بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم

Роя газетаси:

Покистон муаммоси: Хитой фойдаси учун Америка билан алоқаларни узиш!

Устоз Абдулмажид Бҳатий – Покистон

2017 йил августда АҚШ президенти Трамп – Афғонистон ва Покистон учун янги стратегия эълон қилди. Бу стратегия Американинг «терроризм»га қарши кураш амалиётларини қўллаб-қувватлаши учун Покистонга қаттиқ босим ўтказишни ўз ичига олади. Трамп 2018 йил январ бошида янги йилни Покистонни айблаш билан бошлади, уни ўз ерларида «терроризм»га ёрдам беряпти ва унга тарғиб қиляпти дея танқид қилди. Покистон ҳам Трампнинг бу сўзларини рад қилди ва 2001 йилдан бери АҚШнинг «терроризм»га қарши халқаро курашида улкан қурбонлар бериб келаётганини таъкидлади.

2001 йил сентябрдан буён Америка Афғонистонга қаршисида бузуқ-чигал стратегиялар қабул қилиб келмоқда. Шу вақт давомида учала АҚШ маъмурияти қўллаган стратегиялардаги бирдан-бир муштарак омил, у ердаги ҳарбий базаларни сақлаб туриш бўлди. Шу базалар орқали Афғонистонга кўз тикаётган барча давлатларга қарши разведка миссиялари ва махсус ҳарбий амалиётларни олиб бориш кўзланди. Бундан ташқари, Америка стратегиясини учта алоҳида босқичга бўлиш мумкин.

Буш маъмурияти даврида Американинг асосий диққат-эътибори, маълум стратегия орқали Афғонистон урушида тўла ғалаба қозонишга қаратилди. Бу стратегия Толибонни ҳокимиятдан ағдариш, ўрнига НАТО ҳарбий раҳбарлари томонидан қўллаб-қувватланадиган Ҳомид Карзай раҳбарияти остидаги Афғон ҳукуматини ташкил қилишда намоён бўлди. Ўшанда Покистон сўзлашувлар олиб боришда мукаммал роль ўйнаб берди ва бу сўзлашувлар ниҳояси «Бонн битими¹»га олиб келди. Карзайнинг ўтиш даври ҳукумати ташкил этилиши билан Американинг устувор вазифалари ҳам ўзгариб, Вашингтон асосий эътиборини Ироқдаги неоконсерватив тузумдаги янги ўзгаришга қарата бошлади.

АҚШнинг Афғонистон билан боғлиқ стратегияси, Афғон қаршилик ҳаракати билан Карзай ҳукумати ўртасидаги қарама-қаршиликни бошқариб туриш сари суръат билан ўзгарди. Америка «ижодий хаос», дея аталган ўша даврда Покистондан жуда мамнун эди. Чунки Покистон ўзидаги қуролли гуруҳларни Карзай ҳукуматига таҳдид туғдирмаслиги учун назоратда ушлаб келди. Ушбу тактика Марказий ва Жанубий Америкада қўлланган тактикага ўхшайди. Ўшанда Америка мамлакат бўйлаб назорат ўрнатиш учун ўзи қўллаб-қувватлаган исёнчилар билан ҳукумат кучларини бир-бирига қарши уриштирган эди. Америка Афғонистондаги босқинчилигини давом эттириш учун бу ерда ҳам худди шундай иш қиляпти. Бинобарин, Покистоннинг иккиюзламачилиги ёрдамида, Америка икки томонлама ўйин ўйнади. Зеро, америкалик масъулларнинг Кувайто (Кветта)даги Толибон шўро мажлисини Покистон орқали кузатиб келгани Покистоннинг айни иккиюзламачилигига яққол мисол бўла олади.

Шунга қарамай, Обама маъмурияти қинғир-қийшиқ қилиб бажарилган бир нечта стратегияларни амалга оширишга киришди. Гоҳида Америка урушдаги ғалабага қизиқиб, Афғон Толибони билан музокара қилишни рад қилиб келган бўлса, баъзан Қабилалар минтақасида яширинган Афғон мужоҳидларига босим ўтказиши ва йўқ қилиши учун Покистонга босим ўтказди. Урушда ғалаба қозона олмаслигини англаб етгач эса, ўзидан келиб чиқиб, Обама маъмуриятини тинчлик амалиётини олиб боришга ундади. Ва ниҳоят, Сурия қўзғолонини барбод қилишга муваффақ бўла олмай, шу иш билан банд бўлиб турган иккинчи Обама маъмурияти, расман Афғон урушидан чиқишга қарор қилди ва у ерга ўзининг маълум рамзий кучларини қолдирди. Ана шунда, бу босқич АҚШ армияси учун шармандали синов бўлди ва Вашингтондаги генераллар ўртасида бир-бирини айблашлар, низолашувлар келиб чиқди. Аммо бугун Трамп атрофидаги генераллар айни мағлубиятнинг аксини хоҳлашмоқда.

Бир вақтнинг ўзида, Покистон армияси Америкага ишонмайдиган муассаса. У Покистондаги қуролли Афғон қаршилигининг хавфсиз жойларини йўқ қилишга қаратилган Американинг ҳар қандай реал ҳаракатига қарши чиқмоқда. Америка Ҳиндистон билан мустаҳкам алоқа ўрнатиб келаётгани учун Покистон ҳам ўзининг Афғонистондаги туб стратегиясини қайта тиклаш лозим деб ўйлаб, шу асосда ҳаракат қиляпти. У шунинг учун ҳам, Афғонистондаги ўзининг тарафдорларидан воз кечмай келган. Буни АҚШнинг Покистондаги элчиси Олсон ҳам «Нью-Йорк Таймс» газетасида яқинда нашр қилинган мақолада таъкидлади.

Хитойга нисбатан олганда, у ўзининг ғарбий чегараларида Америка-Ҳиндистон муносабатларининг мустаҳкамланишидан чўчимоқда. Хитойнинг шарқий чегараларига нисбатан олганда эса, Америка Осиё Тинч океани давлатлари билан алоқаларни мустаҳкамлаш, Жанубий Кореяга ривожланган қурол-аслаҳаларни жойлаштириш ҳамда Австралия, Япония ва Ҳиндистон билан қўшма ҳарбий машғулотлар ўтказиш мақсадида Шимолий Корея масаласидан фойдаланяпти. Мана шуларга биноан, Хитой ҳар иккита жиҳатда ҳам ўзига рақиб Америка эканини сезмоқда ва Исломобод билан Вашингтон ўртасидаги бўшлиқдан қулай фурсат сифатида фойдаланишни истаяпти. У Покистондаги АҚШ нуфузи ўрнига ўзининг нуфузини ўрнатиш учун ҳамда Осиё қитъасидаги ҳарбий мувозанатни маълум даражада қайта тиклаш учун ҳаракат қиляпти.

Хитой Америка ҳукмронлиги ўрнига ўз ҳукмронлигини ўрнатишга тайёрланаётган экан, ўз навбатида, бундай ўзгариш кафолати учун Исломобод ҳам тайёр туриши лозим. Ҳозирда Хитойнинг Покистонга киритган сармояси бир миллиард долларга етган бўлиб, бу Хитой-Покистон иқтисодий йўлагини мустаҳкамлашга ҳамда рупи билан юанни бир-бирига боғлаш билан икки томонлама барча тўловларни мувофиқлаштиришга қаратилган. Шунга қарамай, Исломободдаги генераллар нима қилишни билмай гангиб қолган.

Албатта, Покистоннинг бундай боши берк кўчадан чиқиши, АҚШ шартларини тўхтатмай бажаришига ҳам ёки унинг ҳукмронлиги ўрнига Хитой ҳукмронлиги келишига ҳам боғлиқ эмас. Чунки Покистон кучли ядровий давлат. Хитой, Ҳиндистон ва АҚШ билан ўйин олиб боришга, бинобарин, АҚШнинг минтақадаги ҳукмронлигини йўқ қилишга қодир. Бироқ, бу нарса фақат Пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик давлати орқали амалга ошади, бошқа йўл билан амалга ошмайди. Зеро, Мадинаи Мунавварада барпо бўлган илк Ислом давлати – минтақада Рим ҳукмронлигига ҳам, Форс ҳукмронлигига ҳам рози бўлмай, ҳар иккисини мағлуб қилиб, муваффақиятли равишда Исломнинг олтин асрига киришга муяссар бўлган.

Роя газетасининг 2018 йил 17 январ чоршанба кунги 165-сонидан