بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Фикрий пойдевор

  Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Коинот, инсон ва ҳаёт – бу уч нарса дунё ҳаётини ифодалайди.

Фикрий пойдевор бу – коинот, инсон ва ҳаёт ҳамда буларнинг дунё ҳаётидан аввалги Вужудга ва дунё ҳаётидан кейинги ҳаётга алоқадорлиги тўғрисидаги умумий фикрдир. 

Бу дунё ҳаёти тўғрисида умумий фикр устига инсонларнинг ҳаёт ҳақидаги барча фикрлари қурилади ва барча муаммолар шу фикр асосида ечилади. Инсонларнинг тушунчаларини ўзгартиришда ҳам шу умумий фикр бирламчи ўринда туради. Чунки инсонларнинг тушунчаларини ўзгартиришнинг ягона йўли уларга коинот, инсон ва ҳаёт тўғрисидаги умумий фикрни вужудга келтириб беришдан иборатдир. 

Бу дунё ҳаётида яшаётган инсонлар ақлан соғлом бўлсалар, албатта, уларнинг фикрий пойдеворлари бор. Яъни ҳар бир инсон бу дунё ҳаётини ўзича тасаввур қилади. Ана шу тасаввурлари қандайдир фикрларга таянгандир. Кимдир мактаб вақтида олган тушунчаларига яна кимдир яқинлари ёки бошқа инсонлардан эшитган фикрларга таянади. Ёки кимлардир ҳақиқий ва тўғри бўлган фикрга таяниш учун фикрлаганлар ва ақлий далиллар асосида идрок қилиб қабул қилганлар. 

Дунё ҳаёти тўғрисидаги фикр берилиши билан бу фикрни қабул қилган инсонларда дунё ҳаёти тўғрисидаги тасаввур пайдо бўлади. Улар шу тасаввурга эга бўлишлари ортидан худди бинонинг пойдевори устига шу бинонинг деворлари қурилгани каби, дунё ҳаёти тўғрисидаги тасаввурнинг устига ҳаёт ҳақидаги фикрлар қурилади. Яъни бу дунё ҳаётини қандай тасаввур қилиш ва ҳаётдаги бошқа фикрларнинг пайдо бўлиши дунё ҳаёти тўғрисидаги умумий фикрга боғлиқ. Дунё ҳаёти тўғрисидаги умумий фикрнинг бу фикр берилган инсонда натижа бера оладиган тарзда қабул қилинганлиги шу инсоннинг амалларидан билинади. Яъни инсоннинг фикрий пойдеворга эга бўлиши ёки унинг аввалга фикрий пойдеворининг ўзгариши ундаги дунё ҳаёти ҳақидаги тушунчаларни ўзгартиради ва бу ҳолат амалларининг ўзгаришига, натижада яшаш тарзининг ўзгаришига сабаб бўлади. Бу эса атрофдаги инсонларга сезилмай қолмайди. 

Шунинг учун баъзи инсонларнинг амалларидан уларнинг фикрий пойдеворлари қандай эканлигини ва улар дунё ҳаётини қандай тасаввур қилишлари яъни дунё ҳаёти билан боғлиқ тушунчалари қандай эканлигини билиб олишингиз мумкин. 

Жамиятимиздаги кўплаб инсонлар ўзларининг фикрий пойдеворлари қандай эканлиги тўғрисида ўйлаб кўрмаганлар. Яъни улар тилларида мусулмонмиз деганлари билан амалларида капиталист ёки социолист инсонлар каби ҳаракат қиладилар ва фикр билдирадилар. Бу ҳолат уларнинг фикрий пойдеворлари Ислом ақидаси эмаслигини яъни ҳаёт тўғрисидаги фикрлари Ислом ақидаси асосида шаклланмаганлиги ва шунинг учун ҳаётдаги тушунчалари ҳам бошқача бўлиб натижада уларнинг амаллари Исломдан бошқача бўлаётганини англатади. Мусулмоннинг фикрий пойдевори Ислом ақидаси бўлиб, унинг амаллари албатта Ислом шариатига мувофиқ бўлиши шарт.

  فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

«Йўқ, Парвардигорингизга қасамки, то улар ўз ўрталарида чиққан келишмовчиликларда сизни ҳакам қилмагунларича ва кейин сиз чиқарган ҳукмдан дилларида ҳеч қандай танглик топмай, тўла таслим бўлмагунларича-бўйсунмагунларича зинҳор мўмин бўла олмайдилар»  (Нисо. 65)

Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ
08.11.2016й.