Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
Сўзлашиш одоби
(4-қисм)
بسم الله الرحمن الرحيم
Дарс бериш одоби
Илм такаллуфидан сақланиш.
Илм олиш Исломда фарз амаллардан бўлиб, унинг тариқати бор. Яъни ҳар бир мусулмон кишиси ўзининг шахсий ҳаётига оид илмларни ўрганиши фарзи айн. Ушбу илмларни олишдан асосий ғоя эса, Аллоҳ Субҳанаҳуни розилигига эришмоқдир. Асло фахр, манманлик, риё, такаллуф эмас, балки бундай хунук ишлардан ҳоли бўлмоғи шарт.
Бухорийда келишича, Умар р.а.:
«نُهِينَا عَنْ التَّكَلُّفِ»
«Такаллуфдан қайтарилганмиз», дейди. Масруқ ривоятида Абдуллоҳ ибн Масъуд р.а. айтади:
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ عَلِمَ شَيْئًا فَلْيَقُلْ بِهِ، وَمَنْ لَمْ يَعْلَمْ فَلْيَقُلْ اللَّهُ أَعْلَمُ، فَإِنَّ مِنْ الْعِلْمِ أَنْ يَقُولَ لِمَا لَا يَعْلَمُ اللَّهُ أَعْلَمُ، قَالَ اللَّهُ لِنَبِيِّه: قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ وَمَا أَنَا مِنْ الْمُتَكَلِّفِينَ”
“Эй одамлар, ким бирор нарсани билса, уни гапирсин, билмаган одам Аллоҳ билгувчироқ десин. Чунки билмаган нарсасида Аллоҳ билгувчироқ дейиш илмдандир. Аллоҳ Таоло Пайғамбари (с.а.в.)га: “(Эй Муҳаммад алайҳис-салом, уларга), айтинг: “Мен (Қуръонни етказганим учун) сизлардан бирон ажр-ҳақ сўрамайман ва мен сохтакорлардан (яъни ёлғондан пайғамбарликни даъво қилгувчи кимсалардан) ҳам эмасман”” (Сод:86), деган”. (муттафақун алайҳ).
Нодонлар билан тортишмаслик. Жобир р.а. нинг ривоят қилишича, Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:
«لاَ تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ لِتُبَاهُوا بِهِ الْعُلَمَاءَ، وَلاَ تُمَارُوا بِهِ السُّفَهَاءَ، وَلاَ تَخَيَّرُوا بِهِ الْمَجَالِسَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَالنَّارُ النَّارُ»
«Илмни олимлар олдида фахрланиш учун ҳам, нодонлар билан тортишиш учун ҳам, мажлисларни танлаш учун ҳам ўрганманглар, ким шундай қилса, дўзах, дўзах».
Одамларга ақлларига қараб гапириш. Алий р.а.:
«حَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ، أَتُحِبُّونَ أَنْ يُكَذَّبَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ»
«Одамларга улар биладиган нарсаларни гапиринглар, Аллоҳ ва Расули ёлғончига чиқарилишини хоҳлайсизларми?!», дейди.
Абдуллоҳ ибн Масъуд р.а. айтадилар:
«مَا أَنْتَ مُحَدِّثًا — وَفِى رِوَايَةِ بِمُحَدِّثٍ — قَوْمًا حَدِيثًا لاَ تَبْلُغُهُ عُقُولُهُمْ، إِلاَّ كَانَ لِبَعْضِهِمْ فِتْنَةٌ»
«Бир қавмга ақллари етмайдиган ҳадисни айта кўрмагин, фақат улардан айримлари заковатли бўлсалар, (айтсанг бўлади)».
Муслимдан. Ибн Аббос айтади:
«كُونُوا رَبَّانِيِّينَ حُلَمَاءَ فُقَهَاءَ، وَيُقَالُ الرَّبَّانِيُّ الَّذِي يُرَبِّي النَّاسَ بِصِغَارِ الْعِلْمِ قَبْلَ كِبَارِهِ»
«Раббонийлар, ҳалимлар ва фақиҳлар бўлинглар. Одамларни катта илмлардан олдин кичик илмлар билан тарбиялайдиган одам раббоний дейилади». Бухорийдан.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
21.05.2019й
