Кўп миллатли мудофаа денгиз коалицияси — Саудия раҳбарлиги остида

Саудия Арабистони 2026 йил 30 июл куни денгиз йўлларини Бобул-Мандаб бўғози, Қизил денгиз ва Адан қўлтиғида ҳимоя қилиш, шунингдек, ушбу йўлакларда денгиз хавфсизлигини мустаҳкамлаш ва халқаро савдо йўлларини муҳофаза қилиш мақсадида кўп миллатли денгиз коалицияси тузилганини эълон қилди. Саудия раҳбарлиги остидаги ушбу коалицияга 14 давлат қўшилганини маълум қилди. Улар: Туркия, Покистон, Миср, Бангладеш, Иордания, Яман, Қатар, Қувайт, Баҳрайн, Судан, Сомали, Жибути ва Нигериядир. Коалицияни ташкил этиш бўйича йиғилишда эса 43 давлат иштирок этди. Коалиция учун бошқарув ва ташкилий тузилма, жумладан, қўмондонлик ва назорат маркази, қўшма денгиз операциялари маркази, шунингдек, Бош котибият ташкил этилди.

Шундан сўнг, аъзо давлатлар штаб бошлиқлари ва иштирокчи давлатларнинг вакиллари ўртасида бир неча кун давом этган музокара ва муҳокамалардан кейин, жорий август ойининг 6-куни Саудия Арабистони денгиз генерал-майори Абдуллоҳ бин Солим аш-Шаҳрийни коалицияга оператив жиҳатдан раҳбарлик қилиш учун тайинлаганини эълон қилди. Бу эса бошқа давлатларнинг коалициядаги иштироки фақат рамзий ва ахборий тусда эканини кўрсатади. Зеро, денгиз коалицияси раҳбариятига Саудиядан ташқари бирор аъзо давлат вакили танланмади. Демак, урушнинг барча оғир юкини фақат Саудия ўз зиммасига олади, бошқалар эса ташқи томондан қўллаб-қувватлаш билан чекланади.

Аслида ушбу коалиция, аввало, Қизил денгиз ҳудуди ва унинг жанубий кириш қисмига тааллуқли бўлиб, ундан ташқарига чиқмайди. Унинг Ҳурмуз бўғозига ёки Эронга бевосита алоқаси йўқ. Унинг асосий мақсади ҳусийларни Эрондан ажратишга уриниш билан чекланади. Бу эса Американинг Яман, Ливан ва Ироқдаги Эронга хайрихоҳ қуролли гуруҳларга зарба беришга қаратилган режаларига тўлиқ мос келади. Демак, бу минтақадаги ўзгармас Америка сиёсати бўлиб, уни Саудия мазкур коалицияга аъзо давлатларнинг кўмаги остида амалга оширмоқда.

Кутилганидек, Ямандаги жанг ва тўқнашувлар узоқ давом этади, уруш осонликча ҳал бўлмайди. Чунки ҳусийлар пойтахтни назорат қилади ва тоғли ҳудудларда мустаҳкам жойлашган. Шу боис улардан қутулиш ва уларни мутлақ мағлубиятга учратиш ниҳоятда қийин. Саудия бундан аввал ҳам Яман билан узоқ давом этган урушларни бошдан кечирган. 2015 йилда бошланган «Қатъий бўрон» ва «Умидни тиклаш» операциялари 2019 йилгача давом этди, шундан кейин ҳам уруш давом этиб, ўн йил ёки ундан ҳам кўпроқ вақтга чўзилди. Бироқ бу уруш ҳеч қандай ҳал қилувчи ғалаба билан якунланмади. Зеро, Ямандаги урушлар одатда ҳужум қилувчилар учун ҳалокатли бўлади. Жамол Абдунносир даврида Миср билан ҳам худди шундай бўлган. У 1960 йилда ўз қўшинларини Яманга киритган ва улар 1967 йилгача ҳеч қандай натижасиз жанг қилганлар. Аксинча, Миср катта талафотларга учраб, ўн минглаб мисрлик аскарлар ҳалок бўлган ва Миср ўша пайтда ҳам Яман устидан тўлиқ назорат ўрнатишга қодир бўлмаган. Натижада унинг қўшинлари Ямандан қуруқ қўл билан қайтишган.

Бугун Америка ва у билан бирга янги коалицияга аъзо давлатлар бу ҳақиқатларни яхши билишади. Шунинг учун уларнинг Саудия билан иштироки, эҳтимол, асосан шаклий тусда бўлади, урушнинг энг катта юки эса, Саудия зиммасига тушади. Бу уруш ҳеч қандай ҳал қилувчи натижага олиб келмайди.

Америка эса бугун Яманда урушни давом эттириш орқали уни ва, хусусан, Эронни заифлаштиришни, шунингдек, минтақани Эрон билан бўлаётган уруши ўрнига янги урушлар билан банд қилишни истамоқда. АҚШ учун урушнинг қанча давом этиши ёки икки томон ўртасида қанчалик катта талафотлар юз бериши муҳим эмас. У учун энг муҳими — ўзига бир тийин ҳам харажат қилмасдан уруш оловини ёқишдир. Балки бу унга минтақадаги мақсадларининг айримларини амалга ошириш имконини ҳам берар, айниқса, Эрон билан бўлган урушида ҳал қилувчи натижага эриша олмаган бир пайтда.

Минтақанинг Америка режалари асосида ҳаракат қилиши унга фақат вайронагарчилик ва ҳалокат олиб келади, урушда айнан иштирок этаётган кучларга эса, ҳеч қандай манфаат келтирмайди. Америка — ютувчи ягона томон, қолганлар эса мағлуб бўлади.

Шунинг учун халқлар ўз ҳукмдорларининг бир-бирларига қарши урушларда ғалаба қозонишларини безаб кўрсатувчи ёлғонларига алданмасликлари лозим. Улар Америка ва куфр давлатлари душман эканини аниқ англаб, уларни душман тутмоқлари зарур. Бу халқлар ягона Умматнинг бир қисми бўлиб, уларнинг дини бир, Росули ﷺ бир ва қибласи бирдир. Шунинг учун улар ўз сиёсий йўналишини қаерга қаратишлари лозимлигини англаб етмоқлари керак. Аввало, мусулмонлар юртларидан Америка ва Ғарб таъсирини чиқариб юбориш устида ҳаракат қилишлари, барчалари бир бўлиб Аллоҳнинг арқонини маҳкам тутишлари, ўз ташвиш ва мақсадларини ушбу динга нусрат бериш ва пайғамбарлик  минҳожи асосидаги Рошид Халифалик Давлатини барпо этиш йўлида бирлаштиришлари лозим.

Муаллиф: Аҳмад ал-Хатвоний

Роя газетасининг 2026 йил 19 август чоршанба кунги 613-сонидан