Инсонмиз, яшаяпмиз, лекин …
Инсонмиз, яшаяпмиз, лекин …
بسم الله الرحمن الرحيم
Ҳар бир ақли соғлом инсон инсондек яшаш билан ҳайвон каби яшашнинг орасидаги фарқни англай олиши керак. Балки бу фикримиз қўпол туюлиши мумкин, лекин бу айни ҳақиқатдир. Чунки инсондек яшаш бу дунё ҳаёти ҳақида фикр юритишни тақозо этади. Шундай фикр юритилсагина инсон ҳақиқий инсоний яшаш қандай эканлигини тушунади. Йўқса у ҳар қанча уринмасин яшаш тарзи ҳайвонникидан фарқ қилмайди. Мисол учун, ҳайвон ҳам қорнини тўйдириш, ўзидан зурриёт қолдириш, хавфсиз ҳаёт кечириш учун яшайди. Булар ундаги узвий эҳтиёжлар, нав ғаризаси ва бақо ғаризасининг талаблари мавжудлигини кўрсатади. Инсоннинг табиатида эса, булардан фарқли равишда тадайюн, яъни диндорлик ғаризаси ҳам мавжуддир. Қолаверса, ақлнинг мавжудлиги ҳам ҳайвонлардан фарқлаб турувчи очиқ-ойдин ҳақиқатдир. Агар бу нарсалар унинг ҳаётида намоён бўлмаса, унда бундай ҳаётнинг ҳайвоний ҳаётдан қандай фарқи бўлади?!
Ақлли инсон қодир бўлинган барча нарсалар устида фикр юрита олади. Ўз навбатида, дунё ҳаёти тўғрисида фикрлаш ва қандай яшаш кераклиги устида маълум бир қарорга келиш ақлни ишлатиш билан боғлиқдир. Бундай фикрлаш инсоний ҳаётни ҳайвоний ҳаётдан ажратиб турувчи дастлабки кўриниш бўлса, бу кўринишнинг мукаммал бўлишидаги муҳим омил инсоннинг ҳаёт борасидаги қарорининг тўғри қарор бўлиши билан боғлиқдир. Чунки агар инсоний ҳаёт мукаммал тарзда ҳайвоний ҳаётдан фарқланмас экан, бундай мукаммал бўлмаган инсоний ҳаёт ўз-ўзидан ҳайвоний ҳаёт кўринишига айланиб кетади. Яъни инсон ҳаёт борасида ҳар қандай қарорга эргашиб кетмаслиги шарт, у ҳаёт борасида фақатгина тўғри қарор қабул қилиши ва шу асосда яшамоғи зарур. Шундагина унинг ҳаёти мукаммал тарзда ҳайвоний кўринишдан фарқланади.
Мисол учун, ғарб ҳаётини олайлик. Ғарб жамиятида яшаётган инсонлар фикрлаб ҳаёт борасида бир қарорга келдилар. Лекин уларнинг ҳаёт борасидаги қарорлари тўғри бўлмаганлиги учун бугун улар муаммолар гирдобига шўнғиган ва ҳайвоний ҳаётга айланган яшаш тарзини шакллантиришди. Бунга ёрқин намуна ғарб давлатларининг бошқа давлатлар устидан зўравонлик асосидаги мустамлакачилик билан кун кечириши биринчи жиҳат бўлса, иккинчи жиҳат ўз жамиятларида ҳам бузуқликка тўла, фақат моддий жиҳатнигина ҳисобга оладиган ўрмон ҳаётининг шаклланганидир. Иккинчи жиҳатга янада ёрқинроқ мисол тариқасида уларда инсонлар эҳтиёжи тўғри ҳисобга олинмаганлиги ва бу эҳтиёжларни қондирувчи омилларнинг тўғри тақсимланмаганлигини келтиришимиз мумкин. Бунинг оқибати чорасиз, ожиз инсонларнинг кўчаларда кун кечириши ҳамда қариялар уйи кабиларда намоён бўлади.
Ҳаёт борасидаги нотўғри қарор, яъни дунё ҳаётига берилган нотўғри умумий ечим (ақида) асосида яшаш қандай бўлишини ғарб мисолида қисқача кўриб ўтдик. Тўғри қарор, яъни тўғри ақида асосида яшашга эса, Ислом ақидаси асосида ёки Ислом тузумини татбиқ қилиб яшаш мисол бўлади. Бундай ҳаёт давлат сифатида бугунги кунда йўқ бўлса-да, шахсий тарзда чекланган кўринишда мавжуддир. Қачонки бу тўғри ақида асосидаги яшаш давлат миқёсида шакллансагина ҳақиқий маънодаги инсоний яшашни кўриш мумкин бўлади. Чунки бундай ҳаётда ғарб ҳаётидан тубдан фарқлаб турувчи омил мавжуд бўлади. Бу омил эса, юқорида айтиб ўтганимиздек, узвий эҳтиёж, нав ва бақо ғаризалари талабларидан ташқари тадайюн ғаризаси талабларига ҳам эътибор қаратилади. Яъни ҳаёт шакллантирилишида инсонлар Яратувчининг буйруқлари ва қайтариқларини эътиборга оладилар. Ва шу асосда яшаш тарзларини шакллантирадилар. Бу эса, инсон табиатида мавжуд бўлган тадайюн ғаризаси талаби қондирилишининг жамият ҳаётидаги кўриниши бўлиб, бундан ташқари, асосий ва биринчи навбатда кўзга ташланувчи омили ҳисобланади.
Шунинг учун яшаш тарзимизни ҳайвоний ҳаётдан фарқли бўлишини истасак, Яратувчи буюрганидек, Ислом билан, уни тўлиқ татбиқ қилган ҳолда яшашимиз керак бўлади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
21.05.2019й
