Кабутар боқиш ва жума намози ҳақидаги саволга жавоб
Кабутар боқиш ва жума намози ҳақидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Ikrombek исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.
Савол:
Ассалому алайкум. Биринчи саволим: Каптар боқса бўладими? Пайғамбаримиз САВдан ҳадис бор экану, бир одам каптар қувлаб кетаётганида, Шайтонни қувиб кетяпти, деган экан. Иккинчи саволим: Жума намози фарзи айнми, ёки фарзи кифоями?
Жавоб:
بسم الله الرحمن الرحيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا
“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз, — агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ. Биринчи саволга жавоб. Кабутар боқиш тўғрисида мужтаҳидлар ўртасида ихтилофлар бўлган. Баъзи мужтаҳидлар бу амални мубоҳ, баъзилари макруҳ дейишган.
Саволда келган ҳадисни кўриб чиқсак,
أبِي هُرَيْرة رضِي الله عنْه: أنَّ رسولَ الله صلَّى الله عليْه وسلَّم رأى رجُلاً يتْبع حمامةً فقال: شيطان يتْبع شيطانة
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир кишини кабутарни ортидан қувиб юрганини кўриб шундай дедилар: “Шайтон шайтонини қувиб кетяпди”. Ахмад, Абу Довуд ва Байҳақийлар ривояти. Саҳиҳ. Ҳасан.
Ушбу ҳадисдан кабутар боқиш ҳаромлиги келиб чиқмайди, чунки Бухорий, Муслим ва бошқаларнинг ривояти билан келган қуйидаги ҳадисга кўра, инсон кабутар ва шунга ўхшаш қўшларни сақлаши, боқиши жоиздир.
عن أنس بن مالك — رضي الله عنه — قال: كان رسول الله — صلى الله عليه وسلم — يدخل علينا ولي أخ صغير يُكنى أبا عُمير، وكان له نغر يلعب به، فمات فدخل عليه النبي — صلى الله عليه وسلم — ذات يوم فرآه حزينًا، فقال: ما شأنه؟ قالوا: مات نغره، فقال: يا أبا عمير ما فعل النغير
Анас розияллоҳу анҳудан: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизникига кириб турардилар. Мени бир укам бўлар эди, уни Абу Умайр деб чақиришар эди. Уни кичкина бир қушчаси бор эди, уни ўйнар эди. Бир кун у қушча ўлиб қолди ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни олдига кирганларида укамни хафа бўлиб турганин кўрдилар. Бу бола нега хафалигини сўрадилар, қушчаси ўлиб қолганини айтишди. Шунда Росулуллоҳ алайҳиссалом “Эй Абу Умайр, бу қушча нима қилди?” деб хазиллашдилар. Бухорий, Муслим ва Абу Довудлар ривояти. Матн Абу Довудники. Саҳиҳ, муттафақун алайҳ. Бу ҳадисдан уйда қуш боқиш мумкинлиги келиб чиқади.
Ушбу иккала ҳадисдан шуни англаш мумкинки, кабутар боқиш мубоҳ амал бўлиб, биринчи ҳадисдаги “Шайтон шайтонини қувиб кетяпди” деган гап, мажозий маънода айтилган бўлиб, бошқа зарур ишларни унутиб, бор фикру хаёли ва вақтини кабутарни орқасидан югуриб юриш билан ўтказадиган инсонга нисбатан айтилган дейиш мумкин.
Бундан ташқари биринчи “Шайтонини қувиб кетаётган” тўғрисидаги ҳадиснинг устида турли фикрлар айтилган бўлиб, баъзи муҳаддислар ҳасан, баъзилар саҳиҳ деган ҳукмни айтишган. Кейинги қушча боқиш тўғрисидаги ҳадис устида эса ҳеч қандай салбий муносабат айтилмаган бўлиб, унинг муттафақун алайҳлигини ўзи биринчи ҳадисдан устунлигини билдиради.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, кабутар ва бошқа қушларни уйда боқиш мубоҳ, аммо ушбу боқиш инсонни ушбу боқаётган кабутарини ортидан ҳуштак чалиб югуриб юриб, бошқа зарур ишларни эсдан чиқаришга олиб борса, ҳадисда айтилганидек, ўзи ҳам шайтон мисоли бўлиб, шайтонни қувиб кетаётгандек даражада манфур ишни қилган бўлади. Валлоҳу аълам.
Иккинчи саволга жавоб. Жумъа намозини фарз, суннат, ёки фарзи кифоялиги тўғрисида ҳам мужтаҳидлар турли раъйларни айтишган.
Имом Абу Ҳанифа роҳимаҳуллоҳ мазҳабининг баъзи мужтаҳидлари, Имом Шофеъий роҳимаҳуллоҳ мазҳабининг ҳам баъзи мужтаҳидлари, Имом Молик роҳимаҳуллоҳ мазҳабининг ҳам баъзи мужтаҳидлари ва шунингдек Имом Ахмад роҳимаҳуллоҳдан ҳам бир ривоятга кўра, жумъа намозини суннати муаккада (таъкидланган суннат), деган ривоятлар қилинган.
Ва яна Ханбалий мазҳабидан бир ривоятда, Шофеъий мазҳабининг аксар раъйларида ва Моликий мазҳабининг ҳам баъзи ривоятларида жумъа намозини фарзи кифоя, деган ҳукмни айтишган.
Лекин ушбу мазҳабларнинг деярли барчасини хозирги пайтдаги мутааххир замон мужтаҳидлари жумъа намози ҳар бир мусулмон эркак учун фарзи айн эканлигига иттифоқ қилишган.
Жумъа намознинг фарзи айнлигига оят, ҳадис ва саҳобалар ижмосидан далиллар:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
“Эй иймон келтирганлар! Жума куни намозга нидо қилинганда, Аллоҳнинг зикрига шошилинг ва савдони қўйинг. Агар билсангиз, бу ўзингиз учун яхшидир”. (Жумъа. 9)
عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَمُوتُوا وَبَادِرُوا بِالأعْمَالِ الصَّالِحَةِ قَبْلَ أَنْ تُشْغَلُوا وَصِلُوا الَّذِي بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رَبِّكُمْ بِكَثْرَةِ ذِكْرِكُمْ لَهُ وَكَثْرَةِ الصَّدَقَةِ فِي السِّرِّ وَالْعَلانِيَةِ تُرْزَقُوا وَتُنْصَرُوا وَتُجْبَرُوا وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ قَدِ افْتَرَضَ عَلَيْكُمُ الْجُمُعَةَ فِي مَقَامِي هَذَا فِي يَوْمِي هَذَا فِي شَهْرِي هَذَا مِنْ عَامِي هَذَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ فَمَنْ تَرَكَهَا فِي حَيَاتِي أَوْ بَعْدِي وَلَهُ إِمَامٌ عَادِلٌ أَوْ جَائِرٌ اسْتِخْفَافًا بِهَا أَوْ جُحُودًا لَهَا فَلا جَمَعَ اللَّهُ لَهُ شَمْلَهُ وَلا بَارَكَ لَهُ فِي أَمْرِهِ أَلا وَلا صَلاةَ لَهُ وَلا زَكَاةَ لَهُ وَلا حَجَّ لَهُ وَلا صَوْمَ لَهُ وَلا بِرَّ لَهُ حَتَّى يَتُوبَ فَمَنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ أَلا لا تَؤُمَّنَّ امْرَأَةٌ رَجُلاً وَلا يَؤُمَّ أَعْرَابِيٌّ مُهَاجِرًا وَلا يَؤُمَّ فَاجِرٌ مُؤْمِنًا إِلا أَنْ يَقْهَرَهُ بِسُلْطَانٍ يَخَافُ سَيْفَهُ وَسَوْطَهُ
Жобир ибн Абдуллоҳ айтади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизга хутба қилиб шундай дедилар: “Эй одамлар! Ўлим келишидан олдин Аллоҳга тавба қилиб қолинглар, машғул бўлиб қолишдан олдин яхши амалларни қилиб қолинглар. Ўзингиз ва Роббингиз билан ўртангизни Аллоҳни кўп зикр қилиш, яширин ва очиқ тарзда кўп садақалар қилиш билан боғлаб олинглар. Ризқланасизлар, нусратланасизлар, ёрдам оласизлар ва билингларки, Аллоҳ сизларга ушбу турган еримда, ушбу кунимда, йилнинг ушбу ойида то қиёмат кунигача жумъа намозини фарз қилди. Ким менинг тириклигимда ёки мендан кейин, устида адолатли ёки золим имом бор бўлса ва бу намозни енгил санаб ёки инкор қилиб тарк қилса, у одамни Аллоҳ ишларини жам қилмайди, Аллоҳ баракасини бермайди. Огоҳ бўлингки, у одамнинг ўқиган намози йўқ, закоти йўқ, рўзаси йўқ, Ҳажжи йўқ, модомики тавба қилмагунча у одамда яхшиликни ўзи йўқ. Ким тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Ва яна аёл киши эркакка имом бўлмасин, аъробий муҳожирга имом бўлмасин, фожир мўъминга имом бўлмасин, лекин агар золим подшо қиличи билан қўрқитса, унда бўлиши мумкин”. Ибн Можа ривояти. Саҳиҳ.
أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : مَنْ تَرَكَ ثَلَاثَ جُمَعٍ تَهَاوُنًا بِهَا طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قَلْبِهِ
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ким бепарволик қилиб учта жумъани қолдирса, Аллоҳ унинг қалбини (ёмонликка) муҳрлаб қўяди”. Абу Довуд, Термизий, Насаийлар ривояти. Саҳиҳ. Ҳасан.
Жумъа намозини фарзи айнлигига мужтаҳидлар бундан бошқа яна кўплаб далилларни келтиришган, лекин менимча мазкур оят ва ҳадислар жумъани ҳар бир одамга фарзи айн эканлигини тушуниш учун кифоялик қилади. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
24.12.2016й
