بسم الله الرحمن الرحيم

Роя газетаси:

Мустамлакачилар Ливияга қарши тиш қайрашмоқда

Устоз Ризо Билҳож қаламига мансуб

2016 йил 1 ноябрда Ливияга оид Лондон конференцияси бўлиб ўтди. Ташқи ишлар қароргоҳидаги анжуманда Британия ташқи ишлар вазири Барис Жонсон, унинг америкалик ҳамкасби Жон Керри, франциялик, италиялик, саудиялик ҳамда Амирликдан вакиллар қатнашди. Диққатни жалб қилган ери, унда Россия, Хитой ва қўшни давлатлар қатнашмади. Қўшни давлатлар, деганда Миср, Жазоир, Тунис каби давлатларни назарда тутяпмиз. НАТО бош котибининг қатнашгани эса конференция мубҳамлигини янада оширди. Ливия томонига келсак, Миллий Вифоқ ҳукуматидан унинг бош вазири Файз Саррож вакил бўлди ҳамда Банкнинг хизмат вақти тугаган назоратчиси билан аудит бюроси раиси қатнашишди.

Конференцияда Сухайрот (Схират) битими натижалари кўтарилмади. Маълумки, Сухайрот битимида заиф, номукаммал ва бутун Ливия аҳли рози бўлмаган, обрўси йўқ Ливия ҳукумати зўрлик билан ташкил қилинган. Файз Саррож Триполидаги президентлик саройига икки ҳафтадан буён ҳукмронлик қилмоқда, Халифа Хафтар эса Ҳилол нефт қувурини ўз назоратига олган. Шундан буён Файз Саррож қўлида Буста денгиз базасидан бошқа ҳеч вақо қолгани йўқ, ўзи ҳам ўша ерда туради ва ўша ердан паноҳ топган, буларни ҳамма яхши билади. Савол: Шу аҳволдаги ҳукумат Лондонга бориб, Ливия иқтисоди тақдирини ҳал қилишга қандай ваколати бор?! Кўпчиликнинг айни конференцияни мубҳам, қоронғу, деб аташга нима мажбур қилди?! Жавоб шуки, бу ҳукумат обрўсиз, на ҳарбий, на сиёсий жиҳатдан фаол, ҳеч ким рози бўлмаган аҳволда қолгач, юртни тез, зарурий молия ва иқтисод ёрдамида қутқариш, деган иддио билан айни конференция орқали орқа эшикдан хориж сафига қўшилиб олди. У шу орқали одамларни нон топиб, тирикчилик қилишлари жиҳатидан ўзига моил қилмоқчи.

Энди Британия ва унинг тарафдорлари мақсадига келсак, улар юртдаги вазиятнинг заифлигидан, зиддиятлардан фойдаланиб, улкан иқтисодий туйнук очиб олишни, шу туйнукдан Ливияни халқаро иқтисодий бозорга доимий қарам қилиб олишни кўзлашган. Бунга ахборот воситаларида анжуман қатнашчилари хулосаларига оид фош этилган хабар далил бўлади. Хабарга кўра, улар «харажат олий кенгаши», деган ном остида маблағ тўкиш масаласи билан боғлиқ янги бир жисм тузишга келишиб олишган. Бу кенгаш улкан салоҳиятларга эга бўлиб, Сухайрот битимидан ташқарида тузилган ва уни Тобруқ парламенти кўриб чиқмаган ҳамда уни Саррож ҳукуматини қонунийлаштиришга бир асос, дейиш мумкин… Энг аввало, бу кенгаш тўғрисида на қўзғолончилар билан маслаҳатлашилди, на Миллий Конгресс билан! Яъни буни иш ҳисобдан чегириб олиш, сизиб кириб олиш ва зўрлик билан ўтказиш иши, дейиш мумкин. Саррож ҳукуматидаги президентлик кенгаши раиси ўринбосари Қатронийнинг ўзи – айни кенгашни ғояси шубҳали эканини, масалан, ундан Ливия иқтисодига ҳукмронлик қилиш ва бюджети, музлатилган резерви, ҳатто келажакда нефтдан тушувчи даромадлари жиҳатидан халқаро қарзлар ботқоғига тиқиш кўзланганини таъкидлади. Ливия инвестиция муассасасидаги ахборот ва ташқи халқаро муносабатлар бўлими мудири ҳам шу маънода гапириб, айни конференциянинг юрт хавфсизлиги ва мустақиллигига зиён келтиради деб ҳисоблади.

Масала шу даражада хавфли ва қабиҳ экан, нега Саррож ҳукумати, айрим унинг тарафдорларию сифатлаб бўлмайдиган кимсалар конференцияга боришди, унинг қарорларига рози бўлишди?!

Бунинг жавоби шуки, бу ҳукумат Ғарб ва БМТ раҳнамолигида ўтказилган Сухайрот битими маҳсули сифатида тузилган. Ундан мақсад (айниқса, АҚШ наздида), шу душман давлатларнинг ҳар қандай аралашувига ё ҳужумига ёки ҳукмронлигига ҳукумат қонунийлик тусини беришдир. Чунки унинг имзо чекишининг ёки раиси баёнот беришининг ўзи, сизиб кириш ва ҳужум қилишни қонунийлаштириб қўяди, унга оқлов яратади, уни халқаро қонун билан ёпади. Барчанинг хотирасида бўлса керак, АҚШ бир неча бор, ҳатто Саррожнинг Миллий Вифоқ ҳукуматига ҳозирлик кўрилаётган пайтда ҳам «Агар биздан ҳукумат аралашув талаб қилса, албатта буни қиламиз», дея баёнотлар берган. Кейинчалик ҳақиқатда шундай ҳам бўлган. Файз Саррожнинг ўзи Америка ҳаво ҳужумлари менинг ҳукуматим талаби билан бўлди, деган. Бу Ливия аҳлини ғазабини қўзғаган ва одамлар орасида «ботилга қурилган нарса ботил бўлади», деган гап тарқалган. Одамлар қилган кўп кишилик норозилик намойишлари ҳужумларга қарши бўлиш билан бирга, на қонунийликка ва на ваколатга эга ҳукуматга ҳам қарши бўлди. Ҳукуматнинг фатво идораси тутган позиция очиқдан-очиқ намойишларни ҳаром дейиш, уни оқлаган ва унда иштирок этганларни гуноҳкорга чиқаришдан иборат бўлди. Бу билан ҳукуматнинг қўзғолонга ёт ҳукуматлиги, хориждан зўрлаб ўрнатилган экани янада кўпроқ исботланди.

Бугун эса Ливияни қарз берувчи ташкилотлар ва давлатлар нуфузи остидаги қарздор давлатга айлантириб, иқтисодий ҳужумларни қонунийлаштириш исталмоқда, Саррожнинг ўзини-ўзи эплолмайдиган ювиндихўр ҳукуматига доим рози бўлишга ва у билан ҳамкорлик қилишга оқлов яратиш кўзланмоқда.

Бугун мустамлакачи давлатлар Ливиянинг ҳар бир дарвозасини қоқаётгани, мавжуд воқеликни халқаро ниқоб билан тиқиштиришга, яъни «Ливия иши ва қўзғолон»ни миллийлаштиришга уринаётгани тобора яққол кўзга ташланиб қолди. Бунинг боиси шундаки, Ливия бойликларга ғоят мўл, нефт захираси катта давлат, стратегик жиҳатдан исломий шарқ билан исломий ғарб ўртасида жойлашган. У ҳозирда АҚШ сиёсати, Британия сиёсати ва Франция билан Италия сиёсатлари ўртасида манёвр ва талашув ўрнига айланган. Американинг зўравон сиёсати Шимолий Африкага Ливия ёки Жазоир орқали ҳукмронлик қилишдан иборат. Британиянинг муғомбирлик сиёсати у ердаги сиёсий доирага эга бўлиб олиш ва Америка билан ҳамкорлик қилиб, оёғидан чалишдан иборат. Франция билан Италиянинг тамагирлик сиёсатлари эса озроқ бўлса ҳам улушга эга бўлишдан иборат.

Одамларнинг Саррож ҳукуматига нисбатан, АҚШнинг турли оқлов ниқоби остидаги ҳужумларига нисбатан ҳамда Ливияга оид Лондон иқтисодий конференциясига нисбатан тутаётган позициялари, уларда маълум даражада онг ва тушунча мавжуд эканини кўрсатиб турибди. Бироқ ҳокимиятпарастлик ва унинг фитнаси энг катта кемтикликдир. Айни кемтиклик мабдаий альтернативнинг йўқлик пайтида бўлади. Албатта бу Ислом альтернативидир, Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик альернативидир, Ливия ва бутун Умматнинг стратегик альтернативидир.