بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Роя газетаси:

Фожеа куни…

Оқибатларни ёдга олиш ҳамда сабаблар ва ечимларни яшириш

Яҳудий отрядлари араб давлатлари армияларини мағлуб қилиб Фаластин халқини ўз ерларидан қувишга эришган пайтда «фожеа» юз берди ва эгасиз қолдирилган уй калити бу фожеанинг рамзи бўлиб қолди. Чунки эгасиз қолдирилган уйларнинг эгалари «араб давлатлари армиялари яқин кунларда қайта ҳужумга ўтади ва бизни уйларимизга қайтаради» деб ўйлашган эди… Умид узоққа чўзилди ва эгасиз қолдирилган уйлар эгаларининг кўпчилиги бу ҳаётни тарк этди. Бир неча ўн йиллар ўтди. Бу йиллар давомида араб режимларининг ва араб давлатлари Лигасининг тил бириктирувлари аста-секин катталашди. Бу фожеани хотиралаш кунини қуруқ матбуотда бериладиган расмиятчилик сифатида нишонлаш давом этди. Бу кунда фожеанинг ҳақиқий сабаблари ва оқибатлари айтилмади. Шунингдек бу кунда фожеани вужудга келтирган ҳолатни муолажа қилиш таклифи қасддан яширилди.

Уммат бошдан кечирган аламли кунларни хотиралаш кунини нишонлаш сиёсий маъноларга эгалиги шубҳасиз. Энг муҳими бу кун воқеликни ўзгартиришга, бу фожеа оқибатларини бартараф қилишга ундаши ҳамда хотира кунини нишонлаш тадбирлари бу фожеа сабабларини ва уни муолажа қилиш кайфиятини баён қилишни ҳам ўз ичига олиши лозим. Бунинг учун худди Халифалик қулатилган кунни хотиралаш кунида бўлганидек Умматнинг хотира кунларини нишонлаш тадбирларини воқеликни ўзгартиришга ва озодликка олиб борувчи тушунчаларга боғлаш лозим.

Мана шунда бу тадбирлар матбуот вакилларини бу масала хизматига сафарбар қилувчи сиёсий амалиёт бўлади. Шунингдек, бу тадбирлар одамларни воқеликни ўзгартиришга оммавий сафарбар қилишнинг бир услуби бўлиб қолади.

Фожеа кунини хотиралаш тадбирларида бу ишлар бўлдими? Бу кунда озодлик йўлига чақирилдими? Араб режимлари матбуоти фожеа сабабларини кўрсатиши ва муолажани баён қилиши мумкинми?

Биз матбуот вакилларини (қочоқлар лагери дея номланган жойдаги) қочоқлар уйларини зиёрат қилишга, уларнинг аламлари ва умидларини кўрсатишга, қонуний ҳаққи сифатида (ватанга) қайтиш ҳуқуқини эслатишга одатлантириб қўйдик. Айни пайтда «қайтиш»нинг ҳақиқий тушунчаси унутилмоқда, келишувлар пишириб тайёрлаган ва сиёсий ваъдалар ифодалаган нарсадан кўз юмилмоқда. Чунки бу ваъдалар қуруқ ваъдалар бўлиб «қайтиш»нинг ҳақиқий мазмунига, яъни қочоқларга хизмат қилувчи мазмунга эга эмас.

Исломий Уммат тушунчасидаги «қайтиш» ернинг ўз эгаларига уни озод қилиш ва босқинчи яҳудийлардан тозалаш орқали қайтарилишидир. Бу – қочоқларнинг босқинчи қўли остида хизматкор ва унинг олдида асир бўлган маъмуриятга қайтиши эмас. Қайтиш ҳуқуқининг асил тушунчаси бу ҳуқуқни молиявий конпенсация принципига мувофиқ талқин қилган қонунга ҳам зиддир. Бу қонунда Фаластин заминининг хирожий ерлиги унутилган. Қолаверса у миллий инвестицион лойиҳа раҳбарлари шуғулланаётган хўжалик программасига мос. Бу лойиҳа раҳбарлари сиёсий ён беришлардан пул топадилар, муҳожирларнинг эса лоқайдликдан пул топишларини истайдилар.

Қайтиш тушунчаси «миллий лойиҳа» қоидаларига ҳам зиддир. Фаластин режими шу лойиҳа устида жамланган ва Фаластиндаги гуруҳларнинг кўпчилигини шу лойиҳа устида жамлашга ҳаракат қилмоқда. Чунки бу лойиҳа «икки давлат» ечимига асосланади. Бу ечим айни фожеа оқибатини муқаррар қилиб қўяди. Шунинг учун Фаластин режими раҳбари душманларга ҳам, қочоқларга ҳам бир хил йўлланган рамзий номасида Сафадга қайтиш ҳуқуқидан воз кечди. Мана шундан кейин уларнинг олдида қайтишнинг қандай маъноси қолган бўлиши мумкин?! Одамларнинг ўз ерларига ва ҳатто миллий лойиҳа «исроил ери» деб ажратган ерга қайтиши учун икки давлат ечимида ўрин қолдими?

Фожеа хотираси кунида миллий лойиҳа раҳбарларининг тўккан кўз ёшлари ёлғон кўз ёшларидир. Улар бу фожеа оқибатларидан халос бўлишга бел боғлаш учун кўз ёш тўкмадилар. Айниқса, улар фожеа сабабларига бутунлай эътибор бермасдан хотира кунини нишонлашмоқда. Шундай экан, сабабларни белгилаб олмаган киши қандай муолажани тушуниши ёки муолажани топишга ҳаракат қилиши мумкин?!

Фожеанинг илдизи Ғарб кучлари мутамлакачилиги тарихи ва бу кучларнинг охирги исломий давлат билан олиб борган курашлари тубидадир. Чунки бу фожеани мустамлакачилик кўз қараши Усмоний Халифаликни тугатиш билан бир пайтда дунёга келтирди.

Бу Халифалик султони Абдулҳамид – Аллоҳ у кишини ўз раҳматига олсин – яҳудий агентлар алдовини рад этган эди. Унинг Мусулмон ҳоким наздида Исро ва Мерож заминининг қадри юксаклигини ифодалаган  сўзи абадий бўлиб қолди. Халифалик тугатилганидан кейин келган ҳокимлар бу заминга эътиборсизлик қилишди. Бу борада илмоний ҳоким билан мусулмон ҳоким ўртасида фарқ қолмади.

Бу фожеа қадимги Европа императорлари устидан ҳукмрон бўлган салибчилик урушлари ақлиясининг натижаларидир. Кейин бу ақлия ҳозирги Европа давлатларини ҳам эгаллаб олди. 1916 йили «Сайкс-Пико» шартномасини чизган ҳам шу ақлиядир. Бу шартномага Британия билан Франция Россия кузатувида имзо чекди. Халифаликни парчалаш ҳамда Умматнинг биқинида уни бўлиб турувчи вужудни пайдо қилиш орқали унинг қайта тикланмаслигини таъминлаш лойиҳаси доирасида Фаластинда халқаро вужудни пайдо қилиш ҳаракатини бошлашга шу шартномада қарор қилинди. Сўнг, Россия инқилобдан кейин бу шартнома сирини фош қилган пайтда Британия яҳудийларни хотиржам қилиш учун 1917 йили «Бальфур декларация»сини эълон қилди. Кейин бу декларацияни 1918 йили Франция билан Италия ва уларнинг ортидан 1919 йили Америка ҳам тан олди. Шунинг учун Фаластин заминида яҳуд вужуди тикланиши билан юзага келган бу фожеа Халифаликка қарши олиб борилган мустамлакачилик курашининг натижасидир. Бу кураш салибчилик ақлиясидан қувват олди.

Мустамлакачиларнинг бу ваъдасини амалга ошириш учун 1918 йилги биринчи жаҳон урушида Британия Фаластинни босиб олди. У Фаластинга яҳудийларнинг кўчиб боришига қулайлик яратиш ҳамда ўз вужудини тиклашлари учун логистик ёрдамни таъминлаш мақсадида уни босиб олди. Фаластин халқи яҳудийларнинг кўчиб келишини Британия бошқараётганини билишгач унга қарши бош кўтаришди. Бу қўзғолон кейинчалик «буюк араб қўзғолони» дея номланиб қолди. Умматнинг кўксига Британия санчган бу заҳарли ханжар Халифалик тугатилишига ва Фаластиннинг босиб олинишига олиб борди.

Демак, Халифалик масаласи ва Фаластин масаласи эгизакдир. Чунки Халифалик қулаб Фаластин зое бўлди. Агар у қайта тикланиб ҳарбий қўшиннинг иродаси мустабид ҳокимлар ҳукмронлигидан озод бўлса Фаластин озод бўлади ва бу фожеа оқибатлари бартараф бўлади. Шунинг учун бу масала Умматнинг онгида жиҳодга боғланган ҳарбий масалага айланиб қолди. Бу масала бу фожеа кунини хотиралаш кунида аксар гуруҳлар ҳавола қилаётган музокаралар ва дипломатиялар билан ечиладиган сиёсий масала эмас.

Бу сабабларни ечимлар билан бирлаштирган содда тенгламадир. Бу тенглама Фаластин гуруҳларидан ва ахборот воситаларидан сир тутилди. Фожеа хотираларини нишонлаш айни фожеанинг бир қисмига, Халифалик ағдарилишини хотирлаш фаолиятларининг сир тутилиши эса фожеа давом этишининг бир қисмига айланиб қолиши учун шундай қилишди.

Роя газетасининг 2016 йил 18 май чоршанба кунги 78-сонидан