بسم الله الرحمن الرحيم

Иқтисод

Исломда иқтисодий сиёсат

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас. (Қасос:77)

Азиз муштарий, Исломда иқтисодий сиёсат мавзусини ёритишда давом этамиз.

Мусулмонга касб қилаётган нарсаларда охиратни исташни (яъни уларни охират учун сарфлашни) ва бу дунёдаги насибасини эсидан чиқармасликни буюрди. Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ 

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос:77)

Шунинг учун Ислом иқтисодий ишларни Аллоҳнинг буйруқ ва қайтариқлари билан, Аллоҳ билан бўлган боғлиқликни англаб етиш асосида юргизишдан иборат қилди, яъни мусулмонни жамиятдаги, ҳаётдаги ишларини тадбирини бино қилишни иқтисодий амалларни дин деган эътиборда шариат талаб қилгандек қилишдан иборат қилди. Исломий давлат фуқароларнинг иқтисод ишларида қонун сифатида шаръий ҳукмларга боғлиқликни асос қилиб олди. Демак, уларга Ислом рухсат берган нарсаларга рухсат бериб, Ислом қайтарган  нарсаларни таъқиқлади.

Аллоҳ Таъоло деди:

وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا

– “Пайғамбар келтирган нарсани олинглар ва қайтарган нарсадан қайтинглар”. (Ҳашр:7)

يَاأَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشِفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ

– “Эй инсонлар, сизларга Парвардигорингиз томонидан панд-насиҳат, дилларингиздаги бузуқ эътиқодлардан иборат нарсаларга шифо (Қуръон келди)”. (Юнус:57)

فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

– “(Пайғамбарнинг) амрига хилоф иш қиладиган кимсалар ўзларига бирон фитна-кулфат етиб қолишидан ёки аламли азоб етишидан огоҳ бўлсинлар!”. (Нур:63)

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ

– “(Эй Муҳаммад), улар ўртасида Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилинг!”. (Моида:49)

Мусулмонлар ва бошқаларнинг бу ҳукмларга амал қилишларини шахснинг тақвоси ва давлатнинг қонун чиқарувчилиги билан кафолатлади.

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنتُمْ مُؤْمِنِينَ 

– “Эй мўъминлар, Аллоҳдан қўрқинглар ва агар чиндан мўъмин бўлсанглар, судхўрлик сарқитларини тарк этинг. (Яъни одамларга берган қарзларингиздан чиқадиган фойдани олманг)”. (Бақара:278)

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ

– “Эй мўъминлар, бир-бирингиз билан белгиланган муддатга қарз муомаласини қилсангиз, ёзиб қўйинглар! Ораларингизда бир котиб адолат билан ёзсин!”.(Бақара:282)

إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلاَّ تَكْتُبُوهَا 

– “Лекин агар (ўртадаги муомалангиз)ораларингизда юргазиб турган нақд савдо бўлса, уни ёзмасангиз-да, сизлар учун гуноҳ йўқдир”. (Бақара:282)

Кўриниб турибдики, Ислом дини бу ҳукмларни қандай амалга оширишни ва бу ҳукмларга риоя қилиб бориш жавобгарлигини ҳам баён қилиб берди.

Демак, Исломдаги иқтисодий сиёсат муайян жамиятда яшайдиган инсон, деган эътиборда ҳар бир шахснинг эҳтиёжларини қондириш ҳамда эҳтиёжларини қондирувчи нарсаларни муҳайё қилиш учун бойлик орттириш асосига қурилган. У битта фикрга, яъни ишларни Аллоҳдан тақво қилишга кўра ҳар бир шахс тарафидан бажариладиган, давлат тарафидан эса йўл-йўриқ ва қонунлар орқали ижро қилинадиган шаръий ҳукмларга биноан бошқаришга асосланади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

06.02.2018й