Кўзни юмган ҳолда намоз ўқиш тўғрисидаги саволга жавоб

Ижтимоий тармоқлардан бирида Санжар исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассалому алайкум. Менда савол бор эди. Намоз ўқиётганимда кўзимни юмиб ўқисам бемалол, хотиржам ўқиётгандек бўламан, ўзимга шундай туюлади. Буни гапирганимда бир дўстим, бу иш нотўғри, яҳудийларни амали, намоз макруҳ ёки ҳаром бўлиб қолади, деди. Лекин макруҳ ёки ҳаромликка далил келтира олмади. Шу масалани аниқ далиллари билан ечимини берсангиз?

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

 “Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Кўзни юмган ҳолда намоз ўқиш тўғрисида тўрттала машҳур мазҳаблардан Ҳанафий, Шофеъий ва Моликий мазҳаблари мужтаҳидлари макруҳ, бундай ишни қилмаслик керак, деган раъйни айтишган. Шофеъий мазҳаби мужтаҳидларининг ҳам баъзилари макруҳ деган раъйга қўшилишган эсада, лекин аксарлари бу амални мубоҳ, намоз ўқувчи бу ишни қилишда ихтиёрли, деган раъйни айтишган.

Макруҳ деганларнинг далили қуйидаги ҳадис:

لِقَوْل النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَلاَ يُغْمِضُ عَيْنَيْهِ

 Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Агар бирингиз намоз ўқиса, кўзларини юммасин”. Табароний ривояти. Заиф.

Ушбу ҳадисни далил қилган ҳолида мужтаҳидлар, “Бу амал яҳудийларнинг амали” деган сўзни ҳам айтишган.

Бу тўғрида менинг раъйим. Юқорида келтирилган “Агар бирингиз намоз ўқиса, кўзларини юммасин” ҳадисини Имом Заҳабий мункар, Албоний эса заиф, деган. Яъни бу ҳадис ҳужжат қилиш учун ярамайди.

Ва яна “Бу амал яҳудийларнинг амали”, деган маънога келсак, бу мужтаҳид Суфён Саврийдан айтилган гап бўлиб, унинг ҳадис ёки ижмо каби ҳукм олинувчи манбалардан эканлигига далил йўқ. Демак, бу амални яҳудийларнинг амали дейиш ҳам ўринли эмас, чунки бир нарсани ҳаром ёки ҳалол экани тўғрисида ҳукм чиқариш учун, албатта, ҳукм олинаётган манба Қуръон, ҳадис, саҳобалар ижмоси ёки қиёсларнинг биридан бўлиши керак. Суфён Саврий роҳимаҳуллоҳнинг гаплари эса, у киши ҳар қанча буюк ва улуғ мужтаҳид бўлмасин, модомики, Қуръон, ҳадис, саҳобалар ижмоси ёки қиёс билан далилланмас экан, бир мужтаҳиднинг гапи мавқесида қолади, яъни ундай гап шаръий ҳукм олиш учун манба, асос бўла олмайди.

Ва яна мусулмон банда намозда хушуъ билан туриши намознинг энг муҳим нуқталаридан биридир. Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади,

أن رسول الله صلى الله عليه وسلم صلى في خميصة لها أعلام فنظر إلى أعلامها فلما سلم قال اذهبوا بخميصتي هذه إلى أبي جهم فإنها ألهتني آنفا في صلاتي وأتوني بأنبجانيته

Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам турли гулларнинг сурати туширилган матонинг устида намоз ўқидилар. Салом берганларидан кейин, “Бу матони Абу Жаҳмга олиб чиқиб беринглар, ундаги гуллар мени намозда чалғитиб юборди. Менга қалин гул солинмаган мато беринглар (намоз ўқишим учун)”, дедилар.Муттафақун алайҳ. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Абу Жаҳмга олиб чиқиб беринглар дейишларининг сабаби, Имом Молик ўзининг “Муватто”сида қилган ривоятга кўра, Абу Жаҳм Росулуллоҳ алайҳиссаломга ушбу матони ҳадя қилган эди.

Демак шундай хулоса қилиш мумкин. Модомики, намозда турган ҳолатда кўзни юмиб олишни тақиқловчи саҳиҳ ёки ҳасан даражасига етувчи далил келмаган экан, агар намоз ўқувчи кўзни юмиш билан намоздаги хушуъни мукаммал қиляпман деб ҳисобласа, хушуъга тарғиб қилингани сабабли, бу амални қилиши мубоҳ бўлади. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

18.05.2016й