Камбағалликни халққа кредит бериш билан йўқотиб бўлмайди

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

“Озодлик” ўзбек хизмати сайти 12 май куни ушбу хабарни тарқатди:

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 12 май куни ўтказган видеоселектор йиғилишида корхоналарнинг кредит қопламаслик ҳолати ва оилавий тадбиркорлик дастурлари бўйича берилган кредитларни қайтариш муаммо бўлиб қолганини тан олди. Президент йил якунигача қарзлар юз фоиз банкларга қайтарилиши ҳақида кўрсатма берди.

Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 12 май кунги видеоселектор чоғида сўнгги уч йил давомида ҳудудий дастурлар доирасида 16 триллион сўмлик кредит ҳисобига амалга оширилган 4,2 мингта лойиҳанинг 50 фоизи, жорий йилдаги 11,5 триллион сўмлик 2,6 мингта лойиҳа бўйича эса 80 фоиз пул тушумлари банкдан ташқарида айланаётганини қайд этган.

Изоҳ: Ушбу хабарда яна айтиладики, халққа берилган кредитлар қайтарилмаётганлиги сабабли кўп банклар ҳозирга келиб банкротлик ёқасига келиб қолган. Ва давлат дастурида халқнинг камбағал қатламига берилиши назарда тутилган кредитлар асосан тўқ одамларга берилганлиги ҳам таъкидланган. Аввало, шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, фоизли кредитлар рибо бўлиб, бу Исломда ҳаром қилинган.

وَأَحَلَّ اللهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا

– “Аллоҳ савдони ҳалол, судхўрликни ҳаром қилди”.   (Бақара:275)

Бу ўринда риболи қарзни давлат беряптими ёки бошқасими, умуман фарқи йўқ. Бундан ташқари, Аллоҳ ҳаром қилган нарса билан муаммога ечим берилмайди, яъни одамларни камбағалликдан олиб чиқиш мақсадида уларга риболи қарз бериш тўғри ечим эмас. Бу ҳатто иқтисодий жиҳатдан ҳам тўғри эмас. Чунки ҳаммада ҳам тадбиркорлик лаёқати бўлавермайди. Шунингдек, давлат ҳам ўз фуқаролари олдидаги масъулиятини ўз гарданидан олиб халқни ўзига юклаб қўйиши ҳам жоиз эмас. Чунки давлат ўз фуқаролари устидан жавобгардир. Ваҳоланки, камбағалларга риболи қарз бериш уларни янада қийинроқ аҳволга солиб қўйиш демакдир.

Давлат Ислом низомини, хусусан Исломдаги иқтисодий низомни татбиқ қилиш орқали ушбу муаммога тўғри ечим беради. Аввало, Ислом тузуми ҳар қандай муаммога инсон муаммоси, деган эътиборда қарайди. Яъни капитализмда бўлганидек, одамлар гуруҳи муаммоси эмас, балки ҳар бир инсон муаммоси, деган эътиборда қарайди. Агар ҳамманинг муаммоси ҳал этилиб, битта одамнинг муаммоси ҳал қилинмаса ҳам муаммо ҳал этилмаган ҳисобланади. Бу билан ҳар бир инсоннинг муаммоси муолажа қилинишига эришилади. Шунингдек, одамларни камбағалликдан чиқаришда Исломдаги иқтисодий низомда умумий мулк бўлган табиий ресурсларни одамларга тақсимлаб бериш, бойлардан закот олиб, уларни камбағал-мискинларга тарқатиш, ҳар бир инсоннинг асосий эҳтиёжларини қондиришни давлат ўз бўйнига олиши каби ечимлар бор. Бизга тарихдан маълумки, Умар ибн Абдулазиз халифа бўлгач, унинг бошқаруви остидаги давлатда икки ярим йил ичида закот оладиган одам қолмаган, яъни закот бериш учун камбағал одамни топиб бўлмаган. У пайтда ҳатто қушлар оч қолмаслиги учун тоғларга ҳам дон сепилган. Аллоҳ рози бўлгур халифа ўз мамлакатида ҳатто қушлар оч қолибди, деган гапни ҳам шармандалик, деб қабул қилган. Энди одамлар оч қолибди, деган гапни қандай қабул қилишини тасаввур қилаверинг.

Ҳа, Исломий бошқарув мана шундай бўлади. Бундай бошқарув остида нафақат одамлар ҳақида, балки ҳайвонлар ҳақида ҳам қайғурилади. Давлат одамларни қийнаётган муаммолари билан ўз ҳолига ташлаб қўймайди. Балки муаммони ўрнида ва зудлик билан муолажа қилишга киришади.  

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин

16.05.2021й