بسم الله الرحمن الرحيم

МУЛККА ЭГА БЎЛИШНИНГ УЧИНЧИ САБАБИ

 Яшаш учун молга бўлган эҳтиёж

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас. (Қасос:77)

Аввалги мақолаларимизда мулкка эга бўлишнинг икки сабаби Меҳнат ва Мерос борасида батафсил маълумот бердик. Бугунги мақоламизда мулкка эга бўлишнинг учинчи сабаби Яшаш учун молга бўлган эҳтиёж ҳақида маълумот берамиз.

Эгадорликнинг учинчи сабаби яшаш учун молга бўлган эҳтиёждир.  Чунки ҳар бир инсон яшаш ҳуқуқига эга. Демак, яшашга кимларнингдир совғаси ва раҳм-шафқати, деб эмас, балки бир ҳуқуқ сифатида қараш лозим. Ислом Давлати фуқароси бўлмиш ҳар бир шахсга кундалик эҳтиёжини таъминлаб берадиган сабаб меҳнатдир.  Агар меҳнатга ожизлик қилиб қолса, давлат унга эҳтиёжини етказиб бериши керак, чунки давлат шу фуқароларнинг бошқарувчиси ва эҳтиёжларини қондириш бўйича масъулдир. Расулуллоҳ с.а.в. айтдилар:

اَلْإِمَامُ الَّذِى عَلَى النَّاسِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ

“Инсонлар устидаги имом бошқарувчидир, у қўл остидагиларга масъул (жавобгар)”.  Бухорий ибн Умардан ривоят қилган.

Агар унга иш топиб бериш имкони бўлмаса ёки касаллик, қарилик ва бошқа ожизлик сабаблари туфайли ишлашга қодир бўлмаса, Шариат боқишни кимга фарз қилган бўлса, ўша кишига уни боқиш фарз бўлади. Агар боқиши вожиб кишиси бўлмаса ёки бўлса ҳам уни боқишга қурби етмаса, уни боқиш давлат зиммасига тушади.

Бундан ташқари байтулмолда унинг закот деган ҳаққи ҳам бўлади. Аллоҳ Таоло айтади:

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ

– “Улар топган мол-мулкларида сўрагувчи мол-давлатдан маҳрум кишилар учун маълум ҳақ (яъни закот) бўлган  зотлардир”. (Маъориж:24,25)

Бу ҳақ (закот)ни бойлар беришлари фарз.

Аллоҳ Таоло “Тавба” сурасида:

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ 

– “Албатта, садақалар фақат муҳтож ва мискинга…”, (Тавба:60) деб

فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ 
– “Аллоҳ томонидан фарздир”, (Тавба:60) деди, яъни фарз қилинган ҳақ.

Энди агар давлат бу тўғрида бепарволик қилса, мусулмонлар жамоаси ҳам давлатни бу тўғрида муҳосаба қилиш (ҳисобот сўраш) ва муҳтожларни кафолатга олиш тўғрисида бепарволик қилса – ваҳоланки мусулмонлар жамоасининг бепарволик қилиши кутилмаган ишдир – бу ҳолда шахс ўз эҳтиёжига яраша нарсани қаердан топса, ўша ердан олиши жоиз бўлади. Давлат мулкидан оладими ёки кишилар мулкидан оладими, бунинг фарқи йўқ.  Зеро бундай ҳолатда, модомики одамларда егулик бор экан, оч қолган одамга ўлимтик гўштини ейиш ҳалол бўлмайди. Чунки бирон инсон қўлида егулик бор экан, бу одам ўлимтикни ейишга мажбур ҳисобланмайди.

Лекин егулик топишга қурби етмаса, унда ҳаётини қутқариш учун ўлимтикни ейиши мумкин. Яшаш молга эга бўлиш сабабларидан бири бўлгач, шариат очарчилик йилида егулик олишни қўл кесиладиган ўғирлик деб ҳисобламади. Абу Умомадан Пайғамбар с.а.в.нинг:

لاَ قَطْعَ فِى زَمَنِ الْمَجَاعِ 
“Очлик замонида кесиш йўқ”, деганлари ривоят қилинган.

Шариат яшаш учун ҳар бир кишига мулкка эга бўлиш ҳуқуқини қонун билан кафолатлаб бергани каби бу ҳуқуқни беришни ҳам кўрсатма бериш билан кафолатлади. Имом Аҳмад Расулуллоҳ с.а.в.нинг:

أَيُّمَا أَهْلُ عَرْصَةٍ أَصْبَحَ فِيهِمْ امْرُؤٌ جَائِعًا فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُمْ ذِمَّةُ اللهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى

“Қайси маҳалла аҳли ораларида бир оч киши бўлса, Аллоҳ Таборака Таолонинг ҳимояси улардан кўтарилади”,  деганларини ривоят қилган.

Баззор Анасдан Расулуллоҳ с.а.в.нинг:

مَا آمَنَ بِى مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ إِلَى جَنْبِهِ وَهُوَ يَعْلَمُ بِهِ 

“Қўшниси ёнида очлигини билиб туриб, ўзи тўқ бўлиб ётган одам менга иймон келтирмабди”, деганларини ривоят қилган.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

03.12.2018