بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Аёл киши от, велосипед каби эгарли нарсаларни минишининг ҳукми тўғрисидаги саволга жавоб

Ижтимоий тармоқлардан бирида Muslim Akhi исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассалому алайкум қадрдон дўстим. Аёл киши велосипед ва от минишини кўпчилик шу ишни бўлмайди дейишади. Бу нарса шариатда мумкин эмасми? Илтимос далиллари билан тушунтириб беринг.

                                                                                                           Muslim Akhi

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ

تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Аёл кишининг эгарли ёки эгар маъносидаги нарсаларга миниши тўғрисида тўрттала мўътабар мазҳаблардан Ҳанафий мазҳаби мужтаҳидларидан аллома Сарахсий роҳимаҳуллоҳ “Шарҳ сиярил кабир”да, Ибн Нужайм роҳимаҳуллоҳ “Баҳрур Ройиқ”да шундай дейди:

“Ушбу ҳадисга кўра, аёл киши эгарга минмайди “قوله صلى الله عليه وسلم لعن الله الفروج على السروج” – Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзлари “Эгарлар устидаги фаржларни (яъни аёлларни) Аллоҳ лаънатлаган”. Лекин ушбу минишдан мурод аёл киши ўзини кўз кўз қилиш учун зийнатланиб минган бўлса, деган маънони ифодалайди. Агар зарурий ҳожат учун минса зарари йўқ, масалан, жиҳод, Ҳаж, ёки бошқа ҳожатлар каби”.

Бошқа мазҳаблар китобларида бу мавзуда бирон тақиқ маъносини учратмадим.

Бу тўғрида ўзимнинг раъйим. Юқорида Ҳанафий мазҳаби мужтаҳидлари келтирган ҳадис, “Эгарлар устидаги фаржларни (яъни аёлларни) Аллоҳ лаънатлаган” ҳадиси асли йўқ ҳадисдир. Уни Зайлаъий “Насбур роя”да келтирган. Ва айни дамда аллома Зайлаъийнинг бу китоби ҳадис матн китоби эмас, балки “Ҳидоя”нинг ҳадисларини жамлаб чиқилган китобдир, тўлиқ номи ҳам “Насбур роя фи аҳодисил ҳидоя” дейилади.

Бундан ташқари ушбу гапни Ибн Адий ҳам келтирган. Лекин иккала ривоятга ҳам (Зайлаъий ва Ибн Адийларнинг ривоятига) муҳаддислар бир ҳил фикр билдириб, “асли йўқ”, “ҳаддан ортиқ ғариб” ҳадис, деган баҳоларни беришган. Бундан ташқари Ҳанафий мазҳабининг буюк мужтаҳидларидан аллома Мулло Алий Ал-Қорий ўзининг “Ал асрорул марфуъа фил ахборил мавзуъа” номли китобида бу ҳадисга “Асли йўқ, ҳужжат қилиш учун мутлақо яроқсиз” деган баҳони айтган. Демак хулоса қиладиган бўлсак, ушбу ҳадис аслида далил қилиб келтириш учун яроқли эмас, агарчи зийнатланиш, ўзини кўрсатиш каби маънолар билан қайдланаётган бўлса ҳам.

Ушбу мавзуда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан қуйидаги ҳадис келган.

خَيْرُ نِسَاءٍ رَكِبْنَ الْإِبِلَ نِسَاءُ قُرَيْشٍ

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Туяга минган аёлларнинг ичида яхшиси Қурайш аёлларидир”. Бухорий ва Муслим ривояти. Саҳиҳ.

Бундан билиндики, аёлларнинг туя, от ва шу маънодаги нарсаларга миниши, шундан келиб чиқиб, велосипеднинг эгари бўлгани сабабли, уни туя ва отга минишга қиёслаган ҳолда,  велосипедга миниш ҳам, мубоҳ амалдир. Ўзларини кўз-кўз қилиш, зийнатланиб кўчага чиқиш масаласи эса, алоҳида бошқа масала бўлиб, бунинг учун бир неча оят ва ҳадислар келган.

Яъни аёлларни эгарга минишлари мубоҳлигини айтиш учун, асли бўлмаган ғариб ҳадисни келтиришнинг ҳожати йўқ. Асли йўқ бўлган ва очиқ маъносида эгарга миниш тақиқлангани кўриниб турган ҳадисни “бу ерда зийнатланиб, ўзини кўз кўз қилиб чиқиш айтиляпти”, деган маънога буриб ҳукм айтгандан кўра, осонгина юқоридаги Бухорий ва Муслимнинг ривоятларини келтиришнинг ўзи етарли. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

22.07.2016й.