Инсон Аллоҳга ақлий иймон келтириши
بسم الله الرحمن الرحيم
Инсон Аллоҳга ақлий иймон келтириши орқали Уни мукаммал идрок ва аниқ ҳис қилади
Инсон ўз Яратувчисини топишда ақлини ишлатиши шарт. Шундагина у ўз Яратувчисини топишда тўғри йўлдан юрган бўлади. Чунки ақлий йўл билан топилиб, тасдиқланган хулоса қатъий хулоса бўлиб, у ҳар қандай шубҳа-гумондан ҳоли бўлади. Ақлни ишлатиш билан Яратувчини топиш яккаю ягона тўғри йўлдир, ундан бошқаси хатодир. Бу ўринда ақлни ишлатиш қатъиян Яратувчини топишга нисбатан айтилмоқда, бошқа нарса назарда тутилгани йўқ. Демак, Яратувчини топишдаги ягона тўғри йўл ақлий йўлдир. Лекин бу мақолада биз юқоридаги фикрни исботламоқчи эмасмиз, бу мавзуни “Уйғониш тўғрисида” туркум мақолалари орқали батафсил ёритганмиз (http://hizb-uzbekiston.info/a-idaga-a-lij-dalilga-tayanib-ijmon-keltirish-kerak/). Бугунги мақоламизда инсон ўз Яратувчисини ақл билан топган ҳолат ҳақида мулоҳаза юритмоқчимиз.
Инсон ўз Яратувчисини ақлий йўл билан топса, у Ислом динини қабул қилиши муқаррар. Чунки Ислом инсонга Аллоҳга иймон келтиришда ақлни ҳакам қилишга буюрди. Токи инсон Аллоҳга ақлий иймон келтирмас экан, унинг иймони Ислом талаб қилган иймон ҳисобланмайди. Инсон Аллоҳга ақлий иймон келтириши ортидан Аллоҳни мукаммал идрок қилади ва Унинг борлигини аниқ ҳис қилади. Бунинг учун инсон чуқур ва ёрқин фикр қилиши зарур албатта. Мана шундай фикрлаш орқали инсон Аллоҳнинг борлигини ҳис қила олади ва бундай ҳис қилиш ақлга боғлангач, Аллоҳнинг борлигини ҳис қилиш аниқ ҳис қилиш бўлади. Инсон атрофига назар солиб, чуқур ва ёрқин фикр юритиши натижасида нарсаларда Аллоҳнинг изи борлигини, яъни уларда ожизлик, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтожлик сифатлари (“Уйғониш тўғрисида” туркумидан: http://hizb-uzbekiston.info/ozhiz-nu-sonlik-va-uzidan-bosh-aga-mu-tozhligi/) бор эканлигини кўради. Ақл юритиш орқали инсон ўз Яратувчисини мана шундай суратда топади, гарчи Аллоҳни сезги аъзолари орқали сеза олмаса ҳам, Унинг борлигини аниқ ҳис қилиб, мукаммал идрок эта олади. Буни янада ёрқинроқ тасаввур қилиш учун воқеликдан бир мисол келтирамиз.
Маълумки, инсон юқори кучланишли электр токига уланган ва уни яхши ўтказадиган жисмни бевосита қўл билан ушлашга қўрқади, чунки юқори кучланишли электр токи инсонни деярли ўлдириши ҳақида ҳар бир соғлом мияга эга бўлган инсонда собиқ маълумот бор. У буни электр токи урган одамни ўз кўзи билан кўргани ёки шу ҳақидаги воқеаларни эшитгани ёки пастроқ кучланишли электр токини танаси билан ҳис қилгани ёки яна бошқа нарсалар орқали билади. Масалан, сизга юқори кучланишли электр токи манбасига уланган алюмин симда электр токи борлиги айтилса, сиз бу маълумотни, яъни алюмин симда электр токи бор ёки йўқлигини текшириб кўрасиз албатта. Сиз буни электр токи бор ёки йўқлигини аниқлайдиган асбоб билан ёки яна бошқача йўл билан текширасиз. Алюмин симда электр токи борлигига ишонч ҳосил қилганингиздан сўнг сиз алюмин симда ток борлигини ҳис қиласиз, гарчи электр токини кўра олмасангиз ҳам, эшита олмасангиз ҳам, ҳидлай олмасангиз ҳам. Яъни сизга берилган маълумотни текшириш орқали сиз алюмин симда электр токи борлигини аниқ ҳис қилдингиз. Аллоҳнинг борлигини аниқ ҳис қилишнинг воқелиги ҳам шунга ўхшаш бўлади. Сизга барча нарсани Яратувчиси бор, У Аллоҳ Таолодир, деган маълумот келди. Сиз бу маълумотни албатта текшириб кўрасиз, худди алюмин симда электр токи бор ёки йўқлигини текшириб кўрганингиз каби. Сиз ақлингизни ишлатиб, атрофингиздаги нарсаларга қараб, уларда Аллоҳнинг изи борлигини, яъни уларда ожизлик, нуқсонлик ва ўзидан бошқага муҳтожлик сифатлари борлигини кўрганингиздан кейин Аллоҳнинг борлигини ҳис қиласиз, гарчи Унинг борлигини сезги аъзоларингиз орқали сеза олмасангиз ҳам. Мана шундай ҳис қилиш Аллоҳнинг борлигини аниқ ҳис қилиш бўлади.
Юқоридаги мисолимизга қайтамиз. Сиз алюмин симда электр токи борлигини аниқ ҳис қилганингиздан сўнг у билан маълум ишларни амалга оширишда уни бевосита қўлингиз билан ушламайсиз. Чунки электр токи бор бўлган алюмин сим танангизга тегадиган бўлса, ҳаётингизга катта хавф туғилиши мумкин. Сиз шундан қўрқасиз ва эҳтиёт чораларини кўрасиз. Гарчи электр токини кўра олмасангиз ҳам, эшита олмасангиз ҳам, ҳидлай олмасангиз ҳам, сиз унинг борлигини аниқ ҳис қиляпсиз, чунки сиз буни текшириб кўрдингиз ва ақлингиз алюмин симда электр токи мавжуд, деган ҳукм чиқарди. Мана шу аниқ ҳис қилиш орқали идрок қилинган нарса мукаммал идрок бўлади. Алюмин симда электр токи борлигини аниқ ҳис қилганингиздан сўнг сиз унинг борлигини мукаммал идрок қилдингиз. Энди алюмин симда электр токи борлигини аниқ ҳис қилиб, мукаммал идрок қилганингиздан сўнг сиз алюмин симни бевосита қўлингиз билан ушламайсиз, чунки у сизнинг ҳаётингизга жиддий хавф солишидан қўрқасиз. Бу қўрқув ақл асосида текшириб кўрилган собиқ маълумот, яъни алюмин симда электр токи бор, деган маълумотдан пайдо бўляпти. Агар текшириш натижасида алюмин симда электр токи йўқ, деган хулоса бўлганда қўрқув ҳам бўлмас эди. Сиз алюмин сим билан бевосита қўлингиз орқали маълум ишларни қўрқмасдан бажараверардингиз.
Юқоридаги мисолдан кўриниб турибдики, инсон электр токини аниқ ҳис қилиш орқали унинг борлигини мукаммал идрок қиляпти. Аллоҳнинг борлигини мукаммал идрок қилиш ҳам айнан шунга ўхшаш бўлади. Инсон нарсаларни яратувчиси бор ва У Аллоҳдир, деган маълумотни ақл асосида текшириб кўриб, Унинг борлигини аниқ ҳис қилганидан сўнг у Аллоҳнинг борлигини мукаммал идрок қилади, гарчи у Аллоҳнинг мавжудлигини – худди электр токи сингари – сезги аъзолари орқали сеза олмаса ҳам. Инсон Аллоҳнинг мавжудлигини мукаммал идрок ва аниқ ҳис қилганидан сўнг – худди электр токи бор алюмин симни ушлашдан қўрққанидек – Унга итоатсизлик қилишдан қўрқади, У буюрганидек яшашга ҳаракат қилади. Чунки агар Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва тақиқларига амал қилмай, Унга итоатсизлик қиладиган бўлса – худди алюмин симни ушласа электр токи уриб, уни ҳалок қилиши мумкин бўлганидек – у икки дунёда хор бўлишини ва қаттиқ жазоланишини англайди. Айнан Аллоҳнинг жазосидан қўрқиш инсонни Аллоҳ рози бўлмайдиган амалларни қилишдан қайтариб туради, бу қўрқув эса, инсон Аллоҳнинг борлигини ақл асосида текшириб кўриб, Унга иймон келтириши ортидан Унинг борлигини мукаммал идрок ва аниқ ҳис қилиши туфайли пайдо бўляпти.
Шундай қилиб, Ислом дини инсондан Аллоҳга ақлий иймон келтиришни талаб қилди, токи ақл ёрдамида Аллоҳни топиб, Унинг борлигини қатъий тасдиқласин ҳамда мукаммал идрок ва аниқ ҳис қилсин. Мана шундагина инсон Аллоҳ Таолонинг буйруқ ва тақиқларига амал қилиб яшашга, Унинг розилигини олишга ҳаракат қилади, Уни норози қилиб, Унинг шиддатли азобига дучор бўлишдан қўрқади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
23.07.2018й.
