Ўзбекистон табиий ресурслари геосиёсий рақобат марказида
Ўзбекистон табиий ресурслари геосиёсий рақобат марказида
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Ўзбекистоннинг энг йирик давлат кончилик компанияси бўлган “Навоий кон металлургия комбинати” АЖ (НКМК) акцияларининг дастлабки оммавий жойлаштирилиши (IPO)га тайёргарлик кўрмоқда. Бу жараён уни дунёдаги энг йирик тўртинчи очиқ савдога қўйилган олтин қазиб олувчи компанияга айлантириши мумкин. Бу ҳақда Bloomberg хабар берди.
Бугунги кунда Ўзбекистон табиий ресурсларга бой мамлакат сифатида дунёдаги йирик марказлар эътиборини ўзига жалб этмоқда. НКМК портфелида олтин билан бир қаторда уран, мис, молибден, руҳ ва вольфрам каби стратегик хомашёлар мавжуд. Шу нуқтаи назардан, IPO жараёни бир вақтда иқтисодий ва геосиёсий аҳамият касб этмоқда.
НКМК мамлакат ЯИМининг 6,5 фоизини таъминлаётган, 3,1 миллион унция олтин ишлаб чиқараётган, 4 млрд доллар операцион фойда кўрсатган давлат корхонасидир. Мурунтау кони дунёдаги энг йирик очиқ карьер ҳисобланади. Ушбу имкониятлар Ғарб учун жуда жиддий инвестицион манфаат туғдирмоқда.
Bloomberg'нинг таъкидлашича, IPOдан сўнг НКМК “дунёдаги энг йирик тўртинчи оммавий савдода бўлган олтин қазиб олувчи компания”га айланиши мумкин. Айнан шу ўринда геосиёсий кучлар ўртасидаги рақобат шунчаки иқтисодий жараён эмас, балки АҚШ, Британия, Россия, Хитой каби давлатлар ўртасидаги геосиёсий кураш майдонида марказий ўринда турувчи муҳим воқеадир.
Эътибор қаратилса, аксарият маслаҳатчилар ва андеррайтерлар АҚШ ва Британия капиталига боғлиқ бўлмоқда:
– IPO маслаҳатчилари – Citigroup, Morgan Stanley, JPMorgan;
– Жойлаштириш маслаҳатчиси – Rothschild & Co;
– Еврооблигациялар андеррайтерлари – Citi, JP Morgan, Societe Generale, MUFG.
Бу ҳолат тасодиф эмас. Сўнгги ўн йилликда АҚШ ва Британия Евроосиё минтақасидаги табиий ресурсларга йўналтирилган инвестиция сиёсати орқали геосиёсий таъсирни кучайтиришга интилмоқда. Жаҳонда олтин ва стратегик металларга талаб юқори бўлиб қолар экан, улар бу имкониятдан саноат манфаатлари учун максимал даражада фойдаланишмоқчи.
Айниқса, уран, вольфрам ва ноёб ер элементлари – замонавий мудофаа саноати, ядровий энергетика ва чип ишлаб чиқариш учун муҳим ҳисобланади. Россия ва Хитой бу сегментда йирик ўйинчилар бўлиб қолмоқда, шунинг учун Ғарб компанияларига Ўзбекистон каби давлатлардаги активларга кириш стратегик аҳамиятга эга.
Бундан ташқари, Лондон фонд биржаси ўтган ярим йилликда IPO фаоллиги бўйича якуний 30 йилликнинг энг ёмон кўрсаткичини қайд этди. НКМК IPOси Лондон учун “йирик рағбат” сифатида кўрилмоқда. Бошқача айтганда, Британия ўз молиявий марказининг глобал мавқеини сақлаб қолиш учун Ўзбекистон каби ресурсларга эга мамлакатларни жалб қилиш ҳаракатида.
Президент Мирзиёев қарорига кўра, 2025-2028 йилларда 12 та йирик давлат корхонаси акциялари халқаро биржаларда жойлаштирилади. Улар орасида “Ўзбекнефтгаз”, “Ўзтрансгаз”, “Uzbekistan Airways” ва “Ўзбектелеком” каби стратегик секторлардаги компаниялар ҳам бор. Таъкидлаш жоизки, IPO жараёнларининг аксари Franklin Templeton Asset Management (АҚШ) билан ҳамкорликда амалга оширилади. Бу эса, Ўзбекистон бозорига фақат пул ишлаш учун келадиган тижорий инвесторлар эмас, балки катта геосиёсий таъсирга эга институционал инвесторлар кириб келишини кўрсатади. Яъни бу компаниялар пул тикиш орқали фақат даромад олишни эмас, балки НКМК IPOси орқали Ғарб капиталининг минтақадаги геосиёсий таъсирини кучайтириш стратегиясини амалга оширишни кўзлайди.
Кундан-кун Америка бошчилигидаги кофир Ғарб тимсолида капиталистик тузумнинг асл мустамлакачилик қиёфаси фош бўлар экан, ушбу тузумнинг олам бошқарувига яроқсиз эканлиги ва дунёнинг янги бир бошқарувга муҳтожлиги намоён бўлмоқда. Янада аниқроқ айтадиган бўлсак, ўн уч аср оламга адолат нурини таратиб, инсониятга фаровон ва хотиржам ҳаётни кафолатлаган Ислом тузумининг халқаро майдонга қайтиши бугунги кун заруратига айланганини кўрсатмоқда. Бу илоҳий мукаммал тузумнинг ҳаётга қайтиши эса, Рошид Халифалик давлатининг барпо бўлиши билан амалга ошади ва унинг тикланиши Аллоҳнинг изни ила жуда яқиндир!
Иззатуллоҳ
18.08.2025й
