Ўзбек аёлининг жамиятдаги ўрни қандай бўлиши керак?

Мустақиллик байрами арафасида Озодликнинг Эркинмикрофонига қўнғироқ қилган самарқандлик Нодиршоҳ ўзбек эрлари номидан ўзбек аёлларидан кечирим сўраган эди:

“Муҳожир, мусофирликдаги азобда юрган йигит-қизларимизга ўз ҳамдардлигимни билдирмоқчиман. Уларга Худодан сабр-тоқат, ишларига барака, айниқса, аëлларимизга. Биз Ўзбекистон халқининг эркаклари жуда ҳам айбдормиз ўзбек аëллари олдида,айниқса, муҳожирликда, мусофирликда юрганларнинг олдида барча ўзбек эркаклари номидан мен ўз узримизни, кечиримимизни сўраб қўймоқчиман. Кечирсинлар”, деб айтган эди самарқандлик Нодиршоҳ.

Нодиршоҳ тазарруси Баҳс майдонида "Бугунги ўзбек жамиятида аёлнинг ўрни қандай?" деган мавзуни кўтаришимизга туртки бўлди.

Ўзбек аёлининг фаоллиги йилдан йилга ошиб бормоқда, аксар ўзбекистонликлар зиммасига тушган иқтисодий қийинчилик шароитида тирикчилик сабаб ўзбек аёли турмушнинг барча соҳаларда меҳнат қилаётганини кўриш мумкин.

Ўн минглаган ўзбек аёли ўзи ёлғиз ҳолда ёки эри билан меҳнат муҳожирлигига чиқиб кетмоқда.

Ўзбекистон деҳқон бозорларида “қоп кўтарган” савдогарларнинг кўпчилиги аёл эканини кўрасиз, далада кетмон чопаётганлар ҳам асосан аёллар бўлиб қолди.

Тошкентдаги бозорларнинг бир нечтасида Ўзбекистон вилоятларидан келган аёллар мардикор бозорларини тўлдирган.

Лекин шу билан бирга тадбиркор, сиёсатчи ёки жамоатчилик фаоллари орасида ҳам аёлларнинг кўпайгани кузатилмоқда.

Хўш, ўзбек аёли бугун жамият ҳаётида шундай фаол иштирок этиши керакми ёки уйда ўтириб, рўзғор тебратгани маъқулми?

Ана шу мавзуда Россиядаги меҳнат муҳожири 37 ёшли Матлубахон, "Туркистон ТВ мустақил медиа портали муҳаррири 40ёшли Камолиддин Йўлдош ва Саудия Арбистонининг Мадина шаҳрида истиқомат қиладиган 23 ёшли Абдуллоҳ баҳслашади.

Камолиддин Йўлдош: Ўзбекистонда аёл ва эркак тенг ҳуқуқли ва ҳар қандай соҳада меҳнат қилишга тенг имкониятлари бўлиши керак. Лекин, бугунги воқеъликда ўзбек аёлларининг қилмаган иши қолмади, деб айтилган гап бу жуда ўринли. Бироқ улар ўз ҳуқуқи бўйича эмас, балки бу ишларга мажбурий қўл уришларига тўғри келяпти.

Матлубахон: Аввало, мен аёлман. Менинг вазифам болалар тарбияси билан шуғулланиш. Қолган ишларни хўжайиним қилади. Аёл киши уйда ўтириши керак, деб ҳисоблайман.

Абдуллоҳ: Аёлларнинг қилмаган иши қолмаётганига, уларнинг кўчага чиқиб кетишига биз эркаклар сабабчи бўляпмиз. Мана бу акамиз Конституция деяпти, лекин Аллоҳни ҳукмини албатта юқори қўямиз. Аёллар уйда ўтириши керак. Эркак уни таъминлаши керак.

Камолиддин Йўлдош: Йўқ, биз бу масалага фақат оилавий масала деб қарамаслигимиз керак. Эркак киши аёл кишини барча эҳтиёжларини таъминлаб бериши керак, акс ҳолда айбдор эркак бўлади, деган ёндашув менимча анча тор ёндашув.Оилани ва турмуш даражасини таъминлаб бериш жамиятнинг, аниқроқ қилиб айтганда, давлатнинг вазифасидир. Агар бунга Ўзбекистон воқеълигидан қарайдиган бўлсак, давлат оила масаласидаги ўз зиммасидаги вазифаларни бажармаяпти…

Изоҳ: Жамиятда эркак кишининг ўз ўрни ва вазифалари бўлгани каби аёлнинг ҳам ўз ўрни ва вазифалари бор, шундан келиб чиқиб аёл бирор муаммога дуч келса  уни бартараф қилишлик учун баҳсу мунозара бўлишлиги табий. 

Аёллар ҳозирги кундаги капиталистик тузумнинг аёлга нисбатан қараши нотўғрилигидан қутилиб бўлмас муаммолар гирдобига дучор бўлмоқда. Агар аёллар дучор бўлаётган бу муаммоларга чуқурроқ назар ташласак бу нарса капитализм тузумининг аёл ва эркаклар ҳаётдаги ишларда тенг ҳуқуқлидир, деган нуқтаи назардан келиб чиқаётганини кўрамиз. 

Масалан: аёл тенг хуқуқликни асос қилиб, ўзига хос бўлмаган, балки эркакнинг  вазифаси бўлган бошқарув ва рўзғор ишларини ҳамда ўзининг жисмоний қуввати етмайдиган бошқа ишларини ҳам  ўз зиммасига юклаб олди. Натижада аёллик вазифаси  бўлган ҳомиладор бўлиш, фарзанд тарбияси, уй юмушларига ошинолмай қолди ва ҳар иккала ишни қилмоқчи бўлганда жисмоний қуввати етмаслик оқибатида ўта ночор аҳволга тушиб қолмоқда.

Бундай ҳолатларнинг воқеини эса ҳар бир ақл эгаси англаб етиши қийин иш эмас. 

Аёлларнинг бундай муаммолардан қутилиш йўли эса шариатга мувофиқ ҳаёт кечиришдир, Шариатда  эса аёл она ва уй бекаси қилиб қўйилди, бинобарин, унга ҳомиладорликка, бола туғишга, бола эмизишга, бола тарбиялашга ва идда сақлашга алоқадор ҳукмларни баён қилди.

Мана шулардан бирортасини эркак кишига тегишли қилиб қўймади. Чунки бу ҳукмлар аёл сифатида аёлга тааллуқли ҳукмлардир. Ьу маъсулият аёлга тегишли бўлган ишларнинг энг муҳими ва  энг каттасидир. Муслима аёлнинг фарзандга берган бундай тарбиялари Ислом оламида адолатли Халифа дея ном таратган Умар ибн Абдулазиз, саҳиҳ ҳадисларни тўплаган Ал-Бухорий, Ат-Термизий, алгебра фанининг асосчиси Ал-Хоразмийдек етук шахсларнинг етишиб чиқишлигида тарифлаб бўлмас ҳиссалари  бор.

Бироқ, аёлнинг асосий иши она ва уй бекаси бўлишдир, дегани аёл фақат ушбу ишга чекланган ва ундан бошқа ишларни бажаришдан қайтарилган, дегани эмас. Балки бунинг маъноси шуки, Аллоҳ Таоло аёлни бир вақтнинг ўзида, хос ҳаётда ўз ишларини  қилгани каби, умумий ҳаётда ҳам фаолият кўрсатиши учун яратди, яъни даъватни ёйишни ва ўзига зарур бўладиган ҳаёт ишларида илм талаб қилишни вожиб қилди ва унга савдо – сотиқ, ижара ва ваколатга рухсат берди.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Абдуллоҳ