Аёлнинг ишлари (1)

Исломда ижтимоий алоқалар туркумининг давоми

بسم الله الرحمن الرحيم

Рукнимизнинг ўтган сонида аёл ва эркак шаръий бурчлар, Ислом қонунлари олдида бир хил жавобгар эканликлари, уларнинг аёллик ёки эркаклик табиатига қараб Аллоҳ Таоло аёл учун аёлларга хос, эркак учун эркакларга хос баъзи аҳкомларни нозил қилгани ҳақида сўз юритган эдик. Қуйида жамиятда аёлнинг қиладиган ишларини кўриб чиқамиз.

Аёлнинг ишлари

Исломнинг қонунчилик борасидаги қарашининг табиати инсон сифатида инсон бажарадиган ишларни эркак ва аёлнинг ҳар бири учун, бирини бошқасидан ажратмасдан ёки турларга бўлмасдан, мубоҳ қилади. Ёки ҳеч қандай ажратмасдан ва турларга бўлмасдан вожиб ё ҳаром ёки макруҳ ёхуд мандуб қилади. Аммо шариат инсонийлик сифати билан бирга эркак сифатида эркак киши бажарадиган ишларда ва инсонийлик сифати билан бирга аёл сифатида аёл киши бажарадиган ишларда – вожиб, ҳаром, макруҳ, мандуб ёки мубоҳ бўлиши жиҳатидан қатъий назар – уларнинг ўртасини ажратди ва уларнинг ҳар бирига нисбатан у ишларни турларга бўлиб қўйди. Мана шу ердан маълум бўладики, шариат ҳукм юритиш ва султонликни аёлларга эмас эркакларга, бола тарбиялашни эса – у ўғил ёки қиз бўладими, фарқсиз – эркакларга эмас, аёлларга бериб қўйганини кўрамиз. Мана шунинг учун аёл сифатида аёлга тааллуқли ишлар аёлларга топширилиши ва эркак сифатида эркакка тааллуқли ишлар эса фақат эркакларга топширилиши лозим. Эркак билан аёлни яратган Аллоҳ Таоло эркак ёки аёлнинг ҳолатини жуда яхши билгани учун, Аллоҳ шаръий ҳукм қилган ҳукмлар фақат эркаклар учун бўладими ёки фақат аёллар учун бўладими, шунингдек, эркак ёки аёл бўлишидан қатъий назар, инсон учун бўладими, ушбу ҳукмлар чегарасида улардан четга чиқмасдан тўхташ шарт. Чунки Аллоҳ Таоло инсонга нима мос келишини Ўзи билади. Шунга биноан ақл “Бу ишлар аёл учун эмас”, деган ҳужжат билан уни баъзи ишлардан маҳрум қилишга интилиши ёки “Аёлга нисбатан инсоф қилиш ва аёл билан эркак орасида адолатни рўёбга чиқариш”, деган эътибор билан эркакка хос бўлган ишларни аёлга топшириши – буларнинг ҳаммаси шариатдан четга чиқиш ва хато бўлиб, фасод (бузилиш)нинг сабабидир.

Шариат аёлни она ва уй бекаси қилиб қўйди. Бинобарин, унга ҳомиладорликка, бола туғишга, бола эмизишга, бола тарбиялашга ва идда сақлашга алоқадор ҳукмларни баён қилди. Мана шулардан бирортасини эркак кишига тегишли қилиб қўймади. Чунки бу ҳукмлар аёл сифатида аёлга тааллуқли ҳукмлардир. Шунга кўра ҳомиладорлик, бола туғиш, бола эмизиш ва тарбиялашдан иборат ёш гўдак масъулиятини аёлга юклади. Бу масъулият аёл ишларининг энг муҳими ва масъулиятларининг энг каттасидир. Мана шундан аёлнинг ҳақиқий иши она ва уй бекаси бўлиш, деб айтиш мумкин бўлади. Зеро, бу ишда инсоний навнинг сақланиб қолиши мавжуд. Шунингдек, бу ишга фақат аёлнинг ўзи хослаб қўйилди. Шунга кўра очиқ-равшан бўлиши лозимки, аёлга қандай ишлар топширилмасин ва унга қандай бурчлар юклатилмасин, унинг асосий вазифаси оналик ва болаларни тарбиялаш бўлиб қолиши лозим. Мана шунинг учун шариат Рамазонда аёлга ҳомиладор ва эмизиклик ҳолатида рўза тутмасликка рухсат берганини, ҳайз ва нифос ҳолатида намозни ундан соқит қилганини ҳамда фарзанд онага муҳтожлик даврида отани шу фарзандининг ўзини олиб, шаҳридан бошқа ёққа сафарга чиқишдан ман қилганини кўрамиз. Буларнинг ҳаммаси аёл ўзининг асосий ишини тўла-тўкис адо этиши ҳамда она ва уй бекаси бўлгани учундир.

Бироқ, аёлнинг асосий иши она ва уй бекаси бўлишдир, дегани аёл фақат ушбу ишга чекланган ва ундан бошқа ишларни бажаришдан қайтарилган, дегани эмас. Балки унинг маъноси шуки, Аллоҳ Таоло аёлни эркак унга суяниши ва ундан насл, зурриёт кўриши учун яратди. Аллоҳ Таоло дейди:

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً

 “Аллоҳ сизлар учун ўзларингиздан жуфтлар яратиб, жуфтларингиздан сизлар учун болалар, набиралар пайдо қилди”. (Наҳл. 72)

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا

“Унинг оятларидан (яна бири) – У зот сизлар хотиржам бўлишларингиз учун ўзларингиздан жуфтлар яратишидир”. (Рум. 21)

Лекин Аллоҳ аёлни бир вақтнинг ўзида хос ҳаётда иш қилганидек, умумий ҳаётда ҳам фаолият кўрсатиши учун яратди, яъни даъватни ёйишни ва ўзига зарур бўладиган ҳаёт ишларида илм талаб қилишни вожиб қилди ва унга савдо-сотиқ, ижара ва ваколатга рухсат берди. Ёлғонни, аҳдни бузишни ва хиёнатни ҳаром қилди. Шу билан бир қаторда шариат аёлга савдо-сотиқ билан шуғулланганидек, деҳқончилик ва ишлаб чиқариш билан шуғулланиш, аҳдлар тузиш, мулкнинг барча турларига эгалик қилиш, молларини ўстириш, ҳаётдаги ишларини бошқариш, шерик ва ижарачи бўлиш, одамларни, нарса ва кўчмас мулкни ижарага олиш ва муомалага алоқадор барча ишларни қилиш ҳуқуқини берди. Бунга сабаб Шореънинг хитобларини умумийлиги ва ман қилиш билан аёлни хосламаганлигидир. Бироқ аёл киши ҳокимият-бошқарув ишларига бошчилик қилиши мумкин эмас. Бинобарин у давлат раиси, муовин, волий, омил бўлиши ва ҳокимият-бошқарув ишларидан деб эътибор қилинадиган ҳар қандай ишга бошчилик қилиши мумкин эмас. Бунга далил Абу Бакрадан ривоят қилинган ушбу ҳадисдир: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга Форс аҳли ўзларига Кисронинг қизини подшоҳ қилиб олганлари ҳақидаги хабар етиб келганда “لن يفلح قوم ولَّوا أمرهم امرأة – Ўз ишларини аёл кишининг қўлига топшириб қўйган қавм ҳаргиз нажот топмагай”, дедилар. (Бухорий ривояти). Бу ўз ишларига аёлларни бошлиқ қилиб олган кимсаларни мазаммат қилиш орқали аёлни ҳокимият ишларига бошчилик қилишдан қайтариш хусусида келган очиқ далилдир. Зеро, ишни бошқарувчи ҳокимдир. Аллоҳ Таоло дейди:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنْكُمْ

“Эй мўминлар, Аллоҳга итоат қилингиз ва Пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон) ҳокимларга бўйинсунингиз”. (Моида. 59)

Рукнимизнинг келгуси сонида ушбу мавзуни ёритишда давом этамиз.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим.

06.11.2018й