бўлган ва инсонни капиталга қул қилувчи бундай низомларни улардан ўрганиш давлатни ўз қўли билан сиёсий ва иқтисодий ҳалокат сари етаклашдан бошқа нарса эмас. Бугунги кунда Британия каби айёр кучлардан давлат бошқарувини ўрганиш тузоғига тушиш эмас, балки Ғарбнинг барча сақофий, молиявий ва сиёсий занжирларини парчалайдиган, Умматнинг ҳақиқий суверенитетини таъминлаб, Исломнинг адолатли сиёсий ва иқтисодий низомини ҳаётга қайтарадиган қалқонни – Халифаликни тиклаш энг олий вазифадир.

Салоҳиддин

24.07.2026й