بسم الله الرحمن الرحيم

Халифалик давлати дастури лойиҳасидаги модданинг далили тўғрисидаги саволга жавоб

Ижтимоий тармоқларда бериб борилаётган мақолалар, таҳлиллар ва турли фикрларни кузатиб бораётган мухлислардан ушбу мавзулар юзасидан баъзи фикрлар келиб чиқаётгани асносида, турли саволлар пайдо бўлиб турибди. Қуйида Ҳизб ут – Таҳрир эълон қилган, Ислом ақидасига асосланган, Исломий Халифалик давлати қонунларини ифодаловчи “Халифалик давлати дастури лойиҳаси” китобида келган, Исломий давлат умматнинг эхтиёжлари мавзуси борасида айтиб ўтилган модда тўғрисидаги, Жавоҳирбек исмли мухлисдан келган саволга жавобни келтирамиз.

Савол:

Халифалик давлати қонунлари тўпламини ифодаловчи “Халифалик давлати дастури лойиҳаси” китобининг 125 – моддасида шундай дейилади: “Шахсларнинг ҳар бири учун асосий эҳтиёжларини қондиришни кафолатланиши ҳамда, камолий эҳтиёжларни иложи борича юқори даражада қондириш имконияти таъминланиши вожибдир”.

Ҳизб ут – Таҳрир жамоаси ушбу қонунларнинг ҳар бирини Ислом шариатидан истинбот қилинганини айтади. Ушбу қонуннинг келиб чиқиш манбаси, яъни далилларини келтириб, тушунтириб берсангиз?

Жавоҳирбек

Жавоб:

125 – модда. Шахсларнинг ҳар бири учун асосий эҳтиёжларини қондиришни кафолатланиши ҳамда, камолий эҳтиёжларни иложи борича юқори даражада қондириш имконияти таъминланиши вожибдир.

Ушбу модда икки жиҳатни ўз ичига олади:

Биринчиси: Асосий эҳтиёжларни (ҳаёт учун зарурий бўлган эҳтиёжларни) қондириш.

Иккинчиси: Камолий эҳтиёжларни (иккинчи даражали эҳтиёжларни) иложи борича юқори даражада қондириш имкониятини таъминлаш.

Биринчи жиҳат

Ушбу хукмнинг бир неча далиллари бор. Шореъ бандаларни касбга, ризқ талаби ва унга ҳаракат қилишга ундаган. Асосий эҳтиёжларини қондиришга яроқли бўлган шахсни ризқ талаби учун ҳаракат қилишини фарз қилган.

فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ

 “Бас, (ер)нинг ҳар томонида (сайр-саёҳат қилиб ё тижорат билан, ёки деҳқончиликни касб қилиб) юраверинглар ва (Аллоҳнинг берган) ризқ-рўзидан енглар”.                                                                                              (Мулк. 15)

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

 “Энди қачон намоз адо қилингач, ерга тарқалиб, Аллоҳнинг фазлу марҳаматидан (ризқу рўз) истайверинглар. Аллоҳни кўп зикр қилингларки, шояд нажот топурсизлар”.                                                          (Жумъа. 10)

قال رسول الله – صلى الله عليه وآله وسلم – ، يقول : " كفى بالمرء إثما أن يضيع من يعول

 Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Нафақасини таъминлаши керак бўланларнинг нафақасини таъминламаслиги эркакнинг гуноҳкорлигига кифоялик қилади”. Ахмад ривояти.

Ушбу насслар (ҳужжатлар) эркак кишининг ўз масъулиятида бўлганларнинг асосий эҳтиёжларини таъминлаб қўйиши учун асосий далиллардир. Далилларга эътибор берсак, Аллоҳ Таъоло эркакларга ўз нафақасидагиларнинг асосий эҳтиёжларини таъминлашини, эркак ушбу таъминлаш ишига қодир бўлишини боғлиқ қилиб қўйди, яъни агар қодир бўлса, асосий эҳтиёжларнинг таъминоти билан шуғулланиш унга фарздир. Агар бу ишга қодир бўла туриб ҳаракат қилмаса, худди бошқа фарзларни қилмаган каби гуноҳкор бўлади. Аммо аёллар ва эркаклардан ризқ талаб қилишга қодир бўлмаганларни эса, Шореъ улар учун нафақаларни белгилади ва бу нафақаларни ушбу ҳақдорларга етиб, таъминланишини давлатнинг масъулиятига юклади. Давлат бу ишни ўзига хос тартибда шаръий важҳга кўра амалга оширадиган бўлди.

Бундан ташқари, нафақаларни кимларга қандай тартибда сарфлаш, уларни қай тартибда кимлардан олиш ва бошқа ишларни Аллоҳ Таъоло бир неча оятларда ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳам бир неча ҳадисларда баён қилган.

Биргина мусулмон эркак ўз қўли остидагиларга эҳтиёжларини таъминлаши вожиблиги Аллоҳ томонидан айтилган экан, бутун Умматнинг эхтиёжлари таъминотини таъминлаши шарт бўлган давлат учун ушбу далиллар кифоя қилади.

Иккинчи жиҳат

Камолий эҳтиёжларни қондириш учун имконият даражасида таъминотлар яратиб бериш масаласига келсак. Юқорида келтирилган асосий эҳтиёжларни қондириш тўғрисидаги далиллар камолий эҳтиёжларни қондириш масаласига ҳам тўғри келаверади. Чунки эҳтиёжларни қондиришга тарғиб, ризқ талаб қилишга ундовчи далиллар мутлақ келган бўлиб, бирон қайд билан қайдланмаган. Фиҳқда қоида борки, “Мутлақ мутлақлигича, муқайяд қайдланганича қолади”. Шунингдек, Аллоҳ мубоҳ қилган нарсалардан фойдаланиш тўғрисидаги оят ва ҳадислар камолий эҳтиёжларни қондиришга имкон туғдириш учун далил бўлади.

كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ

 “Сизларга ризқ қилиб берган пок нарсалардан енглар”. (Бақара. 57)

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ

 “Айтинг: (эй Муҳаммад): «Аллоҳ бандалари учун чиқарган безак (либосларни) ва ҳалол-пок ризқларни ким ҳаром қилди?!»”.                              (Аъроф. 32)

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ ۖ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ ۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

 “Аллоҳ фазлу карами билан ато қилган нарсаларнинг (закотини) беришга бахиллик қилган кимсалар ҳаргиз бу қилмишларини ўзлари учун яхшилик деб ҳисобламасинлар! Йўқ, бу қилмишлари ўзлари учун ёмонликдир. Бахиллик қилиб бермаган нарсалари қиёмат кунида бўйинларига ўралажак!”. (Оли Имрон. 180)

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ

“Эй мўминлар, Аллоҳ Сизлар учун ҳалол қилиб қўйган покиза нарсаларни ҳаром деманглар ва (Аллоҳ белгилаган чегарадан) тажовуз қилманглар!” (Моида. 87)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ ۖ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا

 “Ва Аллоҳ сенга ато этган мол-давлат билан (аввало) охират (ободлигини) истагин ва дунёдан бўлган насибангни ҳам унутмагин”.                 (Қасас. 77)

Демак, Аллоҳ Таъоло бандаларига камолий эҳтиёжларини қондириш учун имкониятлар яратишга, унинг учун ҳаракат қилишларига ундади ва бунинг учун Аллоҳ Таъоло Ўзи берган мубоҳ нарсаларни талаб қилиш макони (объекти) қилиб белгилади. Иккинчи жиҳатнинг далиллари қисқача гапирилганда шулардир.

Хулоса

Хулоса қилиб айтилганда, Исломий Халифалик давлати қўл остидаги раъийятнинг (фуқароларнинг) ҳар бирини – ҳар бир шахсни хоҳ у мусулмон бўлсин, хоҳ ғайримусулмон – асосий эҳтиёжларини таъминлашни ўзига фарз деб билади ва албатта, ушбу фарздан заррача четга оғишга ҳаққи бўлмайди ва бунга йўл қўймайди ҳам. Камолий эҳтиёжларнинг қондирилишини эса, имкон қадар таъминлашга ҳаракат қилади.

Хозирги кунимизда инсоният азият чекаётган, бутун олам бойликларини бир ҳовуч манфаат эгалари, сармоядорлар қўлида тўпланиб қолишини таъминлаётган капиталистик иқтисод низоми тартиб қонунларининг биронтасини Исломий давлат ўзида татбиқ қилмайди, зеро бу давлатнинг қонунлари ўзининг мабдасидан келиб чиққандир.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

03.10.2015й.