بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Исломда ахлоқ мавзусига муносабат (Исломда ахлоқ мавзусига кириш)

 Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Ахлоқ бобига киришишдан аввал айтиб ўтилиши керакки, кўплаб Ислом уламолари бу бобга шунчалар катта эътибор қаратишдики, натижада умматнинг асл муаммоси бу эътиборнинг ортида қолиб кетди. Ҳатто ахлоқни тузатиш билан уммат муаммолари ечилади, деган фикрлар бўлди ёки Исломий ҳаёт умматнинг ахлоқини тузатиш билан бўлади, дея ахлоқни ҳаётнинг асл моҳиятига айлантиришга ҳаракат қилувчилар ҳам ўз фикрларини  ана шу тарзда билдиришди. Шунинг учун, аввало, Ислом ўзи нима эканлигини қисқача эслаб олайликда, кейин унда ахлоқ қанчалар ўрин тутиши ҳақида фикр-мулоҳазаларни билдириб ўтсак.

Ислом – Аллоҳ Таоло саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга инсоннинг яратган Яратувчиси билан, ўз шахсига нисбатан ва бошқа инсон фарзандлари билан бўладиган алоқаларини тартибга солиш учун нозил қилган дин, деб таъриф берилган. Инсоннинг ўз Яратувчиси билан бўладиган алоқаси ақида ва ибодатларни ўз ичига олади, ўз шахсига нисбатан бўладиган алоқаси ахлоқ, емак-ичмак ва кийиниш масалаларини ўз ичига олади, бошқа инсонлар билан бўладиган алоқалари эса муомалот ва жазо чораларини ўз ичига олади.

Ислом инсоннинг барча муаммоларини ҳал қилиб беради. У инсонга ажралмас бир бутун вужуд сифатида қарайди. Шунинг учун унинг муаммоларини ягона тариқат билан ҳал қилади. Ислом ўз низомини руҳий асос устига қурди. Бу асос ақидадир. Шундан руҳий жиҳат унинг дунёқараши, давлати ва шариатининг асоси бўлиб қолди.

Ислом шариати ибодат, муомалот ва жазо низомлари каби низомларни теранлик билан баён қилиб берган бўлса-да, ахлоқ учун алоҳида батафсил низомни баён қилмади. Балки ахлоқ аҳкомларини Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқлари деган эътиборда муолажа қилиб, бошқалардан ажралиб турадиган, алоҳида аҳамият бериш керак бўлган соҳа, деган эътибор билан унинг тафсилотига киришмади. Аксинча, ахлоқ аҳкомларининг тафсилотларига қаралса, улар бошқа ҳукмларнинг тафсилотидан кўра жуда ҳам оз эканлиги аён бўлади. Ислом фиқҳда ҳам ахлоқ учун ўзига хос алоҳида боб ажратмаган. Шунинг учун шаръий аҳкомларни ўзида мужассам этган фиқҳ китобларининг бирортасида «Ахлоқ боби» деб номланган бобни учратмайсиз. Фуқаҳо ва мужтаҳидлар ҳам ахлоқий аҳкомларга баҳс ва истинбот мақсадида эътиборларини қаратмаганлар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

19.08.2018й.