Тор фикрлаш

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Тор доирада фикрлашнинг тескариси кенг доирада фикрлашдир. Кенг доирада фикр юритиш бирор нарса устида бу нарса билан боғлиқ бўлган кўплаб жиҳатларни ҳисобга олган ҳолда фикрлашни англатади. Истилоҳда бу ҳолат атрофлича фикрлаб хулоса чиқариш, дейилади. Мисол учун, бир автомобиль сотиб олаётган инсон қаерда ва қайси заводда, қачон ишлаб чиқарилгани ва унинг ички ва ташқи кўриниши ва ҳоказолардан тортиб, бу автомобилнинг шу вақтгача эгаси қандай касбдаги инсон бўлганлигига ҳам аҳамият қаратади. Хуллас бу автомобилга баҳо беришда унинг ҳолатига, қийматига таъсир кўрсатувчи кўплаб жиҳатлар эътиборга олинмоқда.

Тор фикрлаш эса, айтиб ўтилганидек, кенг фикрлашнинг акси бўлиб, бирор нарса устида хулоса чиқариш мобайнида бу нарса билан боғлиқ бўлган айрим жиҳатнигина эътиборга олган ҳолда фикрлашдир. Яъни бу нарса билан боғлиқ бўлган кўп жиҳатлар эътиборга олинмайди. Мисол учун, автомобилга қаерда ишлаб чиқарилгани тўғрисидаги маълумотни ўзи билан унга баҳо бериш тор фикр ҳисобланади.

Бу икки ҳолатнинг ҳаётдаги воқеа-ҳодисаларга қўлланиши жиҳатидан фикр билдириб ўтамиз. Бир инсоннинг фақатгина ўзи ёки у доҳил бўлган бирор қавм манфаати юзасидан келиб чиқибгина воқеа-ҳодисаларга баҳо бериши бу инсоннинг тор фикрлашига мисол бўлади. Бунинг акси бўлиб, бошқаларнинг ҳам манфаатлари ҳисобга олинган ҳолда баҳо берилиши бундай инсоннинг кенг фикрлилигини англатади. Мисол учун, миллатчилик тор фикрлиликдир, чунки бунда фақатгина бир миллат манфаати ҳисобга олинади. Исломий фикрлаш эса, кенг доирадаги фикрлаш бўлиб, унга асосланиб ечим берилиши барча инсониятнинг табиатига мос келади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ  

23.08.2019й