Ўзбекистоннинг стратегик минераллари: Хитой ва Япония рақобати майдоними?

بسم الله الرحمن الرحيم

ХАБАР: 18 сентябр куни Токиода Ўзбекистон ва Япония ташқи ишлар вазирларининг иккинчи стратегик мулоқоти бўлиб ўтди. Унда критик минераллар, сунъий интеллект ва Транскаспий транспорт йўлаги бўйича ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди. Шунингдек, 2027-2028 йилларга мўлжалланган ташқи ишлар вазирликлари ўртасидаги ҳамкорлик дастури имзоланди.

Бундан бир кун аввал Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидов JOGMEC раҳбари билан учрашиб, критик минералларни қидириш, қазиб олиш ва қайта ишлаш масалаларини муҳокама қилган эди.

ИЗОҲ: Бу воқеалар оддий савдо-иқтисодий ҳамкорликдан кенгроқ жараённи кўрсатмоқда. Чунки муҳим минерал ресурслар замонавий электроника, аккумуляторлар, энергетика, юқори технология ва бошқа стратегик тармоқлар учун зарур хомашё ҳисобланади. Қизиғи шундаки, Хитой ҳам Ўзбекистон билан ушбу соҳадаги ҳамкорликни кучайтирмоқда. Демак, асосий масала Ўзбекистонда қанча минерал захира борлигида эмас, балки масала — уларни ким қазиб олади, ким қайта ишлайди, технология кимники бўлади ва қўшилган қиймат қаерда қолади?

Япониянинг Ўзбекистондаги стратегик минералларга қизиқиши Хитойнинг мавжуд иштироки билан маълум даражада рақобатни юзага келтириши мумкин. Токионинг Транскаспий транспорт йўлагига қизиқиши эса хомашёни Каспий денгизи, Кавказ ва Туркия орқали ташқи бозорларга чиқариш имкониятини оширади. Бироқ буни ҳозирча «Япония Хитойга Ўзбекистон киритик минераллар устида жиддий рақобатчига айланмоқда» деб талқин қилишга асос йўқ.

Ўзбекистон учун эса асосий савол бутунлай бошқа: стратегик минерал ресурслар ташқи кучлар ўртасидаги рақобат воситасига айланадими ёки улардан халқнинг саноат ва технологик равнақи ва иқтисодий мустақиллиги учун фойдаланиладими?

Исломда халққа умумий манфаат келтирадиган табиий бойликларни тор доирадаги манфаатга айлантириш асло мумкин эмас, аксинча уларни Умматнинг умумий манфаатлари асосида бошқариш лозимлиги таъкидланади. Расулуллоҳ ﷺ:

«الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلَاثٍ: فِي الْكَلَإِ وَالْمَاءِ وَالنَّارِ»

«Мусулмонлар уч нарсада шерикдирлар: сув, яйлов ва оловда», дедилар.

Бу ҳадис жамият ҳаёти учун зарур бўлган бойликларнинг умумий мулкка дахлдор эканини кўрсатади. Шунинг учун стратегик минералларни фақат хомашё сифатида экспорт қилиш етарли эмас. Агар руда Ўзбекистонда қазиб олиниб, қайта ишлаш, технология, юқори қўшилган қиймат ва якуний маҳсулот бошқа давлатлар қўлида қолса, катта эҳтимол билан иқтисодий устунлик ҳам ўша давлатларда қолади. Демак, халқ манфаатига асосланган муқобил йўл эса — ресурсларни мамлакатнинг ўзида қайта ишлаш, маҳаллий саноат ва технологияни ривожлантириш, мутахассислар тайёрлаш ва стратегик тармоқларни Ғарб инвесторлари ёки режимнинг манфаатидан келиб чиқиб эмас, балки  Ислом асосида бошқаришдир. Ана шунда ташқи давлатлар билан ҳамкорлик доирасида ресурсларни уларга арзон баҳога топшириб қўйиш юзага келмайди, билъакс технология ва тажрибадан Уммат манфаати учун унумли фойдаланилган бўлади.

Шунинг учун масалага «Хитойми ёки Япония?» деган савол билан эмас, балки «Ўзбекистоннинг ерости бойликлари аслида кимнинг мулки ва кимнинг келажаги учун хизмат қилиши лозим?» деган тўғри савол билан ёндашиш керак.

Исломий бошқарув нуқтаи назаридан қаралганда, давлат умматнинг умумий бойликларини авайлаб-асраб, адолат билан тақсим қилиши, уларни авлодларнинг ҳақи ва уммат манфаатини ҳисобга олган ҳолда бошқариши лозим. Чунки мамлакат табиий бойликлари ўзбек режими тепасидагиларнинг отасидан мерос қолган мулки эмас, балки Аллоҳ Ислом уммати учун яратган ердаги бойликлардир. Шунинг учун бу бойликлар ўз ўрнида ва ҳақдорларнинг эҳтиёжига сарф қилиниши лозим. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَىٰ أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ۚ إِنَّ اللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا

– “Албатта, Аллоҳ сизларга омонатларни ўз аҳлларига адо қилишингизни ва одамлар ўртасида ҳукм қилганингизда адолат билан ҳукм қилишингизни буюради. Аллоҳ сизларга қандай яхши нарса билан насиҳат қилмоқда! Албатта, Аллоҳ Эшитувчи ва Кўрувчидир”.  (Нисо:58)

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот бўлими радиоси учун Ислом Абу Халил ёзди

26.09.2026й