Сионизм дўстининг ташрифи

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Нью Йорк мэри Эрик Адамс беш кунлик ташриф билан Тошкентга келди. У президент Шавкат Мирзиёевнинг таклифига биноан сешанба куни (Исроил)дан Ўзбекистонга йўл олган эди. New York Post ва бошқа ОАВ хабар қилишича, душанба куни (исроил)да бош вазир Биньямин Нетаньяху билан учрашган Адамс Тошкент ва Самарқандга ташриф буюради. Мэрия Адамснинг “Нью-Йоркнинг Ўзбекистон билан иш ўринлари яратиш ва инновацияларни ривожлантириш мақсадидаги ҳамкорлик имкониятларини муҳокама қилиш учун ҳукумат, бизнес, технология, спорт ва диний арбоблар вакиллари билан учрашиши ҳамда мусулмон жамоаси учун муҳим аҳамиятга эга бўлган диний объектларга ташриф буюришини” маълум қилган. Адамс 1 январда ўз лавозимини тарк этади, шундан сўнг унинг ўрнини янги сайланган мэр Зоҳран Мамданий эгаллайди.

Солиқ тушумлари ҳисобидан молиялаштирилаётган бу қиммат сафар Нью-Йорк аҳолиси манфаатларига бефарқлик сифатида танқидга учради. “Бу сафар арзон эмас, чунки мэр ўзи билан хавфсизлик ходимлари ва ёрдамчиларини олиб кетади. Масалан, (исроил)га олти нафар маслаҳатчи билан борган, Албания ва Ўзбекистонга эса битта ёрдамчи билан бирга боради”, – деб ёзади The New York Times.

Эрик Адамс Ўзбекистонга келишидан олдин (исроил)га қилган ташрифи чоғида президент Исаак Герцог билан Нью-Йоркдаги (исроил) бош консули Офир Акунис ҳамроҳлигида учрашди.

Герцог мэрга (исроил) ва яҳудий жамоати билан бўлган узоқ йиллик ва мустаҳкам дўстлиги учун миннатдорчилик билдириб, шундай деди: “(исроил)га хуш келибсиз, мэр Адамс. Сиз (исроил) ва яҳудий халқининг азиз, қадрдон дўстисиз. Биз 7 октябр ва ундан кейинги даҳшатли сўзларингиз ва бирдамлигингизни ҳеч қачон унутмаймиз. Урушнинг дастлабки кунларида биз билан бирга бўлиш, куч ва ишончни намойиш этиш учун қилган тарихий сафарингизни ҳеч қачон унутмайман. Сиз (исроил) ва Нью-Йорк шаҳри ўртасидаги муносабатларга катта ҳисса қўшдингиз”. У яна қўшимча қилди: “Биласиз, Нью-Йоркдаги мэрлик сайловларидан кейин ишлар қандай кўриниш олиши бизни хавотирга солмоқда. Шунинг учун, мен дўстлигингиз ва бирдамлигингиз учун сизга миннатдорчилик билдираман ва барча ишларингизда муваффақият тилайман. Бу сизнинг уйингиз ва дўстларингиз шу ерда. Катта раҳмат”.

Адамс бунга жавобан: “Нью-Йорк аҳолисининг 49 фоизи (исроил)га қарши позиция философиясини қўллаб-қувватламаслигини очиқ айтди. Биз (исроил)ни иттифоқчи ва дўст деб ҳисоблаймиз ва мен бугун лавозимимдан кетаётиб, бутун дунё бўйлаб (исроил) ва яҳудий халқини қўллаб-қувватлашимни тўхтатмаслигимни эълон қилиш учун шу ердаман. Биз бутун дунёда антисемитизмнинг ўсиши кузатилаётганини ва Нью-Йоркдан келаётган баъзи сўзларни инкор этмаймиз. Ва мен ҳозир бизга аниқлик, равшанлик ва хабар керак деб ўйлайман ва мен нафрат қаерда намоён бўлишидан қатъи назар, унга қарши курашиш учун бу аниқликни тақдим этаман”, деди.

Бу ўринда, сионизм дўсти ва табиийки, мусулмонларга ашаддий душманона кайфиятда бўлган Эрик Адамсни Мирзиёев нега Ўзбекистонга таклиф қилди, деган савол туғилади.

2024 йил 25 сентябрда Адамсга фирибгарлик ва пора олиш бўйича федерал айблов эълон қилинди. ФБР агентлари мэр уйида тинтув ўтказиб, асли ўзбекистонлик бўлган тадбиркор, АҚШ фуқароси ва Нью-Йорк шаҳридаги ўзбек диаспорасининг таниқли вакили Толиб Мансуров билан ёзишмаларини аниқлади. Унда Адамс Ўзбекистон репрессив режимининг обрўсини яхшилаш эвазига хайриялар талаб қилган. TheCity нашри ФБР текширувининг тафсилотларини ошкор қилди. Унга кўра, мэрнинг илтифотига сазовор бўлиш учун Ўзбекистон ҳукуматининг “ишончли вакили” бўлган тадбиркор Толиб Мансуров Адамснинг сайлов кампаниялари учун ноқонуний тарзда сохта хайриялар уюштирган.

Бунинг эвазига, мэр маҳаллий ўзбек диаспораси етакчилари учун мэрияда тадбир ўтказиб, Ўзбекистон байроғини кўтариш маросимини ташкил қилган. Манҳэттен федерал прокурорлари Адамсга қарши коррупция иши бўйича тақдим этган ҳужжатларда, Мансуров Адамс учун хайриялар тўплаганида, у БМТдаги Ўзбекистон миссияси билан доимий равишда алоқада бўлган. Шунингдек, прокурорлар Мансуровнинг Ўзбекистон ҳукуматининг юқори лавозимли шахслари билан ўзаро алоқаларига доир далилларни тақдим этди. Унинг ижтимоий тармоқлардаги постлари орасида “ўзбек расмийлари билан кечки овқат” ва Ўзбекистон Табиий ресурслар вазири билан учрашувга оид ҳаволалар мавжуд. У Ўзбекистон президентидан совға сифатида олган тантанали футлярдаги соатнинг суратини жойлаштирган ва унга: “Раҳмат, жаноб Президент”, – деб изоҳ қолдирган.

Айни пайтда, Эрик Адамснинг Хитой билан боғлиқлиги, хусусан, 2021 йил мэрлик сайловида Нью-Йоркдаги хитой диаспораси раҳбарлари юз минглаб доллар маблағ тўплагани федерал ҳужжатларда келтирилган. Хитой тарафидан номаълум шахслар орқали пул ўтказилган. Терговлар буни Хитой ҳукуматининг АҚШ сайловларига аралашуви сифатида баҳолаган. Адамснинг Осиё жамоати билан алоқачиси ва махсус маслаҳатчиси Винни Греко мэрнинг Хитой Бош консули Сунь Госян иштирокидаги тадбирларда пайдо бўлишини ташкиллаштирган. Бу эса, Адамсга Хитой билан “дўстона” муносабатларни кучайтириш имконини берган. Охир оқибат, Адамс ўзини айбдор деб тан олмади. Жорий йилда президент Трампнинг Адлия департаменти Адамсга қарши жиноий ишни ёпишга муваффақ бўлди.

Эътиборни тортадиган яна бир жиҳат шундаки, Эрик Адамснинг 18-23 ноябрга мўлжалланган беш кунлик сафари Хитой ташқи ишлар вазири Ван Ининг 19-22 ноябр кунлари Ўзбекистон, Қозоғистон ва Қирғизистонга амалга ошираётган расмий ташрифи билан параллел кечмоқда. Бу икки ташрифнинг бир вақтга тўғри келиши тасодиф эмас, балки Вашингтон ва Пекин ўртасида минтақа келажагини белгилаб бораётган “дипломатик рақобат”нинг жонланганидан дарак беради.

Юқоридаги воқеликлар замирида қуйидаги хулосаларга келиш мумкин:

Биринчидан, Эрик Адамс Америка ташқи алоқаларини Нью-Йоркдаги турли миллат диаспоралари орқали мувофиқлаштириш сиёсатида ўзигa хос муҳим рол ўйнайди. Нью-Йорк АҚШдаги энг катта марказий диаспора узелларидан бири ҳисобланади. Мирзиёевни сентябр ойидаги Нью-Йоркка қилган сафари чоғида ҳам ўзбек диаспораси дабдаба билан кутиб олгани барчага маълум. Нью-Йорк осмонида “Welcome to USA, President Shavkat Mirziyoyev” ёзуви билан учган самолёт ҳодисаси ижтимоий тармоқларни тўлдирди. Бу эса, Вашингтоннинг норасмий каналлар орқали таъсир ўтказиш амалиётини кучайтирганини кўрсатади. Демак, Эрик Адамснинг Тошкентга келиши, Нью-Йоркдаги миллионлаб диаспоралар, йирик бизнес тармоқлари ва АҚШ сиёсий элитаси билан тўғридан-тўғри боғлиқ норасмий дипломат сифатида келажакда керак бўлган “алоқа нуқталарини” мустаҳкамлаб қўйишга қаратилган бўлиши мумкин.

Иккинчидан, сўнгги ойларда АҚШ элчилари, махсус вакиллари, ишбилармон доиралари, сенаторлар ва расмий делегацияларнинг минтақада “навбатма-навбат” амалга ошираётган фаол ташрифлари Трамп ўз “дўстларини” рағбатлантириш, стратегик иттифоқчиларни ҳимоя қилиш ва минтақавий таъсирини мустаҳкамлаш мақсадига боғлиқ.

Шу маънода, Адамс ташрифининг Ван И сафари билан бир вақтда рўй бериши бежиз эмас. Чунки Ван Ининг мазкур турнеси С5+1 саммити доирасида Марказий Осиё раҳбарларининг Трамп билан учрашувидан кейинги Хитойнинг минтақа бўйлаб амалга ошираётган илк расмий дипломатик қадамидир.

Трамп маъмурияти эса, охирги даврларда С5+1 форматини стратегик даражага кўтариб, Қозоғистон ва Ўзбекистонни минтақада “асосий таянадиган нуқта” сифатида белгилади ҳамда Хитой–Россия таъсирини чеклаш стратегиясини кескин фаоллаштирди. Шу боис Ван И сафарини Вашингтоннинг кучайган дипломатик ҳаракатларига Пекиннинг жавоби сифатида талқин қилиш ўринли. Хитой ўзининг анъанавий “иқтисодий боғлиқлик” сиёсатини янада фаоллаштириш билан минтақа устидаги таъсирини сақлаб қолишга интилмоқда. Адамснинг минтақага ташрифи эса, Ван И ҳаракатларини синхрон равишда кузатиб, Вашингтон сиёсатига мослаштирувчи дипломатик “навбатчи” сифатидаги вазифани бажараётгандек кўринади. Америка ва Хитой ўртасида минтақавий таъсир учун кечаётган яширин пойгада ҳар бир қадам, ҳар бир ташриф, ҳар бир учрашув стратегик мазмун касб этмоқда. Марказий Осиё майдони эса, бу икки геосиёсий кучнинг қарама-қарши сигналларини бир вақтнинг ўзида қабул қилаётган ўзига хос “дипломатик майдон”га айланиб улгурди.

Шунингдек, Адамс ташрифининг яна бир муҳим ва мусулмонлар учун хатарли жиҳати борки, у минтақада Қозоғистондан кейин Ўзбекистоннинг Иброҳим келишувларига қўшилиши эҳтимоли билан боғлиқ. Вашингтон бу масалани минтақавий архитектурани ўз манфаатлари томон буришда ҳал қилувчи босқич сифатида кўрмоқда. Агар Тошкент бу йўналишда қадам ташласа, минтақа мамлакатларини яҳудий вужуди билан алоқадор янгича архитектурага тортиш режаси амалга ошиши мумкин бўлади. Бу эса, Америка учун улкан дипломатик ютуқ, Уммат учун эса, катта хатардир.

Шу маънода қаралса, Вашингтоннинг Адамс мисолидаги дипломатик ҳаракатлари Американинг Хитой ва Россия билан геосиёсий рақобати эмас, балки Умматни яҳудий вужудига хизмат қилувчи минтақавий архитектурага тортиш жараёнидир.

Шунга кўра, Трамп ташаббус қилаётган энг хатарли сиёсий лойиҳа – бу Иброҳим келишувларидир. Вашингтон минтақа давлатларини, жумладан, Қозоғистондан сўнг энди Ўзбекистонни ҳам ана шу келишувлар доирасига тортиш учун улкан куч сарфламоқда. Ушбу келишувлар орқали Америка яҳудий вужуди манфаатларини ҳимоя қилишни Яқин Шарқдан ташқари ҳудудлар учун ҳам мажбурий “меъёр”га айлантирмоқчи. Агар Марказий Осиё ҳукуматлари бу тузоққа илинса, минтақани яҳудий вужуди билан боғловчи янги ҳарбий ва иқтисодий каналлар пайдо бўлади. Натижа эса, минтақа устидаги назоратнинг АҚШ қўлига тўлиқ ўтиши ва (исроил) хавфсизлигини таъминлашга йўналтирилган янги хавфсизлик архитертурасининг барпо этилишига олиб боради.

Эрик Адамснинг ушбу сўзлари, аслида, Вашингтоннинг позициясини ифодалайди: “Биз (исроил)ни иттифоқчи ва дўст деб ҳисоблаймиз ва мен бутун дунё бўйлаб (исроил) ва яҳудий халқини қўллаб-қувватлашни тўхтатмаслигимни эълон қиламан… ва мен антисемитизм нафрати қаерда намоён бўлишидан қатъи назар, унга қарши курашаман”.

Шундай экан, минтақа ҳукуматлари ва халқлари Американинг ва бошқа барча мустамлакачи кучларнинг Ислом ва мусулмонларга қарши ишлаб чиқилган ҳар қандай лойиҳаларини рад этиши ва уларнинг Уммат устидан ҳукмронлик қилиш режаларининг амалга ошишига қарши курашмоғи лозим. Бунинг энг самарали ва халоскор йўли эса, Аллоҳнинг қонунлари билан бошқарадиган Рошид Халифалик давлатини қайта барпо этишдир.

Иззатуллоҳ

24.11.2025й