Ўзбекистоннинг Жаҳон божхона ташкилотига аъзо бўлишининг оқибатлари

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Ўзбекистон тарихда биринчи марта Жаҳон божхона ташкилотининг (ЖБТ) Аудит қўмитасига аъзо этиб сайланди. Бу ҳақда Божхона қўмитаси матбуот котиби Ҳусан Тангриев маълум қилди. Таркибига дунё бўйича 12 давлат вакили кирувчи ушбу қўмита ЖБТнинг молиявий ва ички бошқарувини самарали назорат қилиш билан шуғулланади. Унинг вазифалари орасида ташкилот бюджети, аудиторлик ҳисоботлари, харажатлар ва бошқа молиявий масалаларни кўриб чиқиш бор.

Бундан ташқари, ЖБТнинг йиллик сессиясида Кенгаш раиси, ўринбосарлари, Сиёсий қўмита аъзолари ҳамда Молия ва Аудит қўмиталари раислари ва аъзолари сайланди. Сессия давомида 2025-2026 йилларга мўлжалланган режалар муҳокама қилинди.

Божхона қўмитаси раиси Акмалхўжа Мавлонов Ўзбекистоннинг мазкур қўмитага қабул қилинишини “ислоҳотлар эътирофи” сифатида баҳолади. Шунингдек, сессия доирасида Ўзбекистон делегацияси АҚШ ва Германия божхона идоралари, шунингдек, Уммоннинг Nafith логистика компанияси вакиллари билан икки томонлама учрашувлар ўтказди.

Ўзбекистоннинг Жаҳон божхона ташкилоти Аудит қўмитасига аъзо бўлиши расмийлар томонидан “катта ютуқ”, “жаҳон миқёсида эътироф” сифатида тақдим этиляпти. Лекин ҳақиқатда бу нарса ишонч белгиси эмас, балки хорижий ташкилотларнинг Ўзбекистон ички ишларига аралашиши учун янги эшик очилаётганини англатади. Яъни бу қўмита орқали улар бизнинг божхона ишларимиз, молиявий ҳисоб-китобларимиз ва бошқарув тизимларимизни назорат қилиши мумкин бўлади.

Аудит қўмитаси – номи жиддий эшитилса-да, аслида молиявий тартибга солиш баҳонасида хорижий тузилмаларнинг мамлакатимиз ички ишларига аралашуви учун эшик очади. Улар “сизнинг божхона тизимингизга ёрдам берамиз”, “ошкораликни таъминлаймиз” дейишади. Лекин бу “ёрдам” орқали Ўзбекистон божхона сиёсатининг калитини ўз қўлларига олишни мақсад қилишади. Бу қўмита орқали:

давлат бюджети қаерга ва қанча сарфланишини;

тендерлар кимга берилганини;

божхона орқали қандай товарлар кириб-чиқаётганини ҳам ўзлари назорат қилишга ҳаракат қилади.

Масалан, ЖБТ “аудит стандартларига мос келиши керак” деб, Ўзбекистонда божхонадаги текширув тартибини ўзгартиришни тавсия қилади. Бу орқали улар, масалан, қайси товарларга устуворлик берилиши, қайси йўналишда имтиёз бериш кераклиги ҳақида норасмий “тавсия”ларини ўтказишади. Шу билан, бозорда маҳаллий тадбиркорнинг юклари кўпроқ текширувдан ўтказилиб, хорижий компанияларники осонлик билан ўтказилишига йўл очилиши эҳтимоли бор. Ёки ЖБТ Аудит қўмитаси “самарали бошқарув” баҳонасида божхонадаги ахборот тизимларини ташқи IT-компанияларга юклашни тавсия қилиши мумкин. Натижада, бизда қайси маҳсулот қаердан келаётгани, нималар олиб кириляпти – буларнинг ҳаммаси Ғарбдаги маълумот марказларига тўғридан-тўғри очилади. Ахборот бу – янги даврдаги бойлик. Шу орқали улар биздан олдин билиб олади: қандай бозор ривожланмоқда, нималардан фойда келмоқда ва ҳоказо.

АҚШ, Германия ва Nafith билан учрашувлар нимани англатади?

Эндиликда Ўзбекистон делегациясининг АҚШ ва Германия божхона хизмати раҳбарлари, шунингдек, Уммонда жойлашган Nafith компанияси билан учрашувларига назар ташласак, бу шунчаки расмий ёки дипломатик мулоқот эмаслиги аён бўлади. Бу учрашувлар ортида божхона тизимини рақамлаштириш баҳонасида уни ташқи тузилмаларга боғлаш каби жиддий мақсадлар яшириниб турибди.

Nafith – логистика ва божхона жараёнларини рақамлаштириш бўйича ихтисослашган компания. Агар ушбу компания Ўзбекистонда иш бошласа, бу нима дегани?

1. Божхона рақамлашади, лекин маълумотлар хорижга кетади.

“Рақамлаштириш” гўё замонавий ечимдай туюлиши мумкин, лекин амалда бу – товар оқими, импорт-экспорт ва транзит ҳақидаги маълумотларни хорижий серверларга боғлаш деганидир. Натижада, қайси маҳсулот қаердан келаётгани, қайси товарлар кўпроқ даромад келтираётгани, қайси соҳалар ривожланаётгани каби барча маълумотлар бошқа мамлакатларга (мустамлакачи давлатларга) аввал етиб боради.

2. Ахборот давлат қўлидан чиқиб кетади.

Илгарилари бу маълумотлар Ўзбекистон давлат идораларининг ўз серверларида сақланган бўлса, энди эса Nafith каби компаниялар орқали маълумотлар хусусий ва хорижий серверларга ўтиб кетиши кузатилади. Давлат эса ўз маълумотига “ижарачи” сифатида қараб қолади. Бу иқтисодий мустамлакачиликнинг замонавий шаклидир.

3. Халқаро назорат кучаяди.

“Инновация”, “самарали бошқарув” деган шиорлар ортида Nafith сингари компаниялар ахборотни назорат қилиш имкониятига эга бўлиб боради. Ундан кейин давлатнинг ўзи ҳам божхона тизимини тўлиқ бошқара олмаслиги мумкин.

Тасаввур қилинг, маҳаллий тадбиркор юк импорт қиляпти. Nafith тизимида бу юк ҳақидаги маълумот, яъни қаердан келгани, нима экани ва қиймати аввало хорижий серверда рўйхатдан ўтади. Шу пайтда рақобатчи бўлган чет эл компанияси бу маълумотга аввал етиб олади. Натижада, рақобат майдонида тенглик йўқолади. Ахборот кимда бўлса, ўша ғолиб.

Хулоса ўрнида шуларни таъкидлаш лозимки, бугунги дунёда ҳукмрон бўлиб турган капиталистик демократия тузумида гегемон давлатлар, айниқса АҚШ ва Ғарб мамлакатлари учинчи дунё давлатларини, айниқса мусулмон юртларни ҳеч қачон ўзлари билан баробар ривожланган шериклари сифатида қабул қилмайди.

Уларнинг устувор стратегик мақсади – мусулмон юртларни иқтисодий, сиёсий ва ахборий жиҳатдан доимий қарамликда ушлаб туришдир. Бу қарамлик эса “ҳамкорлик”, “молиявий ёрдам”, “ислоҳотлар” ниқоби остида амалга оширилмоқда.

Бундай вазифани бугунги кунда Жаҳон божхона ташкилоти (ЖБТ), Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ), Жаҳон банки (ЖБ) ва БМТ каби халқаро ташкилотлар ўз зиммаларига олган. Улар ички тизимларга кириб бориб, давлатнинг сиёсий суверенитетини заифлаштириш, иқтисодий мустақиллигини чеклаш ва исломий ўзликни сўндиришга хизмат қилувчи “юқори даражадаги маслаҳатчилар”га айланмоқда. ЖБТ Аудит қўмитасига аъзо бўлиш ҳам айнан шундай халқаро назоратни қонуний асосда ички тизимларга жорий этиш бўлиб, бу қарамликни қонунийлаштириш белгисидир. Шу сабабдан ҳам бундай халқаро ташкилотлар билан алоқа ўрнатиш ҳар қандай мусулмон юрт учун нафақат сиёсий ва иқтисодий, балки ақидавий жиҳатдан ҳам хатарлидир. Чунки бу орқали кофирлар мўминлар устида устунликка эга бўлади, уларнинг сиёсатини юритади, ахборотни эгаллайди ва энг хавфлиси – ақидавий заифликка йўл очилади. Аллоҳ таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилади:

وَلَن يَجْعَلَ ٱللَّهُ لِلْكَـٰفِرِينَ عَلَى ٱلْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًۭا

– “Аллоҳ ҳаргиз кофирлар учун мўминлар устида йўл (устунлик) бермагай”.  (Нисо:141)

Демак, мусулмонлар ўз сиёсатларини Аллоҳнинг шариати асосида, ягона Халифалик давлати остида мустақил ва адолатли равишда қурмас эканлар, бу каби “ҳамкорликлар”дан ва уларнинг оқибатларидан қутула олмайдилар.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Салоҳиддин

02.07.2025й