بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم 

Покистонда янги сиёсий воқеликлар

Савол:

 2012 йил 27 декабр куни Покистон президенти Зардорий ва собиқ бош вазира Беназир Бхуттоларнинг 24 ёшли ўғли Биловал Бхутто Зардорий Покистоннинг сиёсий саҳнасида ўзининг сиёсий фаолиятини бошлаганлиги ҳақида расмий эълон қилди. Хозирги кунга келиб воқеликнинг бундай тус олишининг сабабларини тушунтириб берсангиз. Ушбу нарсаларни 2013 йилда Покистонда бўлиб ўтадиган умумий сайловларга алоқаси борми?

Жавоб:

1. Покистон ва бутун ҳинд майдонларидаги сиёсий истеблишмент (хукумрон доира), Британия бошқарувидан мустақил бўлишлигини эълон қилишини биринчи куниданоқ ушбу сиёсатда иштирок этган бошқарувдаги оилаларнинг, яъни йирик ва бой сулоланинг эҳтикорий (монополия) мулки бўлиб қолган.

Бу оилалар, Британия ва Америка каби оламий куч бўлганларнинг қўллаб-қувватлашида Покистон, Ҳиндистон ва Бангладешларда сиёсий ҳаёт устидан мутлақ назоратни ўрнатиб олишди. Бу оилалар ушбу юртларда ҳукумронлик қилишликни ўзларининг азалий ҳуқуқлари деб ҳисоблашадиган бўлиб қолди.

Шунинг учун, Покистонда Бхутто ёки ака-ука Шарифлар Хиндистон – Гандиларнинг оилалари, Бангладешда эса Диёуррохман ва Шайх Мунибуррохманлар сиёсий саҳнани эҳтикор (монополия) қилиб олишганларини кўриб, ажабланмаса ҳам бўлади. Биловални ақлининг шакли ҳудди ушбу асосда қурилган. Покистон сиёсатидаги ўзининг қатнашишлигини, У, онаси Беназир Бхуттодан қолган ўз меросини давом эттиришлик воситаси деб ҳисоблайди ва онаси ҳам бир вақтлар ўз навбатида отаси Али Бхуттодан мерос қилиб олган.

Биловал ушбу сиёсий меросни бир неча бор сақлаб қолишликка ҳаракат қилмоқда. Онасининг мақбараси ёпилиш маросими пайтидаги чиқишида, у: “ПХП (Покистон ҳалқ партияси) – бу фақат сиёсий партия эмас, бу бизнинг ҳаётимиздир” деб таъкидлади.

2. Чет эл кучлари (йирик давлатлар) ва уларнинг жосуслари бошқармалари Ҳинд майдонларида ўзларини ўринларига малайлари бошқаришлиги учун ушбу сиёсий сулолани ўстириб ва уларни садоқатига эришиш учун жуда катта ҳаракат ва жуда кўп вақт сарфлашмоқдалар. Бу нарса йирик давлатларни ўз ҳукумронлигини ва хўжайинлигини ўрнатиш учун оптимал (самарали) услублардан биридир.

Қачонки бу оилаларнинг қайси бир аъзосининг ваколати тугаса, агарда у бефойда бўлиб қолса ёки ўз хўжайинларининг хоҳиш-истакларини бажо келтиришдан ожиз қолса, унда ушбу йирик мамлакатлар уни ўлдиртириб ёки нафақага чиқариш йўли орқали ундан қутулишга ҳаракат қилади. ПХП (Покистон Ҳалқ партияси) устидан хўжайинликни қўлга олиш йўлида Британия ва Американинг геосиёсий тўқнашувларида Бхуттолар оиласи бир неча марта ўз оила аъзоларига суиқасд ва қотилликларни бошларидан кечиришган. Шунинг учун ҳам Британия ҳам Америка Биловал билан такаллуфчилик қилиб ва рағбатлантириб ўз онаси ёки бобосини йўлидан юришлиги учун ҳаракатлантираётганини кўриб таажубланмаса ҳам бўлади.

3. Биловалнинг ўз сиёсий фаолиятини расмий эълон қилишлигининг сабабларидан яна бири бу ПХПни кучайтиришлик бўлади, чунки бу партия табақаланиш, бетартиб сиёсат ва кўпсонли коррупция билан боғланган можароларга гирифтор бўлиб жуда оғир дамларни бошидан кечирмоқда ва сезиларли даражада ишончни йўқотиб бормоқда. Ҳамда ушбу можаролар, Зардорийнинг рейтингига катта талофат етказди ва Покистон Ҳалқ Партияси шу йили ўтказиладиган умумий сайловларда сайловолди компаниясини самарали ўтказиш учун имкониятларини тубдан пасайтириб юборди.

Шунинг учун ёш Биловал, партиянинг анъанавий қийматларини тиклашлик ва ҳалқ орасидаги норози сайловчилардан қўллаб-қувватлайдиганларга эришиш учун сиёсий фаолиятга киришишди. Ушбу нарса кўп жиҳати билан Рахул Ганди билан боғлиқ холатни эслатади, чунки у ҳам бир неча йил илгари ХМК (Хиндистон Миллий Конгресси) партиясининг ретингини кўтаришлик учун ҳаракат қилган эди. Шуни таъкидлаш лозимки, Биловал ўзининг ўта ёш бўганлиги сабабли келаётган умумий сайловларда иштирок этадиган холатда эмас. Шунинг учун унинг вазифаси амалийга қараганда, кўпроқ назарийдир. Бу сиёсий фаолиятдаги давомий йўлининг бошланиши демакдир.

4. Бироқ, Биловалнинг ушбу баёнотидаги асосий сабаб бу – Покистоннинг сиёсий ҳаётида ҳаракатлантириш учун, коррупция билан булғанмаган янги шахсларга Американинг ўта мухтожлигидир.

Бугунги кундаги Покистондаги сиёсий истеблишмент (хукумрон доира) ўз сайловчиларининг манфаатларини намойиш қилиб беришлик холатида эмас, чунки уларнинг барчалари коррупциялашган ва ўз ишига номуносиб сиёсатчилардан ташкил топганлигидадир.

Шунинг учун 2011 йилда Имрон Хоннинг ва 2012 йили – Биловалнинг сиёсий саҳнага киришлари билан, Америка Покистон тушиб қолган холатдан, сиёсий вазиятдан ҳалқ норозилигининг муаммосини ечишлик йўлида, умидвор бўлиб туради.

Шундай қилиб, Покистонда Биловалнинг сиёсий саҳнага чиқиши бу – кутилаётган умумий сайловларнинг бошланида ПХПнинг баъзи бир кадрларига навбатдаги туртки вазифасини ўтайди, Биловалнинг ўзига эса сиёсий фаолиятининг бошланиши бўлади.

Шундай ёки бошқа сабабларга кўра, Америка ўзига бўлган душманона кайфият ва ҳалқнинг сиёсий жиҳатдан уйғониб бориши ўсаётгани туфайли сиёсий саҳна учун янги шахсларни қидиришликда катта тўсқинликларга дучор бўлмоқда. Американинг Имрон Хонни мавқеини мустахкамлашлик учун қилган ҳатти-ҳаракати, ўз навбатида инсонларнинг кўзларини очди.

Ва бугунги келиб инсонлар Американинг Покистонда ўз хўжайинлигини сақлаб қолишлик учун, Имрон Хонни қўллаб қувватлаб ва унинг атрофини америкапараст сиёсатчилар билан ўраб олишлигини кўриб, Имрон Хонни американинг қўғирчоғи сифатида кўрмоқдалар.

Шунинг учун, кўпроқ, ҳалқ Биловалга ҳудди отасига қарагандек, агар унданда ёмонроқ қарашмаса, муносабатда бўладилар.

Январ 2013 йил