Маданиятларни ажратиш керакми?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Маданиятларни ажратиш керакми?
Маълумки, бутун дунё бўйича ҳар хил маданиятлар мавжуд. Маданият ўзи нима? Унга таъриф эса қуйидагичадир: маданият – ҳаёт ишларида истеъмол қилинадиган ва сезгилар ёрдамида ҳис қилинадиган нарсаларнинг моддий шаклларидир. Маданият умумий ва хусусий бўлиши мумкин. Масалан, ҳайкаллар каби дунёқарашдан келиб чиқадиган маданий шакллар хусусий бўлади. Илм-фан ва унинг ривожланиши ҳамда саноат ва унинг тараққиётидан дунёга келадиган маданий шакллар умумий бўлиб, улар муайян бир умматга хос бўлмай, балки саноат ва илм-фан каби оламшумул бўлади. Биз фойдаланаётган автомобиллар, телефонлар, компьютерлар ва ҳоказолар умумий маданият сирасига киради.
Энди уларни ажратишнинг биз, яъни мусулмонлар учун қандай зарурати бор? Бунга жавоб шуки, муайян маданиятни олишда унинг шакллари ҳамда бу шакллар билан унинг дунёқараши ўртасидаги фарқни ажрата олиш учун зарурдир. Масалан, илм-фан ва саноатдан келиб чиққан ғарб маданиятини олишдан ман қиладиган ҳеч қандай моне йўқ. Аммо ғарб дунёқарашидан келиб чиқадиган ғарб маданиятини ҳеч қандай ҳолатда олиш жоиз эмас. Чунки қурилган асосида ҳам, бу дунё ҳаётини тасвирлашда ҳам, инсоннинг бахт-саодатини тушунтиришда ҳам Ислом дунёқарашига зид бўлгани учун, ғарб дунёқарашини олиш жоиз эмас.
Яна ҳам тушунарлироқ қилиб айтадиган бўлсак, масалан, аёлларнинг очиқ ва калта кийим кийиши ғарб дунёқараши бўйича тўғридир. Бу хусусий маданият ҳисобланиб, аёл ўз гўзаллигини кўз-кўз қилишининг ҳеч қандай ёмон томони йўқ, деб ҳисоблайди. Ғарб маданияти бўйича аёл лаззатланиш объектидир ва эркак ҳирсини қондирадиган бир восита холос. Бундай маданият Исломга зид бўлиб, мусулмонларнинг уни олиши ножоиздир. Исломга зид бўлган шу ва шунга ўхшаш маданиятни тарк қилишимиз керак бўлади.
Мусулмонларнинг қолоқлашишига сабаблардан бири умумий ва хусусий маданиятни ажрата олмаганликларидир. Европада саноат инқилоби юз бериб, ривожланишга катта қадамлар ташланаётган пайтларда, мусулмонларда кофирларни ҳеч нимасини олмаслик керак, деган фикр ҳукмрон эди. Тўғри, кофирлар дунёқарашидан келиб чиққан ҳар қандай маданиятни олиб бўлмайди. Лекин илм-фан ва саноат ютуқларидан фойдаланишни ғарб дунёқарашига ҳеч қандай алоқаси йўқ эди. Афсуски, бу нарса ҳозиргача давом этиб келмоқда, ғарб маданияти Ислом оламига ёпирилиб кириб келди ва бугунги кунга келиб, мусулмонлар маданиятига айланиб қолди. Улар ўз маданиятларини даҳшатли қурол сифатида ишлатиб, бизни захарладилар ва тўғри йўлдан буриш учун қўлларидан келган ишни қилдилар.
Биз маданиятларни фарқига боришлигимиз билан, ўзимизни ҳалокат ва шармандаликдан сақлаган бўламиз. Шунингдек, биз ўзимизга керак бўлган ва фойда келтирадиган нарсаларни ҳам бемалол ишлата олиш имкониятига эга бўламиз. Кўпчилик мусулмонлар Исломни қолоқ дин деб тушуниб олишларига ҳам, Ислом ҳақида шундай нотўғри тушунчада эканликлари асосий сабабчидир. Аслида эса, биз Исломни тўғри тушунмаганлигимиз туфайли шундай нотўғри тушунчалар миямизга ўрнаб қолган. Бу ҳолатда айб Исломда эмас, балки ўзимиздадир.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух
09.03.2015й.
