Юкни юрагида ташувчи бўлиш

     Таҳаммул – машаққатларга чидаш, сабр қилиш демакдир. "Таҳаммул" сўзи арабча "ҳамл" (кўтариш ва олиб юриш) ўзагидан келиб чиқади. "Ҳомиладор" ва "ҳаммол" сўзлари бир хил ўзакдан келиб чиқади, чунки уларнинг иккаласи ҳам юк кўтаради, фақат биринчи ҳолатда-қорнида, иккинчи ҳолатда — орқасида.

"Ҳамл" калимасини "Аҳзоб" сурасининг 72-оятида учратиш мумкин:

إِنَّا عَرَضۡنَا ٱلۡأَمَانَةَ عَلَى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱلۡجِبَالِ فَأَبَيۡنَ أَن يَحۡمِلۡنَهَا وَأَشۡفَقۡنَ مِنۡهَا وَحَمَلَهَا ٱلۡإِنسَٰنُۖ إِنَّهُۥ كَانَ ظَلُومٗا جَهُولٗا

“Албатта, Биз бу омонатни осмонларга, ерга ва тоғларга таклиф қилдик. Бас, улар уни кўтаришдан бош тортдилар ва ундан қўрқдилар. Уни инсон кўтарди. Дарҳақиқат, у ўта золим ва ўта жоҳилдир”. (Азҳоб: 72)

"Уни инсон кўтарди" – бу ерда Аллоҳ Таоло одам кўтаришни зиммасига олган омонатга эътибор қаратади. Абадий ҳаётни белгилаб берувчи синовлар оламида қул бўлиш масъулиятини, бу синовлардан ким ва унинг қандай ўтганига алоҳида урғу берилади. Kиши ўзига қул ва таҳаммул (машаққатларни енгиш, сабр-тоқат қилиш) қилиб юклатилган вазифаларни уддаламаса, тушиши мумкин бўлган ҳолат кўрсатилади.

     Матнда инсон осмонлар, ер ва тоғлар кўтара олмайдиган омонатни ўз устига олганлиги аниқ ифодаланган. Зеро, инсон бу юкни кўтара олишлигини Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло ушбу сурада айтади:

لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۚ

“Аллоҳ ҳеч бир жонни тоқатидан ташқари нарсага таклиф қилмас” (Бақара:286)

    Муҳим жиҳат- ўз устига олинган омонатнинг аҳамиятини англаш. Ўзига тайин қилинган нарсадан хабари бўлмаган одам уни тўғри кўтара олмайди. Ўзини, қобилиятини, ўзига юкланган омонатни англаб етмаслик буюк жаҳолатдир. Юклатилган омонатни керакли тарзда адо этмаслик эса катта адолатсизликдир (зулм).

    Омонатни тўғри англаганлар ва уни талаб этилган тарзда ўз устига олганлар энг улуғ зотлар бўлиб, омонатни англамай, уни ўз устига олмаганлар энг пасткаш ва разил кишилардир.

  Инсон зиммасига юкланган масъулиятнинг барча нозик жиҳатлари Қуръони Каримда баён қилинган. Масъулиятни адо этишнинг ягона йўли эса Аллоҳ ва унинг Расули ﷺга итоат қилишдир. Итоаткорликдан узоқлашиш омонатга хиёнат деб қаралади. Аллоҳ ва Расулига хиёнат қилган кимсадан кўра жоҳил ва золимроқ ким бўлиши мумкин?

Аллоҳга ва унинг Расули ﷺга итоат қилиш қийинчиликларга сабр-тоқат қилиш (таҳаммул) ва унинг омонатини тўғри кўтара олишни (ҳамл) талаб қилади. Бу жазога ҳукм қилинишдан ёки маломат қилинишликдан қўрқмасдан аҳдга садоқатли бўлишни талаб қилади. Аллоҳ Таоло аҳдимизни эслатади:

وَإِذۡ أَخَذَ رَبُّكَ مِنۢ بَنِيٓ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمۡ ذُرِّيَّتَهُمۡ وَأَشۡهَدَهُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَلَسۡتُ بِرَبِّكُمۡۖ قَالُواْ بَلَىٰ شَهِدۡنَآۚ أَن تَقُولُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنۡ هَٰذَا غَٰفِلِينَ

“Роббинг Бани Одамнинг умуртқа поғонасидан Қиёмат куни “бундан ғофил эдик” демасликлари учун, зурриётларини олиб, ўзларини ўзларига гувоҳ қилиб “Роббингиз эмасманми?!” деганида, “Худди шундай! Гувоҳ бўлдик!”, деганларини эсла”.  (Аъроф: 172)

     Бу аҳдга вафо қилмаганлар омонатнинг акси бўлган хиёнатга тушадилар. Бошқача қилиб айтганда, омонатни асраш ўрнига, унга бу омонатни ишониб топширган Зотнинг буйруғига зид равишда, нафсининг истакларига эргашиб унга бепарво муносабатда бўлади. Бу хиёнат кишини  мўъминлик мақомидан чиқаради. Чунки "мўъмин" сўзи билан "омонат" сўзи маъносига кўра бир-бирига чамбарчас боғлиқ. Мўъминнинг энг муҳим сифати ишончли инсон эканлигидир. Ўзларини мўъмин деб даъво қилганлар энг ишончли одамлардир ва улар омонатни асрайдилар.

     Омонатни ўз елкасига олиш учун фақатгина Аллоҳ Таолони Ягона илоҳ деб қабул қилиш ва барча сохта худоларни рад этиш керак бўлади. Шунга асосланиб, масхарабоз-демократлар ва дунёвий диктаторларнинг Аллоҳ Таолонинг Ўз ҳудудида Ўзи ҳукм бериш ҳуқуқини тан олмаётганликлари адолатсизлик (зулм) эмасми?!

     Омонатни ўз устига олиш учун Аллоҳдан қўрқиш керак. Олимлар Аллоҳдан етарлича қўрқадилар. Аллоҳ Таолонинг буйруқларини яшириб, Ғарб қарорларини ҳақиқат деб кўрсатаётган “олимлар” жоҳил эмаслар, айни вақтда олим – бу золим ҳокимни  мақтовларга кўмиб ташламайдиган ва ҳеч нарсадан қўрқмасдан юзига ҳақиқатни сўзлайдиган инсон эмасми?

 Айни вақтда омонатни ўз устига олиш Ислом орқали одамларнинг йўлини ёритишлигини англатса-да, баъзи одамлар Ислом ниқоби остида одамларни алдашга (яъни хиёнат қилишга) ҳаракат қилишади. Бу зулм эмасми?

     Айни вақтда, омонатни ўз устига олиш масъулияти ваҳн (дунёвий ҳаётни севиш ва ўлимни ёқтирмаслик) касаллигидан узоқ бўлиш, бутун дунё Аллоҳга тегишли эканлигини ва ўлимимиз Унинг қарорига боғлиқ эканлигини англаган ҳолда, мол-мулкини ва ҳаётини йўқотишдан қўрққанлиги учун Аллоҳ Таоло буюрган ишни елкасига олишликдан чекинганлар бор. Бу жоҳиллик эмасми?

     Баъзи ҳокимлар ва уларнинг малайлари ер юзида Аллоҳнинг динини ўрнатиш йўлида фаолият олиб борган бу Умматнинг холис ўғлонларини “терроризм” баҳонасида ҳибсга олмоқдалар. Террорчиликка қарши кураш баҳонасида уларни ҳибсга олаётганлар адолатсизлик қилмаяптиларми? Чунки омонатнинг таҳаммули уларни бу йўлдаги фаолиятга ундади. Масъулиятнинг таҳаммули Исломий Давлатни барпо этиш бўйича фаолият билан шуғулланишни талаб қилади. Исломий бўлмаган суверен давлатни хоҳлаган ва унга ишонганлар жоҳил эмасми?

    Устиларига омонатни юклаган Аллоҳни унутганлар, Яратганнинг уларга ато этган барча неъматларини унутиб, Аллоҳни эмас, бошқаларнинг ризолигини излаганлар золимлар эмасми?

   Омонатни англаб, талабларини бажо келтирганлар, шубҳасиз, ўз ишларини юракларида кўтарадилар. Ҳеч ким қалбида омонатни кўтариб юрганларни қулларга айлантиролмайди. Агар уларнинг жасадларини қийноққа солсалар ҳам, ёки зиндонларга ташласалар ҳам, ҳеч ким уларнинг қалбига кира олмайди.

     Ҳеч ким улар ишонган ғоя ва қадриятларни кишанлай олмайди. Бугун кўпчилик қоронғида гапиришдан қўрққан ҳақ сўзлар, албатта бир ёп-ёруғ кунда бор овози ила жаранглашини улар жуда яхши билишади.

     Ўз ишини қалбида олиб юрганлар уни асраб-авайласин ва фарзандига ғамхўрлик қилаётган ҳомиладор аёл каби ғамхўрлик қилсин. Омонатга хиёнат қилганлар қалбида ҳеч нарса йўқ ва бунга маҳкумдирлар.

   Жоҳиллар ва золимлардан юз ўгириб, бу жамоий ишни қалбларида кўтариб юрганларга саломлар бўлсин!

Бурҳон Эркан

19.06.2020