Ўзбек режимининг “соядаги иқтисоди”ни ким сўрайди?
Ўзбек режимининг “соядаги иқтисоди”ни ким сўрайди?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Ўзбек режими “соя иқтисоди”ни расмийлаштириш мақсадида чора-тадбирларни кучайтираётгани ҳеч кимга сир эмас. Бу жараёнда ҳукумат хоҳ маҳаллий бизнесни, хоҳ норасмий бандликни “оқартириш” бўладими, ҳар бир соҳани қамраб олишга ҳаракат қиляпти. Бундан кўзланган мақсад ҳам аниқ: назорат ўрнатиш ва солиқ тушумини кўпайтириш. Зеро, “соядаги иқтисод”да триллионлаган маблағлар айланаётгани ҳукуматнинг сўлагини оқизиб, “нега энди бу маблағлар бизнинг назоратимиздан четда бўлиши ва улардан давлатга солиқ тушмаслиги керак?” деган маънода иш тутяпти. Бунинг учун у “қамчи ва пряник” усулини қўлламоқда. Бир тарафдан, бизнес ва меҳнат фаолиятини оқартирганларга қатор имтиёзларни ваъда бериб қизиқтиришга уринаётган бўлса, бошқа тарафдан, ҳукумат йўлига юрмаганларга жазо чоралари кўриш билан таҳдид қилмоқда. Шунингдек, гўё солиқ тўловчи ва солиқ тўламай фаолият юритаётганлар ўртасида адолатсизлик бўлаётганини ҳам баҳона қиляпти. Бу улар ўртасида “ҳалол рақобат” бўлишига путур етказармиш. Шунинг учун ҳукумат ҳамма – ҳеч қандай истисносиз – қонуний ишлаши керак, деб уқтирмоқчи бўляпти.
Албатта, бу гаплар фақат тийинни тийинга улаётган оддий халққа тегишли холос, сиёсий элитага ҳам, ҳукуматдагиларга ҳам, уларга яқин бўлган очкўз маҳаллий ва хорижий компанияларга ҳам умуман алоқаси йўқ. Ҳа, ўзбек режими мана шундай иккиюзламачилик қилмоқда. Халқнинг ҳар бир тийинига кўз тиккани ҳолида, бошқа ёқдан триллионларни ўпириб кетаётганлар билан иши йўқ. Нафақат иши йўқ, балки бундай “соядаги иқтисод”ни обдон яшириб келяпти. Халққа мумкин эмасу, бироқ алоҳида шахс ва гуруҳларга бўлаверади. Ҳеч ким уларнинг ишига аралашмайди, пулни қаёқдан топиб, қаёққа сарфлаётгани борасида биров уларни ҳисобга торта олмайди.
Бунга жуда кўп мисоллар келтириш мумкин. Масалан, ўрис билан имзоланган энергетика, хусусан, газ конларига оид шартномалар тафсилотлари ва шартлари шу пайтгача очиқлангани йўқ. Ҳатто ҳозирги Энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов ҳам бу шартнома тафсилотларини билмаслигини айтганди. Ана холос! Қандай қилиб энергетикага оид келишувларни вазир жаноблари билмаслиги мумкин?! Бунинг ягона сабаби шуки, ўрис билан имзоланган мазкур шартномаларнинг барча тафсилотларини фақат президент ва унинг атрофидаги саноқли шахслар билади холос. Қолганларга эса мумкин эмас, қатъий сир сақланади. Бу гапларни бошқа ҳар қандай шартномаларга нисбатан ҳам айтиш мумкин. Ёки олтин, мис, уран, газ, шунингдек, критик минераллар каби табиий бойликларимиз мавзусида бутун бошли асар ёзса бўлади. Улар борасида ҳам режим ҳеч кимга ҳисоб бермайди. Фақат узуқ-юлуқ, умумий маълумот беришдан нарига ўтмайди. Ёки бўлмаса юртимизда улкан даромадлар олаётган хорижий ва маҳаллий понополист компанияларни олайлик. Улар аллақачон режимнинг “эркатойлари”га айланишган, улар ҳамма имтиёз ва енгилликлардан баҳраманд бўлишади, жумладан, бюджетдан субсидия дейсизми, солиқдан озод қилиш дейсизми, ҳаммаси бор. Яна президент оиласи, уларнинг яқинлари, ҳукуматдаги юқори лавозимли шахслар, “кўзга кўринмас” бошқа оилавий кланлар – буларнинг шахсий мол-мулклари қаердан пайдо бўлиб қолди?! Уларни кимдир текширадими, кимдир ҳисобга тортадими?! Бунга, албатта, жавоб йўқ…
Хуллас, Ўзбекистонда мана шундай манзара. Бошқачасига айтганда, ҳукуматнинг ўзида ҳам улкан “соядаги иқтисоди” бор ва халқимизнинг давлатдан “яшираётган” иқтисоди бунинг олдида писта-пўчоқ холос. Чунки ҳукумат “яшираётган” мол-мулк ва маблағлар ўнлаб миллиард долларгача етиши мумкин. Бироқ режим бу бойлик ва маблағлар қандай йўллар билан топилаётгани, умуман унинг миқдори ва қаёққа кетаётгани борасида ҳеч кимга, шу жумладан, буни билишга энг ҳақли бўлган мусулмон халқимизга ҳам ҳисоб бериб ўтирмайди. Ахир, бу ғирт иккиюзламачилик эмасми?! Аслида, бу режим шу бечора халқимиз қийналиб топаётган бир бурда нонига ҳам шерик бўлишдан уялиши керак! Юртимизни талон-тарож қилаётганлари етмаганидек, халқимизга торлик қилиб, ризқ топиш йўлларини ҳам қисишга ўтиши – буниси энди бориб турган ноинсофликдир! Айниқса, режимнинг халқимизни “сояга” ўтиб олгансан, дея маломат қилиши ҳам одамни энсасини қотиради. Ўзингиз нима қиляпсиз, миллиардларни қаерга уряпсиз, аввал ўзингиз тўғри бўлинг, кейин халқдан ҳисоб талаб қилинг, дейдиган одам йўқ!
Қолаверса, ҳукуматнинг “соя иқтисоди” деган нарсани катта муаммо қилиб кўтариши ҳам ҳеч қандай асосга эга эмас. Чунки расмий ишлайдими, норасмий ишлайдими, аслида буни иқтисодимизга зарари йўқ. Зеро, норасмий ишловчиларнинг “айби” уларнинг давлатга солиқ тўламаётганларидир.
Мусулмон халқимиз ўзбек режимининг мана шундай иккиюзламачилиги ва ноинсофлигини чуқурроқ мулоҳаза қилиши зарур. Бу режим ўзидаги куч ва ҳокимиятдан фойдаланиб халқимизга мана шундай ғайриисломий сиёсатни тиқиштиришига қарши туриши лозим. Жумладан, ундан ҳисоб талаб қилишни, муҳосаба қилишни кучайтириши керак. Токи, режим халқ билан ҳисоблашиш кераклигини ҳис қилсин. Энг асосийси, мусулмон халқимиз ўз қўл остидагиларга ҳисобдор эканлигини доим ҳис қиладиган, бу борада Аллоҳнинг олдида ҳисоб беришини ўйлайдиган Исломий ҳокимиятни олиб келиш бугуннинг энг муҳим ва долзарб масаласи эканлигини англаши талаб қилинади.
Форуқ
27.08.2025й
