Шайтон ва жин ўртасидаги фарқ тўғрисидаги саволга жавоб

Ижтимоий тармоқларнинг бирида Халил исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассалому алайкум ва рохматуллоҳи ва барокатуҳ! Азиз биродарим, Аллоҳ сиздан рози бўлсин! Саволим бор эди, жин билан шайтоннинг фарқи борми, бўлса кандай? Кенгрок изоҳлаб берсангиз.

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

 “Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Жин сўзининг луғавий маъноси, اجتنان – беркинмоқ, кўздан яширинмоқ сўзидан олинган бўлиб, одамлар оламига кўринмаслиги сабабли, шундай ном берилган.

Жинлар булар биздан ғоиб, яъни кўзимизга кўринмайдиган бир олам. Аллоҳ Таъоло бизларни Ўзига ибодат қилишимиз, қуллик қилишимиз учун яратаганидек, уларни ҳам Аллоҳга ибодат қилишлари учун яратган.

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

 “Мен жин ва инсни (инсонларни) фақат Ўзимга ибодат қилишлари учунгина яратдим”.                                                                                          (Аз-Зариёт. 56)

Жин оламини Ислом динида бор деб эътиқод қилинади. Ким бу оламни инкор қилса, яъни йўқ деб этиқод қилса, Исломдан чиққан, куфр келтирган бўлади. Чунки буни инкор қилган одам, Қуръонда аниқ тиниқ ҳолда, қатъий субут билан келган хабарни инкор қилган бўлади. Қуръони Каримда “Жин” номи билан алоҳида сура ҳам бор.

Ушбу олам вакиллари ҳам (яъни жинлар), ҳудди инсонлар каби, Аллоҳга иймон келтириш, Унга ибодат қилиш, Унинг пайғамбари соллаллоҳу алайҳи ва салламга иймон келтириш ва эргашишга буюрилган мукаллафлардир. Аллоҳ Таъоло “Жин” сурасида жинлар сўзидан қуйидаги гапларни айтади:

وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ ۖ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُولَٰئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا * وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا

 “Албатта бизларнинг орамизда мусулмонлар ҳам бордир ва (шунингдек) орамизда (йўлдан) озганлар ҳам бордир. Бас, кимки мусулмон бўлса, демак ана ўшалар тўғри йўлни мақсад қилиб олибдилар. Энди (йўлдан) озганларга келсак, бас, улар жаҳаннам учун ўтин бўлган кимсалардир”. (Жин. 14-15)

Шайтон сўзининг маъноси, араб луғат китобларига кўра, تمرّد – исён кўтармоқ, ғалаён қилмоқ ва البعد عن الخير – яхшиликдан узоқда бўлмоқ маънолари билан синоним маъноли сўздир. Яъни хоҳ жинларданми, ёки инсонларданми, ёки ҳайвонларданми фарқсиз, исён кўтарган, буйруққа бўйсунмаганга нисбатан “шайтон” луғатини ишлатиш араб тилига кўра хато бўлмайди.

Истилоҳда эса, шайтон ушбу жинларнинг (ёки одамларнинг ҳам) ичидан Аллоҳнинг буйруғига бўйсунмасдан, кибр қилиб, Унга куфр келтирганларига берилган исмдир, яъни кофир бўлган жинлар “шайтон” деб номланган. Бу тўрида Аллоҳ Таъоло шундай дейди:

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ۗ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ ۚ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا

  “Эсланг, (эй Муҳаммад), фаришталарга Одамга таъзим қилинг, дейишимиз билан (фаришталар) саждага эгилдилар. Фақат иблис (сажда қилмади). У жинлардан эди. Бас, Парвардигорининг амрига бўйинсунишдан бош тортди. Энди сизлар (эй Одам болалари) Мени қўйиб, уни (яъни, иблисни) ва зурриётларини дўст тутурмисиз?! Улар сизларга душман-ку! У (иблис) золим кимсалар учун (Аллоҳнинг ўрнига ибодат қилинадиган) нақадар ёмон бадал ўринбосардир”. (Каҳф. 50)

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا ۚ وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ ۖ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

 “Шунингдек, ҳар бир пайғамбар учун инсонлар ва жинлардан бўлган шайтонларни душман қилиб қўйдик. Улар бир-бирларини алдаш учун гўзал (ялтироқ) сўзлар билан васваса қиладилар. Агар Парвардигорингиз хоҳласа, ундай қилмаган бўлур эдилар. Бас, уларни туҳмат, бўҳтонлари билан бирга тарк қилинг!” (Анъом. 112)

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ … مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ

  “(Эй Муҳаммад), айтинг: “Мен барча инсонларнинг Парвардигоридан… ўзи жин ва инсонлардан бўлган, инсонларнинг дилларига васваса соладиган шайтонларнинг ёмонлигидан паноҳ сўрайман”. (Ан-Нас. 1-6)

Жинлар ва инсонларни Аллоҳ Таъоло Ўзига ибодат қилишлари учунгина яратган ва иккала оламни ҳам мукаллаф қилган, яъни шаръий ҳукмларни уларга тушувчи қилган. Юқоридаги оятларга кўра, жинлар оламини мусулмонлар бор, мавжуд деб эътиқод қиладилар, ишонадилар. Бу оламнинг бор эканига ишонмаган одам мусулмон ҳисобланмайди, кофир бўлади. Энди шу иккала олам вакилларидан ким Аллоҳнинг амрига бўйсунмай, исён қилиб, кибр билан куфрга кетса, уни шайтон деб аташ мумкин бўлади.

Демак хулоса қиладиган бўлсак, жинлар булар – Аллоҳ бизга хабарини берган, Аллоҳ томонидан яратилган маълум махлуқотлар, ҳудди инсонлар, ёки бошқа махлуқотлар каби. Шайтонлар эса, ана шу жинларнинг ичида Аллоҳга бўйсунмасдан куфрга кетганларига берилган исм-ном. Баъзи ўринларда – юқоридаги оятларга кўра – инсонларнинг ҳам ичидан Аллоҳга бўйсунмасдан куфрга кетганларига нисбатан шайтон номини ишлатиш мумкин. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

26.05.2016й